Yapay Zekâ Destekli İşçi Buluşlarında Buluş ve Hak Sahipliği

Çalışma hayatında kullanımı giderek yaygınlaşan yapay zekâ sistemlerinden, bir süredir buluş sürecinde de gelişmiş bir araç olarak istifade edilmektedir. İşçinin buluş sürecinde yapay zekâ desteğinden yararlanması, fikri mülkiyet hukukunun yerleşik anlayışında yeni hukuki soruları gündeme getirmiş, işçi buluşlarında işçi ve işveren arasındaki denkleme bir üçüncü unsur olarak yapay zekâ da katılmıştır. Patent hukukunda buluş kavramı ve ilişkili konular, insan merkezli bir anlayış üzerine kurulmuştur. Ancak yapay zekânın buluş sürecindeki katkısı, bir süredir bu sistemlerin bağımsız bir buluşçu ya da müşterek buluş sahibi olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği yönünde tartışmalara neden olmuştur. Bu çalışmada güncel tespitlerden hareketle türleri, genel özellikleri ve sağlayabilecekleri katkı düzeyi göz önünde bulundurularak yapay zekâ sistemlerinin buluş sürecindeki konumu açıklanmaya çalışılmıştır. Yapay zekâ sistemleri işçi buluşlarında büyük ölçüde gelişmiş teknik bir araç, bir diğer deyişle akıllı bir ifa aracı olarak kullanılmaktadır. Bu durum ise işçinin buluşçu sıfatı ve işverenin buluş üzerindeki hak sahipliğine etki etmemektedir. Buluş sürecine teknik ve fiili olarak insan düzeyinde katkı sağlayan; öğrenme kapasitesi, veri işleme özelliği, sınırlı da olsa karar alma yeteneği, yaratıcılık ve öngörülemezlik özellikleri bulunan bir yapay zekâ sistemi ise henüz hukuki düzenlemeler uyarınca kişilikten yoksun olduğu için buluşçu ya da müşterek buluşçu sıfatıyla denkleme dâhil edilemeyecek, bu durum işverenin söz konusu buluşlar üzerindeki hak sahipliğine de etki etmeyecektir. Netice itibarıyla yapay zekâ destekli işçi buluşlarında buluşçu sıfatı ve buluş üzerindeki hak sahipliği, şimdilik fikri mülkiyet hukukunun yerleşik anlayışı ve mevcut hukuki düzenlemeler uyarınca belirlenmeye devam edilecektir.

Artificial intelligence systems, whose use is becoming increasingly widespread in working life, have for some time also been utilized as advanced tools in the inventive process. The fact that employees benefit from artificial intelligence support during the invention process has raised new legal questions within the established understanding of intellectual property law, and artificial intelligence has entered the equation between employee and employer in employee inventions as a third element. In patent law, the concept of invention and related issues have been built upon a human-centered approach. However, the contribution of artificial intelligence to the inventive process has for some time given rise to debates as to whether such systems can be qualified independently as inventors or joint inventors. In this manuscript, the position of artificial intelligence systems in the invention process is examined based on current observations, taking into account their types, general characteristics, and the level of contribution they can provide. In employee inventions, artificial intelligence systems are largely used as advanced technical tools, in other words, as intelligent instruments of performance. This situation does not affect the employee’s status as inventor or the employer’s ownership rights over the invention. Even an artificial intelligence system that makes a technical and practical contribution to the invention process at a human level, possessing learning capacity, data processing capability, decision-making ability, creativity, and unpredictability, cannot be included in the equation as an inventor or joint inventor, since it still lacks legal personality under current regulations. Accordingly, this circumstance does not affect the employer’s ownership rights over such inventions. As a result, in employee inventions supported by artificial intelligence, the status of inventor and the ownership of rights over the invention will, for the time being, continue to be determined in accordance with the established understanding of intellectual property law and existing legal regulations.