Kalkınma ve Hukuk Arasındaki İlişki Bağlamında Mülkiyet Kurumunun İdeolojik Rolü

Bu çalışma, 2007–2008 küresel gıda krizinin ardından hız kazanan büyük ölçekli toprak temellüklerini (large-scale land acquisitions), kalkınma ve hukuk arasındaki ilişkiye dair güncel bir örnek olarak ele almakta ve bu süreci toprak mülkiyetinin dönüşümü üzerinden analiz etmektedir. Bu temellükler, her ne kadar birçok ülke bakımından kalkınmanın sağlanması için bir araç olarak kabul ediliyor olsa da, birer kalkınma yatırımı olmanın ötesinde, hukukun mülkiyet ilişkilerini nasıl kurduğunu, meşrulaştırdığını ve hangi politik-ideolojik varsayımlara dayandığını görünür kılan bir örnek olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma, modernleşme kuramından neoliberal kalkınma yaklaşımına, kalkınma hakkından sürdürülebilir kalkınma söylemine uzanan geniş bir kuramsal zeminde, özel mülkiyetin “kalkınmanın ön koşulu” olarak konumlandırıldığını göstermektedir. Çalışmanın temel tezi, kalkınma söyleminin mülkiyeti teknik, tarafsız ve kaçınılmaz bir kurum gibi sunarak piyasa temelli mülkiyet rejimlerini doğallaştırdığı; müşterek/kollektif toprak kullanım biçimlerini ise “verimsiz” veya “geri kalmış” olarak kodlayarak marjinalleştirdiğidir. Bu süreçte hukuk, mevcut mülkiyet düzenini yalnızca yansıtan bir araç olmaktan ziyade, mülkiyeti belli bir şekilde kuran, doğallaştıran ve bu yönüyle belirli iktidar ilişkilerini görünmez kılan bir ideolojik işleve sahip olmaktadır.

This study examines large-scale land acquisitions that accelerated in the aftermath of the 2007–2008 global food crisis as a contemporary manifestation of the relationship between development and law, analyzing this process through the transformation of land property relations. Although large-scale land acquisitions are widely regarded in many countries as instruments for achieving development, they represent more than mere development investments; rather, they constitute a revealing example of how law constructs and legitimizes property relations and of the political and ideological assumptions on which this process rests. While acknowledging the historical diversity of development paradigms, the study demonstrates that across a broad theoretical trajectory -from modernization theory and neoliberal development approaches to the “right to development” and sustainable development discourse- private property has consistently been positioned as a prerequisite for development. The central argument is that development discourse presents property as a technical, neutral, and inevitable institution, thereby naturalizing market-based property regimes while marginalizing common or collective forms of land use by coding them as “inefficient” or “backward.” In this process, law functions not merely as an instrument that reflects the existing property order, but as an ideological mechanism that constructs and naturalizes property in a particular form and, in doing so, renders specific power relations invisible.