Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar

Ömer Yılmaz; Muhammed Turgut; Hakkı Özbaş

doi:10.37460/sid.1943127

TR EN

Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar

Abstract

Bu çalışma, kişi başına düşen tarımsal katma değer, kişi başına düşen gelir ve yıllık toplam yağış miktarı ile tarım ihracatı arasındaki uzun dönemli ilişkiyi gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler açısından karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda 2001-2023 dönemine ait veriler dikkate alınarak panel veri yöntemlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, kişi başına düşen tarımsal katma değerin her iki ülke grubunda da tarım ihracatı ile pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Ancak bu ilişkinin gelişmekte olan ülkelerde daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Bu durum, tarım sektöründe yaratılan katma değerdeki artışların gelişmekte olan ülkelerde tarım ihracatı performansına daha belirgin biçimde yansıyabildiğine işaret etmektedir. Kişi başına düşen gelir değişkeni de her iki ülke grubunda pozitif ve anlamlı bulunmuş, katsayının gelişmekte olan ülkelerde daha yüksek olması gelir artışının bu ülkelerde üretim kapasitesi, verimlilik ve dış pazarlara erişim üzerinde daha güçlü bir destekleyici rol oynadığını ortaya koymuştur. Buna karşılık yıllık toplam yağış miktarı her iki ülke grubunda da pozitif işaretli olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Çalışma, tarım ihracatının yalnızca üretim hacmiyle değil, tarım sektöründe yaratılan ekonomik değer ve gelir düzeyiyle de yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle özellikle gelişmekte olan ülkelerde tarımsal katma değeri artırmaya ve üretim altyapısını güçlendirmeye yönelik politikaların ihracat performansını destekleyebileceği değerlendirilmektedir.

Keywords

Tarımsal Katma Değer, Tarım İhracatı, Yağış Miktarı, Kişi Başına Gelir, Panel Veri Analizi

The Impact of Agricultural Value Added on Agricultural Exports: Evidence from Developed and Developing Countries

Abstract

This study aims to comparatively examine the long-term relationship between agricultural value added per capita, per capita income, and total annual rainfall with agricultural exports in both developed and developing countries. Panel data methods were used, considering data from the period 2001-2023. The findings show that agricultural value added per capita has a positive and statistically significant relationship with agricultural exports in both country groups. However, this relationship is stronger in developing countries. This indicates that increases in value added created in the agricultural sector are reflected more significantly in the agricultural export performance of developing countries. The per capita income variable was found to be positive and significant in both country groups, with the coefficient being higher in developing countries, indicating that income growth plays a stronger supportive role in production capacity, productivity, and access to foreign markets in these countries. In contrast, although the total annual rainfall amount showed a positive sign in both country groups, it was not found to be statistically significant. The study reveals that agricultural exports are closely related not only to production volume but also to the economic value and income level created in the agricultural sector. In this respect, it is considered that policies aimed at increasing agricultural value added and strengthening production infrastructure, especially in developing countries, can support export performance.

Keywords

Agricultural Value Added, Agricultural Exports, Rainfall Amount, Per Capita National Income, Panel Data Analysis

References

Abdullahi, N. M., Aluko, O. A. ve Huo, X. (2021). Determinants, efficiency and potential of agri-food exports from Nigeria to the EU: Evidence from the stochastic frontier gravity model. Agricultural Economics - Czech, 67(8), 337-349. https://doi.org/10.17221/15/2021-AGRICECON
Abdullahi, N. M., Zhang, Q., Shahriar, S., Irshad, M. S., Ado, A. B. ve Huo, X. (2022). Examining the determinants and efficiency of China’s agricultural exports using a stochastic frontier gravity model. PLOS ONE, 17(9), e0274187. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0274187
Adekoya, O. B. ve Olabode, J. K. (2021). Energy consumption and ecological footprint in the world’s major suppliers of crude oil: Does difference in oil production status between sub-groups count? Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-480564/v1
Aluko, O. A., Osei Opoku, E. E. ve Ibrahim, M. (2021). Investigating the environmental effect of globalization: Insights from selected industrialized countries. Journal of Environmental Management, 281, 111892. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2020.111892
Armutçu, B. (2022). BRICS-T ülkelerinde politik istikrar ve ekonomik büyüme ilişkisi üzerine bir araştırma. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(4), 1917–1932. https://doi.org/10.21547/jss.1085460
Atif, R. M., Haiyun, L. ve Mahmood, H. (2017). Pakistan’s agricultural exports, determinants and its potential: An application of stochastic frontier gravity model. The Journal of International Trade & Economic Development, 26(3), 257–276. https://doi.org/10.1080/09638199.2016.1243724
Barro, L. ve Bassolet, B. T. (2023). Effects of international financial integration on economic growth in developing countries: Heterogeneous panel evidence from seven West African countries. Scientific Annals of Economics and Business, 70(1), 83–96. https://doi.org/10.47743/saeb-2023-0018
Bharatkumar, D. P., Khatun, P., Kumar, C. ve Yadav, A. K. (2023). Role of agriculture processing in export growth of agricultural products. Journal of Current Research in Food Science, 4(1), 49–56. https://doi.org/10.22271/foodsci.2023.v4.i1a.91
Bojnec, Š. ve Fertő, I. (2019). Agri-food comparative advantages in the European Union countries by value chains before and after enlargement towards the East. Agraarteadus - Journal of Agricultural Science, 30(2), 69–77. https,://doi.org/10.15159/jas.19.10
Bozzola, M., Lamonaca, E. ve Santeramo, F. G. (2023). Impacts of climate change on global agri-food trade. Ecological Indicators, 154, 110680. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2023.110680

Chandrasekaran, S. J. (2024). Agricultural value added in BRICS: A panel data study. International Journal of Energy Economics and Policy, 14(3), 171–178. https://doi.org/10.32479/ijeep.15808
Comunale, M. ve Simola, H. (2018). The pass-through to consumer prices in CIS economies: The role of exchange rates, commodities and other common factors. Research in International Business and Finance, 44, 186–217. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2017.07.076
Destek, M. A. ve Sarkodie, S. A. (2019). Investigation of environmental Kuznets curve for ecological footprint: The role of energy and financial development. Science of the Total Environment, 650, 2483–2489. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.10.017
Eberhardt, M. ve Bond, S. (2009). Cross-section dependence in nonstationary panel models: A novel estimator. MPRA Paper No. 17692. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/17692
Erdinç, Z. ve Aydınbaş, G. (2021). Tarımsal katma değer belirleyicilerinin panel veri analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 213–232. https://doi.org/10.18037/ausbd.902602
Fleming, D. A. ve Abler, D. G. (2013). Does agricultural trade affect productivity? Evidence from Chilean farms. Food Policy, 41, 11–17. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2013.04.004
Food and Agriculture Organization. (2023). The state of food and agriculture 2023. FAO. https://openknowledge.fao.org/items/1516eb79-8b43-400e-b3cb-130fd70853b0
Fusacchia, I., Balié, J. ve Salvatici, L. (2022). The AfCFTA impact on agricultural and food trade: A value added perspective. European Review of Agricultural Economics, 49(1), 237–284. https://doi.org/10.1093/erae/jbab046
Jibril, H., Chaudhuri, K. ve Mohaddes, K. (2020). Asymmetric oil prices and trade imbalances: Does the source of the oil shock matter? Energy Policy, 137, 111100. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.111100
Kasap, A. (2025). The economic determinants of agricultural value added: a panel data analysis on E7 countries. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 13(3), 601-610. https://doi.org/10.24925/turjaf.v13i3.601-610.7445
Keho, Y. (2024). Globalization, financial development, and environmental degradation: Evidence from West African countries using ecological footprint. The Journal of Energy and D evelopment, 49(1-2), 73–105. https://www.jstor.org/stable/27343770
Linh, P. H., Doanh, N. K. ve Quynh, N. N. (2019). Determinants of Vietnam’s potential trade: A case study of agricultural exports to the European Union. Asian Journal of Agriculture and Rural Development, 9(1), 33–46. https://doi.org/10.22004/ag.econ.342204
Mamashila, M. J. (2024). Determinants of South Africa’s agri-food export performance: Gravity model approach. Asian Journal of Agriculture and Rural Development, 14(2), 51–61. https://doi.org/10.55493/5005.v14i2.5108
Mlambo, C., Mukarumbwa, P. ve Megbowon, E. (2019). An investigation of the contribution of processed and unprocessed agricultural exports to economic growth in South Africa. Cogent Economics & Finance, 7(1), 1694234. https://doi.org/10.1080/23322039.2019.1694234
Montalbano, P. ve Nenci, S. (2022). Does global value chain participation and positioning in the agriculture and food sectors affect economic performance? A global assessment. Food Policy, 108, 102235. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2022.102235
Nugroho, A. D., Bhagat, P. R., Magda, R. ve Lakner, Z. (2021). The impacts of economic globalization on agricultural value added in developing countries. PLOS ONE, 16(11), e0260043. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0260043
Nyiwul, L. ve Koirala, N. P. (2022). Role of foreign direct investments in agriculture, forestry and fishing in developing countries. Future Business Journal, 8(1), 50. https://doi.org/10.1186/s43093-022-00164-2
OECD. (2022). Agricultural policy monitoring and evaluation 2022. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/7f4542bf-en
Paraušić, V., Grujić Vučkovski, B. ve Subić, J. (2024). Value added agriculture in Serbia and its impact on agriculture export value: Case study of GLOBALG.A.P. fruit and vegetables certification. International Journal for Quality Research, 18(3), 779–792. https://doi.org/10.24874/IJQR18.03-09
Pesaran, M. H. (2003). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Cambridge Working Papers in Economics, No. 0346. https://doi.org/10.2139/ssrn.457280
Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cross section dependence in panels. Cambridge Working Papers in Economics, No. 0435. https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/446
Pesaran, M. H. ve Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142(1), 50–93. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2007.05.010
Sansika, N., Sandumini, R., Kariyawasam, C., Bandara, T., Wisenthige, K. ve Jayathilaka, R. (2023). Impact of economic globalisation on value-added agriculture, globally. PLOS ONE, 18(7), e0289128. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0289128
Santeramo, F. G., Jelliffe, J. ve Hoekman, B. (2024). Agri-food value chains and the global food dollar: The role of trade and services. Food Policy, 127, 102706. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2024.102706
Seok, J. H. ve Moon, H. (2021). Agricultural exports and agricultural economic growth in developed countries: Evidence from OECD countries. The Journal of International Trade & Economic Development, 30(7), 1004–1019. https://doi.org/10.1080/09638199.2021.1923780
Sugiharti, L., Purwono, R. ve Esquivias, M. A. (2020). Analysis of determinants of Indonesian agricultural exports. Entrepreneurship and Sustainability Issues, 7(4), 2676-2695. https://doi.org/10.9770/jesi.2020.7.4(8)
Talib, M. N. A., Ahmed, M., Naseer, M. M., Slusarczyk, B. ve Popp, J. (2021). The long-run impacts of temperature and rainfall on agricultural growth in Sub-Saharan Africa. Sustainability, 13(2), 595. https://doi.org/10.3390/su13020595
Tekbaş, M. (2022). ASEAN-5 ülkelerinde ekonomik büyüme, finansal gelişme ve gelir eşitsizliği ilişkisi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 9(2), 717–741. https://doi.org/10.30798/makuiibf.691416
Vital, T. M., Garrido, A. ve Calatrava, J. (2022). What do the 235 estimates from the literature tell us about the effect of weather on agricultural trade? A meta-analysis. Global Food Security, 34, 100648. https://doi.org/10.1016/j.gfs.2022.100654
Westerlund, J. ve Edgerton, D. L. (2007). A panel bootstrap cointegration test. Economics Letters, 97(3), 185–190. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2007.03.003
World Bank. (2022). Global economic prospects. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1843-1
Xu, H., Nguyen, T. T., Meon, P.-G. ve Nguyen, C. P. (2023). Determinants of Vietnam’s potential for agricultural export trade to Asia-Pacific Economic Cooperation members. Heliyon, 9(2), e13105. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e13105
Zhang, Y., Ma, L. ve Wei, F. (2025). Digital infrastructure and agricultural global value chain participation: Impacts on export value-added. Agriculture, 15(15), 1588. https://doi.org/10.3390/agriculture15151588

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Development Economics

Journal Section

Research Article

Authors

Ömer Yılmaz ^*
0000-0002-2325-6135
Türkiye

Muhammed Turgut
0000-0002-0868-7041
Türkiye

Hakkı Özbaş
0000-0002-0058-6334
Türkiye

Early Pub Date

August 21, 2026

Publication Date

-

Submission Date

May 3, 2026

Acceptance Date

August 19, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: Advanced Online Publication

DOI

https://doi.org/10.37460/sid.1943127

IZ

https://izlik.org/JA72UE38UW

APA

Yılmaz, Ö., Turgut, M., & Özbaş, H. (2026). Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, Advanced Online Publication, 151-162. https://doi.org/10.37460/sid.1943127

AMA

1.Yılmaz Ö, Turgut M, Özbaş H. Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi. 2026;(Advanced Online Publication):151-162. doi:10.37460/sid.1943127

Chicago

Yılmaz, Ömer, Muhammed Turgut, and Hakkı Özbaş. 2026. “Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş Ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar”. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, no. Advanced Online Publication: 151-62. https://doi.org/10.37460/sid.1943127.

EndNote

Yılmaz Ö, Turgut M, Özbaş H (August 1, 2026) Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi Advanced Online Publication 151–162.

IEEE

[1]Ö. Yılmaz, M. Turgut, and H. Özbaş, “Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar”, Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, no. Advanced Online Publication, pp. 151–162, Aug. 2026, doi: 10.37460/sid.1943127.

ISNAD

Yılmaz, Ömer - Turgut, Muhammed - Özbaş, Hakkı. “Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş Ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar”. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi. Advanced Online Publication (August 1, 2026): 151-162. https://doi.org/10.37460/sid.1943127.

JAMA

1.Yılmaz Ö, Turgut M, Özbaş H. Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi. 2026;:151–162.

MLA

Yılmaz, Ömer, et al. “Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş Ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar”. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, no. Advanced Online Publication, Aug. 2026, pp. 151-62, doi:10.37460/sid.1943127.

Vancouver

1.Ömer Yılmaz, Muhammed Turgut, Hakkı Özbaş. Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi. 2026 Aug. 1;(Advanced Online Publication):151-62. doi:10.37460/sid.1943127

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Tarımsal Katma Değerin Tarım İhracatı Üzerindeki Etkisi: Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerden Kanıtlar

Abstract

Keywords

The Impact of Agricultural Value Added on Agricultural Exports: Evidence from Developed and Developing Countries

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Early Pub Date

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite