Sanat Eğitiminde Medya Görsellerinin Kullanımı: Görsel Kültür Bağlamında Pedagojik Bir Yaklaşım

Abstract

Bu araştırmanın amacı, sanat eğitimi bağlamında reklam, sosyal medya ve veri temelli dijital imgelerin pedagojik işlevlerini görsel kültür ve görsel okuryazarlık doğrultusunda incelemektir. Görsel kültür kuramına göre bireyler, gündelik yaşamın kamusal ve özel alanlarında yer alan görsel imgelere eğitim süreçlerinin her aşamasında dijital mecralar aracılığıyla maruz kalmaktadır. Araştırmanın temel problemi, sanat eğitimi süreçlerinde medya görsellerinin eleştirel, bağlamsal ve üretim temelli pedagojik yaklaşımlar çerçevesinde yapılandırılmaması nedeniyle öğrencilerin bu görselleri ideolojik ve kültürel boyutlarıyla çözümleme becerilerinin sınırlı kalmasıdır. Bu problemden hareketle çalışma, medya görsellerinin yalnızca içerik çeşitlendirme aracı değil, aynı zamanda ideolojik ve kültürel anlam üretim süreçlerini taşıyan pedagojik bileşenler olarak nasıl konumlandırılabileceğini tartışmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüştür. Araştırmanın dokümanlarını görsel kültür, medya görselleri, görsel okuryazarlık ve sanat eğitimi alanlarında yayımlanmış kitap ve bilimsel makaleler ile reklam, sosyal medya, haber ve sinema kategorilerinden seçilen sekiz medya görseli oluşturmaktadır. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. İncelenen yayınlar ve görseller; temsil, ideoloji, görsel kod, pedagojik kullanım ve yeniden üretim kavramları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, medya görsellerinin sanat eğitimi süreçlerinde çoğunlukla örneklem ve içerik çeşitlendirme amacıyla kullanıldığını; buna karşın eleştirel çözümleme, bağlamsal okuma ve yeniden üretim süreçlerini içeren pedagojik yaklaşımların sınırlı kaldığını göstermektedir. Ayrıca sosyal medya görselleri ve dijital görsel üretimlerin öğretim süreçlerine yeterince dâhil edilmemesi, öğrencilerin görsel kültürü ideolojik ve kültürel boyutlarıyla değerlendirme becerilerini zayıflatmaktadır. Sonuç olarak medya görsellerinin eleştirel analiz, bağlamsallaştırma ve üretim süreçlerini içeren bütüncül bir pedagojik yaklaşımla sanat eğitimine entegre edilmesi gerektiği belirlenmiştir. Bu doğrultuda öğretim programlarında medya görsellerine dayalı sistemli ve yapılandırılmış öğrenme süreçlerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

Keywords

• Görsel Kültür
• Medya Görselleri
• Sanat Eğitimi

The Use of Media Visuals in Art Education: A Pedagogical Approach in the Context of Visual Culture

Abstract

The aim of this research is to examine the pedagogical functions of advertising, social media, and data-driven digital images in the context of art education, in line with visual culture and visual literacy. According to visual culture theory, individuals are exposed to visual images in the public and private spheres of daily life through digital media at every stage of their education. The main problem of the research is that students' ability to analyze these visuals in their ideological and cultural dimensions is limited due to the lack of structuring media visuals within critical, contextual, and production-based pedagogical approaches in art education processes. Based on this problem, the study discusses how media visuals can be positioned not only as a tool for content diversification but also as pedagogical components carrying ideological and cultural meaning-making processes. The research was conducted using the document analysis method within the framework of a qualitative research approach. The documents of the research consist of books and scientific articles published in the fields of visual culture, media visuals, visual literacy, and art education, as well as eight media visuals selected from the categories of advertising, social media, news, and cinema. Descriptive analysis method was used in the analysis of the data. The publications and visuals examined are: The study evaluated media visuals within the framework of concepts such as representation, ideology, visual code, pedagogical use, and reproduction. The research findings indicate that media visuals are mostly used in art education processes for sampling and content diversification purposes; however, pedagogical approaches involving critical analysis, contextual reading, and reproduction processes remain limited. Furthermore, the insufficient inclusion of social media visuals and digital visual productions in teaching processes weakens students' ability to evaluate visual culture in its ideological and cultural dimensions. Consequently, it was determined that media visuals should be integrated into art education through a holistic pedagogical approach that includes critical analysis, contextualization, and production processes. Accordingly, it is recommended that systematic and structured learning processes based on media visuals be developed in curricula.

Keywords

• Visual Culture
• Media Visuals
• Art Education

References

1. Akçay, A. A. (2025). Görsel kültür ile Hayao Miyazaki’yi anlamak: Çocuk ve Balıkçıl filmi örneği. BÜST: Başkent Üniversitesi Uluslararası Sanat, Tasarım ve Mimarlık Dergisi, 2(1), 1–14. https://izlik.org/JA59BM67YP
2. Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. University of Minnesota Press.
3. Barber, B. R. (1995). Jihad vs. McWorld: How the planet is both falling apart and coming together and what this means for democracy. Times Books.
4. Barnard, M. (1998). Art, design and visual culture: An introduction. St. Martin’s Press.
5. Barthes, R. (1979). Göstergebilim ilkeleri (B. Vardar & M. Rifat, Çev.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Başak, R. (2021). Görsel sanatlar eğitiminde ideoloji tartışmaları temelinde görsel kültür kuramı ve materyal kültürü. E-Kafkas Journal of Educational Research, 8(2), 198-221. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.957360
7. Berger, J. (2016). Görme biçimleri (Y. Salman, Çev.). Metis Press.
8. Çağmar, M. Ş. (2025). 20. Yüzyılda bir hakikat savunucusu olarak Adorno: endüstrileşme ve faşizm diyalektiği, Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, Cilt 17, Sayı: 2, 312-324.

9. Debord, G. (2014). The society of the spectacle. Bureau of Public Secrets.
10. Demirel, A., & Çaydere, O. (2023). Sanat eğitiminde dijital okuryazarlık ve tersyüz öğrenme modeli. Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi, 6(11), 125–141.
11. Duncum, P. (2003). The theories and practices of visual culture in art education. Arts Education Policy Review, 105(2), 19–25. https://doi.org/10.1080/10632910309603458
12. Eker, M., & Aslan, H. (2010). Görsel kültür ve medya okuryazarlığı: Sanat eğitiminin kamusal açılımı. Millî Eğitim Dergisi, 40(187), 251–268. https://izlik.org/JA63GD73LA
13. Freire, P. (2014). Ezilenlerin pedagojisi (D. Hattatoğlu & E. Özbek, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
14. Görgün, Y., & Özhan, U. (2025). Retorik figürlerin grafik tasarım alanında görsel retorik oluşturmak için kullanımının incelenmesi. Sanat ve İnsan Dergisi, 9(1), 231–248. https://doi.org/10.5281/zenodo.15998676
15. Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage Press.
16. Jenks, C. (1995). Visual culture. Routledge Press.
17. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading images: The grammar of visual design (2nd ed.). Routledge Press.
18. Laçinbay, K. (2026). Görsel kültürde bir simülasyon nesnesi olarak Kızılay tabelası: Estetik deneyimin dijital dolaşımı. D-Sanat, 2(1), 193–201. https://doi.org/10.5281/zenodo.19159119
19. Lenhart, A., Purcell, K., Smith, A., & Zickuhr, K. (2010). Social media & mobile internet use among teens and young adults. Pew Internet & American Life Project. https://www.pewresearch.org/2010/02/03/social-media-mobile- internet-use-among-teens-and-young-adults/
20. Mamur, N. (2014). Post-modernizmin sanat eğitimine yansıma biçimleri: Görsel kültür ve eleştirel pedagoji. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 59–77. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefad/article/854334
21. Manca, S., & Ranieri, M. (2016). Facebook and the others: Potentials and obstacles of social media for teaching in higher education. Computers & Education, 95, 216–230. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2016.01.012
22. Manovich, L. (2001). The language of new media. MIT Press.
23. Mirzoeff, N. (2003). An introduction to visual culture. Routledge Press.
24. Mitchell, W. J. T. (1996). What do pictures really want? October, 77, 71–82. https://doi.org/10.2307/778960
25. Özsavaş Uluçay, N. (2017). Görsel tasarım eğitiminde sosyal medyanın kullanımı. The Journal of Academic Social Science, 5(54), 372–379. https://doi.org/10.16992/ASOS.12784
26. Pollock, G. (1994). Feminism/Foucault—Surveillance/sexuality. In N. Bryson, M. A. Holly, & K. Moxey (Eds.), Visual culture: Images and interpretations (pp. 1–41). Wesleyan University Press.
27. Ray, L. (2020). Social theory, photography and the visual aesthetic of cultural modernity. Cultural Sociology, 14(2), 139–159. https://doi.org/10.1177/1749975520910589
28. Sturken, M., & Cartwright, L. (2009). Practices of looking: An introduction to visual culture (2nd ed.). Oxford University Press.
29. Thuy, T. T. H. (2017). Reading images: The grammar of visual design. VNU Journal of Foreign Studies, 33(6), 164– 168. https://doi.org/10.25073/2525-2445/vnufs.4217
30. Tseng, H. Y., Chuang, H. C., Tang, D. L., & Wen, C. W. (2024). Using eye movement to determine whether closed- frame shots attract viewers’ attention. SAGE Open, 14(4), 1–12. https://doi.org/10.1177/21582440241290629
31. Virilio, P. (1994). The vision machine (J. Rose, Trans.). Indiana University Press; British Film Institute.
32. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. bs.). Seçkin Yayıncılık.
33. Görsel Kaynakça
34. Görsel 1. AltumCode. (2018). Laptop computer turn on [Fotoğraf]. Unsplash. Erişim adresi: https://unsplash.com/photos/laptop-computer-turn-on-U0tBTn8UR8I (Erişim Tarihi: 05.08.2026)
35. Görsel 2. OTAT. (t.y.). Reklam görselleri [Web görseli]. Erişim adresi: https://www.otat.com.tr/medya/reklam-gorselleri (Erişim Tarihi: 12.02.2026)
36. Görsel 3. Timsah Ajans. (t.y.). Sosyal medya görseli oluştururken dikkat edilmesi gerekenler [Web görseli]. Erişim adresi: https://www.timsahajans.com.tr/sosyal-medya-gorseli-olustururken-dikkat-edilmesi-gerekenler/ (Erişim Tarihi: 20.02.2026)
37. Görsel 4. Altmann, G. (2023). Contact, internet, communication [İllüstrasyon]. Pixabay. Erişim adresi: https://pixabay.com/illustrations/contact-internet-communication-7693801/ (Erişim Tarihi: 05.08.2026)
38. Görsel 5. Appleton, M. (2005). New Orleans, Hurricane Katrina [Haber fotoğrafı]. Milliyet, 100 yılın en iyi haber fotoğrafları. Erişim adresi: https://www.milliyet.com.tr/galeri/100-yilin-en-iyi-haber-fotograflari-39295/9 (Erişim Tarihi: 12.03.2026)
39. Görsel 6. Habername. (t.y.). En beğenilen haber fotoğrafları [Haber fotoğrafı]. Erişim adresi: https://www.habername.com/foto-galeri-en-begenilen-haber-fotograflari-25.htm (Erişim Tarihi: 15.03.2026)
40. Görsel 7. Öztaş, O. (2022, 2 Aralık). Sinema tarihinin unutulmayan 100 sahnesi [Web görseli]. Wannart. Erişim adresi: https://wannart.com/icerik/38059-sinema-tarihinin-unutulmayan-100-sahnesi (Erişim Tarihi: 20.03.2026)
41. Görsel 8. OpenClipart-Vectors. (2013). Film [Vektör görsel]. Erişim adresi: https://pixabay.com/vectors/film-cinema-popcorn-coke-fun-162028/ (Erişim Tarihi: 05.08.2026)