Research Article

ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Volume: 3 Number: 1 June 29, 2026
TR EN

ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Abstract

Özet Özel gereksinimli bireylerin ve ailelerinin, bakımın sürekliliği, duygusal yük, sosyal izolasyon ve ekonomik güçlükler gibi çok boyutlu zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Süreğen bakım süreci, özel gereksinimli birey ve ailelerinde tükenmişlik, stres, depresyon ve toplumsal yaşama katılımda azalma gibi ciddi psikososyal sonuçlar doğurabilmektedir.Bu çalışma özel gereksinimli bireylerin ve ailelerinin turizm deneyimlerini çok boyutlu bir perspektiften ele almaktadır. Özel gereksinimli bireylerin aileleri ve bakıcılarının turizm deneyimlerinde karşılaştıkları psikososyal dinamikleri inceleyen literatür bulgularına dayanmaktadır. Araştırma, doküman analizi ve karşılaştırmalı literatür taraması yöntemleri kullanılarak tasarlanmıştır. Çalışmada, 2000-2025 yılları arasında yayınlanmış ulusal ve uluslararası çalışmalar incelenmiş Web of Science, PubMed ve Google Akademik, TR Dizin veri tabanlarında arama yapılmıştır. Arama sürecinde kullanılan anahtar kelimeler "erişilebilir turizm", "özel gereksinimli bireyler", "aile deneyimleri", "psikososyal ihtiyaçlar", "manevi ihtiyaçlar" olmuştur. Elde edilen çalışmalar, tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiş; içerikler alt temalara ayrılarak analiz edilmiştir. Bu sistematik derleme, özel gereksinimli bireyler ve yakınları için turizm deneyimini şekillendiren çok boyutlu engelleyici ve destekleyici unsurları incelemektedir. Bulgular, erişilebilir turizmin fiziksel düzenlemelerin ötesinde; psikososyal, sosyal, ekonomik, dijital ve hizmet odaklı boyutlarla bütüncül olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir. Altyapı ve erişilebilirlik iyileştirmeleri, bireylerin duygusal yük, kaygı, belirsizlik ve kontrol kaybı gibi psikolojik zorluklarını hafifletmektedir. Sosyal dışlanma, toplumsal tutumlar, bakışlara maruz kalma, damgalanma ve ritüel bozulma kaygısı ise bireylerin aidiyet ve saygınlık hislerini tehdit etmektedir. Ekonomik engeller ve sürekli bakım sorumluluğu, ailelerde fiziksel ve zihinsel tükenmişliği artırırken; sosyal turizm programları dinlenme, iyilik hâli, sosyal katılım ve aile dayanıklılığını desteklemektedir. Bilgi ve dijital erişilebilirlik eksiklikleri, belirsizlikle baş etmeyi zorlaştırmakta; güvenli, anlaşılır ve öngörülebilir destinasyonlar ise kontrol hissini artırarak kaygıyı azaltmaktadır. Personel tutumları ve hizmet kalitesi, turizm deneyiminin psikolojik boyutunu doğrudan etkilemekte; eğitimli personel kapsayıcı iletişim, duygusal güvenlik ve aile merkezli hizmet sağlayarak psikososyal iyilik hâlini güçlendirmektedir. Sonuç olarak erişilebilir turizm, çok katmanlı engelleri azaltmayı hedefleyen bütüncül ve kapsayıcı politikalara ihtiyaç duymaktadır.

Keywords

Supporting Institution

ÇALIŞMAYI DESTEKLEYEN HERHANGİ BİR KURUM YOKTUR.

Ethical Statement

ÇALIŞMA ETİK KURUL İZNİ GEREKTİRMEMEKTEDİR.

Thanks

SİNOP ÜNİVERSİTESİNE TURİZM ALANINDA YAPILAN AKADEMİK ÇALIŞMALARA VERDİĞİ DESTEK İÇİN TEŞEKKÜR EDERİZ.

References

  1. Accessibility Standards Canada (2024). CAN-ASC 5.3: Accessible Tourism Standard. https://scc-ccn.ca/standards/notices-of-intent/accessibility-standards-canada/can-asc-53-accessible-tourism
  2. Akıncı, H., & Sönmez, S. (2017). Türkiye’de engelli bireylerin turizme erişimi: Altyapı ve sosyal engeller. İstanbul: Turizm Araştırmaları Yayınları.
  3. Aksu, H., Bulgan, C., & Devile, J. (2019). Engellilik farkındalığı eğitiminin turizm çalışanlarına etkisi. Journal of Inclusive Tourism Studies, 5(2), 45–62.
  4. Aşçı, B., & Kervankıran, İ. (2021). Kültürel mekânlarda erişilebilirlik uygulamaları: Türkiye örneği. Kültürel Turizm Araştırmaları Dergisi, 12(1), 78–95.
  5. Atalay, A., & Çınar, E. (2021). Engelli çocuklu ailelerin turizm deneyimleri ve sosyal dışlanma. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(3), 112–130.
  6. Australian Government – Federal Register of Legislation. (1992). Disability Discrimination Act 1992. https://www.legislation.gov.au/Details/C2004A04426
  7. Australian Human Rights Commission. (2023). Accessibility and Disability Rights in Tourism. https://humanrights.gov.au/our-work/disability-rights
  8. Beadle-Brown, J., Bigby, C., & Bould, E. (2015). Observing practice leadership in intellectual and developmental disability services. Journal of Intellectual Disability Research, 59(12), 1081-1093. https://doi.org/10.1111/jir.12208

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Tourist Behaviour and Visitor Experience

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 29, 2026

Submission Date

December 1, 2025

Acceptance Date

January 13, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 3 Number: 1

APA
Eldemir, F., & Öğretici, M. (2026). ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Sinop-E: Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(1), 17-36. https://doi.org/10.71340/sinopetad.1833342
AMA
1.Eldemir F, Öğretici M. ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Sinop-e: Turizm Araştırmaları Dergisi. 2026;3(1):17-36. doi:10.71340/sinopetad.1833342
Chicago
Eldemir, Funda, and Mebrule Öğretici. 2026. “ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Sinop-E: Turizm Araştırmaları Dergisi 3 (1): 17-36. https://doi.org/10.71340/sinopetad.1833342.
EndNote
Eldemir F, Öğretici M (June 1, 2026) ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Sinop-e: Turizm Araştırmaları Dergisi 3 1 17–36.
IEEE
[1]F. Eldemir and M. Öğretici, “ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”, Sinop-e: Turizm Araştırmaları Dergisi, vol. 3, no. 1, pp. 17–36, June 2026, doi: 10.71340/sinopetad.1833342.
ISNAD
Eldemir, Funda - Öğretici, Mebrule. “ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Sinop-e: Turizm Araştırmaları Dergisi 3/1 (June 1, 2026): 17-36. https://doi.org/10.71340/sinopetad.1833342.
JAMA
1.Eldemir F, Öğretici M. ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Sinop-e: Turizm Araştırmaları Dergisi. 2026;3:17–36.
MLA
Eldemir, Funda, and Mebrule Öğretici. “ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME”. Sinop-E: Turizm Araştırmaları Dergisi, vol. 3, no. 1, June 2026, pp. 17-36, doi:10.71340/sinopetad.1833342.
Vancouver
1.Funda Eldemir, Mebrule Öğretici. ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERİN VE AİLELERİNİN TURİZME ERİŞİLEBİLİRLİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Sinop-e: Turizm Araştırmaları Dergisi. 2026 Jun. 1;3(1):17-36. doi:10.71340/sinopetad.1833342