The Influence of the Quran on Metaphor and Metonymy in Abbasid Poetry: The Case of al-Buhturî

Year 2025, Issue: 3, 1 - 24, 30.12.2025

Hüseyin Dursun

Abstract

This study aims to examine the interaction between the Qur'an's metaphor (majāz) and allusion (kināya) arts in the poetry of Buhturi, one of the prominent poets of the Abbasid era, utilizing an interdisciplinary approach. The Qur'an is not merely a religious text but also represents the pinnacle of Arabic eloquence and aesthetics, making a systematic analysis of its reflections in classical poetry an academic necessity. Accordingly, this research aims to demonstrate how Qur'anic rhetorical devices are instrumentalised in al-Buhturi's selected poems, their role in enriching layers of meaning, and the depth added to literary. The study adopts a qualitative research paradigm, integrating modern linguistic techniques—such as literary analysis, discourse analysis, and semiotic methods—with classical Arabic rhetorical theories. The poetic texts are subjected to a comparative reading alongside Qur'anic examples of majāz and kināya. Methodological rigor has been achieved by taking into account both the historical context, structural and -semantic analysis of linguistic indicators. Findings reveal that Qur'anic metaphorical expressions (e.g., istiʿāra [metaphor] and majāz mursal [metonymy]) create thematic density in al-Buhturi's imagery, while kināya functions as an implicit rhetorical tool in his social critiques. Notably, the descriptions of nature in his nodes parallel the cosmological metaphors in the Qur'an, evidencing the poet's aesthetic dialogue with the sacred text. Unlike broader discussions on relationship between the "Qur'an and poetry" in literature, this study offers a micro-level analysis of specific rhetorical devices, concretizing the mechanisms of literary transformation in religious text. Linguistic: The Qur'an's influence on poetic language extends beyond lexical borrowing to shape rhetorical strategies in poetic discourse. Literary: The harmonization of classical rhetoric and modern linguistics proposes a new model for Arabic poetic analysis. Interdisciplinary: Bridging Islamic studies, comparative literature, and hermeneutics, this analysis provides a methodological framework for examining sacred texts' inspiration in secular art. Through this focused examination of al-Buhturi’s work, the study not only affirms the Qur'an’s transformative power in Arabic poetry but also offers profound insights into the interplay of language, art, and religion in Islamic cultural history.

Keywords

Arabic Language and Rhetoric , Abbasid Poetry , Quranic Literary Influence , Metaphor and Metonymy , al-Buhturî

Abbasî Şiirinde Kur’ân’ın Mecaz ve Kinaye Sanatlarına Etkisi: el-Buhturî Örneği

Abstract

Bu çalışma, Abbâsî döneminin önde gelen şairlerinden Buhturî’nin şiirlerinde Kur’ân-ı Kerîm’in mecâz ve kinâye sanatlarıyla olan etkileşimini disiplinlerarası bir yaklaşımla incelemeyi hedeflemektedir. Kur’ân’ın sadece dinî bir metin değil, aynı zamanda Arap dilinin belâgat ve estetik zirvesini temsil etmesi, klasik şiirdeki yansımalarının sistematik analizini akademik bir gereklilik haline getirmiştir. Bu bağlamda araştırma, Buhturî’nin seçilmiş şiirlerinde Kur’ânî sanatların nasıl işlevselleştirildiğini, anlam katmanlarını zenginleştirmedeki rolünü ve edebî üsluba kattığı derinliği ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma paradigmasına dayalı olarak edebî tahlil, söylem analizi ve göstergebilimsel yöntemler gibi modern dilbilim teknikleriyle klasik Arap belâgat teorilerini bütünleştirmektedir. Şiir metinleri, Kur’ân’daki mecâz ve kinâye örnekleriyle karşılaştırmalı okumaya tabi tutulmaktadır. Yöntemsel titizlik, hem tarihsel bağlamın dikkate alınması hem de dilsel göstergelerin yapısal ve anlamsal çözümlemesiyle sağlanmıştır. İncelenen şiirlerde, Kur’ân’ın mecâzî ifadelerinin (örneğin istiâre ve mecâz-ı mürsel) el-Buhturî’nin tasvirlerinde tematik yoğunluk oluşturduğu; kinâyenin ise şairin toplumsal eleştirilerinde üstü kapalı anlatım aracı olarak işlev gördüğü tespit edilmiştir. Özellikle kasidelerindeki tabiat betimlemeleri, Kur’ân’daki kozmolojik mecazlarla paralellik göstermekte, bu da şairin kutsal metinle estetik diyaloğunu kanıtlamaktadır. Çalışma, literatürdeki genel “Kur’ân ve şiir” ilişkisi tartışmalarından farklı olarak, sanatlar düzeyinde mikro bir okuma sunarak, Dini metinlerin edebî dönüşüm mekanizmalarını somutlaştırmaktadır. Dilbilimsel: Kur’ân’ın şiir diline etkisi, sadece lafzî alıntılarla sınırlı olmayıp retorik stratejilerin yeniden üretiminde de belirleyicidir. Edebî: Klasik belâgat ile modern dilbilim yöntemlerinin uyumu, Arap şiir çözümlemelerinde yeni bir model önermektedir. Disiplinlerarası: İslâmî ilimler, karşılaştırmalı edebiyat ve hermeneutik arasında köprü kuran bu analiz, kutsal metinlerin seküler sanata nasıl ilham verdiğine dair metodolojik bir örnek teşkil etmektedir. el-Buhturî özelinde yapılan bu inceleme, Kur’ân’ın Arap şiirindeki estetik ve zihinsel dönüştürücü gücünü kanıtlamakla kalmaz, aynı zamanda İslâm kültür tarihinde dil-sanat-din Üçgenindeki ilişkilere dair derinlikli bir perspektif sunar.

Keywords

Arap Dili ve Belegatı , Abbasî Şiiri , Kur’ân’ın Edebî Etkileri , Mecaz ve Kinaye , el-Buhturî

References

• Abbâs, Ahmed et-Tayyib Hucelî. el-İtticâhu’t-Tecdîdî ve Eseruhû fî Nehdeti’ş-Şi‘r fî’l-Asri’l-Abbâsî el-Evvel. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
• Beytâr, Emîne. Târîhu’l-Asri’l-Abbâsî. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 1999.
• Brockelmann, Carl. History of the Islamic Peoples. Çev. Joel Carmichael ve Moshe Perlmann. New York: G.P. Putnam’s Sons, 1947.
• Buḥturî. Dîvânu’l-Buḥturî. thk. Hasan Kâmil eṣ-Ṣayrafî. 5 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Me‘ârif bi-Mıṣr, ts.
• Dayf, Şevkî. Târîhu’l-Edebi’l-Arabî: el-‘Asru’l-Abbâsî el-Evvel. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1966.
• Desûkî, Hibet Raşad ed-. Mezâhiru’t-Tecdîd fî’l-Asri’l-Abbâsî el-Evvel. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1998.
• Ebû Hilâl el-Askerî. Kitâbu’s-Sınâateyn: el-Kitâbe ve’ş-Şi‘r. thk. Ali Muhammed el-Bicâvî. Kahire: Dâru’l-İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1952.
• Edward Said, Oryantalizm, çev. Berna Ülner, İstanbul: Metis Yayınları, 1999.
• Ernest Renan, De la part des peuples sémitiques dans l'histoire de la civilisation, Paris: Michel Lévy Frères, 1862.
• Ernest Renan, Histoire Générale et Système Comparé des Langues Sémitiques, Paris: Imprimerie Nationale, 1855.
• Ferâhî, el-İmâm. Müfredâtü’l-Kur’ân. Thk. Abdülfettah Ebû Gudde. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 2002.
• Ferâhîdî, Halîl b. Ahmed. Kitâbu’l-Ayn. Thk. Mehdî el-Mahzûmî ve İbrâhim es-Sâmerrâî. Beyrut: Dâru’l-Hilâl, 1988.
• George Sarton, Introduction to the History of Science, vol. 1, Baltimore: Carnegie Institution, 1927.
• George Sarton, “The Incubation of Western Culture in the Middle East,” The Legacy of Islam, ed. J. Schacht & C. E. Bosworth, Oxford: Oxford University Press, 1974.
• Hammâd er-Râviye. Eş‘âru’l-Arab. Thk. Abdülazîz el-Meymenî. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1956.
• Hifâcî, Muhammed. el-Hayâtü’l-Edebiyye fî’l-Asri’l-Abbâsî. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1974.
• İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-Tenvîr. Tunus: ed-Dâru’t-Tûnisiyye li’n-Neşr, 1984.
• İbn Hâleveyh. Şerhu Müşkili’l-Kur’ân. Thk. Abdülmecîd eş-Şerîf. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
• İbn Hallikân. Vefeyâtü’l-A‘yân. Thk. İhsan Abbas. Beyrut: Dâru Sadır, 1972.
• Hamelavî, Merve. Binâyetü’l-Kasîdeti’l-Abbâsiyye inde’ş-Şu‘arâi’l-Mevâlî: Beşşâr b. Bürd ve Ebû Nuvâs. Humeydî, Nâsır. eş-Şi‘r fî Kitâbi’l-Evrâk li’s-Sûlî: Dirâse Tahlîliyye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2007.
• Hüseyin, Tâhâ. Taklîd ve Tecdîd. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1966.
• Hûrânî, Yâsir Abdülkerîm. eş-Şi‘r ve’t-Tekessüb. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 2003.
• Maarrî, Ebu'l-Ala. Risâletü’l-Gufrân. Thk. A. F. Mehren. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1950.
• Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2010.
• Ömer, Yâsmin Muhammed Mahmûd. Hasâisu’ş-şi‘r fî’l-asri’l-Abbâsî. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2008.
• Râfiî, Mustafa Sâdık. İ‘câzu’l-Kur’ân ve’l-Belâğatu’n-Nebeviyye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
• Renan, Ernest. Histoire Générale et Système Comparé des Langues Sémitiques. Paris: Imprimerie Impériale, 1855.
• Suyûtî, Celâleddin. el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân. Thk. Muhammed Ebû’l-Fadl İbrâhim. Kahire: el-Hey’etü’l- Mısriyyetü’l-Âmme li’l-Kitâb, 1974.
• Sarton, George. Introduction to the History of Science. Baltimore: Williams & Wilkins, 1927.
• Vezâretü’t-Terbiye ve’t-Ta‘lîm. el-Edebü’l-Arabî. Amman: Dâru’l-Fikr, 2005.
• Zemahşerî, Mahmud. el-Keşşâf an Hakâiki Ğavâmidi’t-Tenzîl. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1987.