Research Article

SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Volume: 16 Number: 2 July 30, 2025
TR EN

SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Abstract

Bu sistematik derleme, dilin temel bileşenleri olan sesbilgisel (phonological), anlambilimsel (semantic) ve sözdizimsel (syntactic) sözcük işlemenin kortikal karşılıklarını incelemektedir. PRISMA yönergelerine uygun olarak yürütülen literatür taraması sonucunda, PET ve iMRG yöntemlerini kullanan 1988-1999 yılları arasında yayımlanmış toplam dokuz öncü çalışma seçilmiştir. Çalışmalar, her bir dilsel işlemin ilişkili olduğu beyin bölgelerini belirlemek amacıyla içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, sesbilgisel işlemenin ağırlıklı olarak sol süperiyor temporal girüs, planum temporale, supramarjinal girüs ve Broka alanını aktive ettiğini göstermektedir. Anlamsal işlemleme, sol inferiyor frontal girüs, orta ve alt temporal girüsler, angüler girüs ve anteriyor temporal lob dahil olmak üzere yaygın bir sinirsel ağı kapsamaktadır. Sözdizimsel işlem ise öncelikli olarak sol inferiyor frontal girüs (özellikle Broka alanı) ve posteriyor temporal bölgelerle ilişkilidir. Sonuçlar, her bir dilsel bileşen için hem özgül hem de örtüşen sinirsel yapılara işaret etmekte; dil işlevlerinin beyindeki karmaşık ve bütünleşik doğasını ortaya koymaktadır. Bu derleme, dilin sinirsel altyapısına dair kapsamlı bir anlayışa katkı sağlamakta ve gelecekteki nörodilbilim araştırmaları için sağlam bir temel oluşturmaktadır.

Keywords

References

  1. Binder, J. R., Frost, J. A., Hammeke, T. A., Bellgowan, P. S., Rao, S. M., & Cox, R. W. (1997). Human brain language areas identified by functional magnetic resonance imaging. The Journal of Neuroscience, 17(1), 353–362.
  2. Chee, M. W. L., Caplan, D., Soon, C. S., Sriram, N., Tan, E. W., Thiel, T., & Weekes, B. (1999). Auditory and visual word processing studied with fMRI. Human Brain Mapping, 7(1), 15–28.
  3. Demb, J. B., Desmond, J. E., Wagner, A. D., Vaidya, C. J., Glover, G. H., & Gabrieli, J. D. E. (1995). Semantic encoding and retrieval in the left inferior prefrontal cortex: A functional MRI study of task difficulty and process specificity. The Journal of Neuroscience, 15(9), 5870–5878.
  4. Demonet, J. F., Price, C. J., Wise, R., & Frackowiak, R. S. J. (1992). The anatomy of phonological and semantic processing in normal subjects. Brain, 115(6), 1753–1768.
  5. Fiez, J. A., Petersen, S. E., & Raichle, M. E. (1999). Neuroimaging studies of word reading. Proceedings of the National Academy of Sciences, 96(2), 765–772.
  6. Fisch, C. & Block, J. (2018). Six tips for your (systematic) literature review in business and management research. Management Review Quarterly, 68(2), 103–106.
  7. Friederici, A. D., Meyer, M., & von Cramon, D. Y. (2000). Segregating semantic and syntactic aspects of processing in the human brain: An fMRI investigation of different word types. Cerebral Cortex, 10(2), 121–128.
  8. Howard, D., Patterson, K., Wise, R., Brown, W. D., Friston, K., Weiller, C., & Frackowiak, R. (1992). The cortical localization of the lexicons: Positron emission tomography evidence. Brain, 115, 1769–1782.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Linguistics (Other), Psycholinguistics (Incl. Speech Production and Comprehension)

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 30, 2025

Submission Date

June 24, 2025

Acceptance Date

July 7, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 16 Number: 2

APA
Debbağ Ergin, D. (2025). SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 261-271. https://izlik.org/JA96RG86JZ
AMA
1.Debbağ Ergin D. SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;16(2):261-271. https://izlik.org/JA96RG86JZ
Chicago
Debbağ Ergin, Derya. 2025. “SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 (2): 261-71. https://izlik.org/JA96RG86JZ.
EndNote
Debbağ Ergin D (July 1, 2025) SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16 2 261–271.
IEEE
[1]D. Debbağ Ergin, “SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 16, no. 2, pp. 261–271, July 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA96RG86JZ
ISNAD
Debbağ Ergin, Derya. “SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16/2 (July 1, 2025): 261-271. https://izlik.org/JA96RG86JZ.
JAMA
1.Debbağ Ergin D. SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;16:261–271.
MLA
Debbağ Ergin, Derya. “SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 16, no. 2, July 2025, pp. 261-7, https://izlik.org/JA96RG86JZ.
Vancouver
1.Derya Debbağ Ergin. SÖZCÜĞÜN SESBİLİMSEL, ANLAMBİLİMSEL VE SÖZDİZİMSEL İŞLENMESİNİN KORTİKAL GÖRÜNÜMÜ: NÖROGÖRÜNTÜLEME BULGULARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Internet]. 2025 Jul. 1;16(2):261-7. Available from: https://izlik.org/JA96RG86JZ