İBRAHİM YASA’NIN HASANOĞLAN KÖYÜ ÇALIŞMASININ TOPLUMSAL DEĞİŞİM AÇISINDAN DÜN-BUGÜN KARŞILAŞTIRMASI

Yıl 2026, Cilt: 17 Sayı: 1, 174 - 191, 30.01.2026

Sinem Baş , Nuray Karaca

Öz

Köy sosyolojisi köyün yapısını ve özelliklerini açıklama, analiz etme ilkesiyle oluşmuş bir disiplindir. Köylerde gerçekleşen toplumsal yapı çalışmaları da bu bağlamda köyün yapısını analiz eden saha araştırmalarıdır. Bu çalışmada İbrahim Yasa’ nın Ankara’ da gerçekleştirdiği 25 Yıl Sonra Hasanoğlan Köyü (1969) adlı çalışmasını tekrarlayarak ve iki çalışmanın sonuçlarını karşılaştırarak Hasanoğlan’ da hangi alanlarda ne tür değişmeler yaşandığı sorusuna cevap aranmıştır. Ayrıca Yasa’ nın çalışmayı yaptığı 1968 yılından bugüne Hasanoğlan’ da nelerin değiştiğine yönelik akademik merak da bu çalışmanın ana amacıdır. Bu çalışmanın amaçlarından bir diğeri de ‘zaman’ kavramının sunduğu değişim sürecini somut olgularla gözlemleme fırsatından yararlanmaktır. Araştırmamızda Hasanoğlan’ da 187 haneye nicel araştırma yöntemlerinden olan anket yöntemi uygulanarak elde ettiğimiz veriler SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) programında analiz edilerek değerlendirilmiştir. Dün- bugün bağlamında çalışmaya yönelik sonuçlar ise Hasanoğlan’ da ailevi, ekonomik, kültürel, sosyal, toplumsal ve siyasi bağlamda önemli değişimler yaşandığı fakat dini bağlamda değişimlerin daha yavaş ve sekülerleşme yönünde olduğu analiz edilmiştir. Tüm bu analizler doğrultusunda Hasanoğlan kendi içinde de bir kır-kent (köysel-şehirsel) formu oluşturan, şehir ile kır-kent sürekliliği ve bütünselliği yaşayan bir çizgidedir. Hasanoğlan sosyo-kültürel, ekonomik ve ulaşım yönlerinden şehirle ilişkilerini bu boyutta sürdürerek kendine özgü gelişme ve değişme çizgisi oluşturmuştur. Sonuç olarak Yasa’nın modernleşmenin belirtilerini gözlemlediği ve ‘şehir uydusu’ olarak tanımladığı Hasanoğlan’ ın toplumsal değişimi, Türkiye’ nin modernleşmesi ile aynı doğrultuda ilerlemiştir.

Anahtar Kelimeler

Hasanoğlan , Değişme , İlerleme , Gelişme

Etik Beyan

Bu çalışmada etik kurallara ve ilkelere uyulduğunu beyan ederim.

Destekleyen Kurum

Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi Proje Numarası: 10670

Proje Numarası

Bu çalışma Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Bilimsel Araştırma Proje Numarası: 10670.

Comparison Of İbrahim Yasa's Hasanoğlan Village Study İn Terms Of Social Change Yesterday And Today

Öz

Village sociology is a discipline founded on the principle of explaining and analyzing the structure and characteristics of villages. Studies of village social structure, in this context, are field research that analyze village structure. This study explores what kinds of changes have occurred in which areas of Hasanoğlan by replicating İbrahim Yasa's study, Hasanoğlan Village: 25 Years Later (1969), conducted in Ankara, and comparing the results of the two studies. Furthermore, the main objective of this study is to foster academic curiosity about what has changed in Hasanoğlan since Yasa's study in 1968. Another aim of this study is to take advantage of the opportunity to observe the process of change offered by the concept of "time" through concrete facts. In our study, we applied a survey method, a quantitative research method, to 187 households in Hasanoğlan and analyzed the data using SPSS (Statistical Package for the Social Sciences). The results of the study, conducted in the context of yesterday and today, reveal that Hasanoğlan has undergone significant familial, economic, cultural, social, and political changes, but that changes in the religious context have been slower and more secularized. In line with all these analyses, Hasanoğlan has established a rural-urban (rural-urban) form within itself, experiencing continuity and integration with the city and the rural-urban landscape. By maintaining its socio-cultural, economic, and transportation connections with the city, Hasanoğlan has established its own unique path of development and change. Consequently, the social transformation of Hasanoğlan, which Yasa observed the signs of modernization and defined as an "urban satellite," has progressed in line with the modernization of Turkey.

Anahtar Kelimeler

Hasanoglan , Change , Progress , Development

Proje Numarası

Bu çalışma Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Bilimsel Araştırma Proje Numarası: 10670.

Kaynakça

• Aydın, M. (2000). Kurumlar sosyolojisi kurumlara başlangıç çerçevesinde bir çalışma. İstanbul: Vadi Yayınları.
• Başak, S. (2005). Türk sosyolojisinde yapı araştırmaları. Bilig, (32), 33-63. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilig/issue/25372/267803.
• Başak, S. (2008). İbrahim Yasa. M. Ç. Özdemir (Der.), Türkiye’de sosyoloji (isimler- eserler) 1 içinde (ss. 917-960). Ankara: Phoenix Yayınevi.
• Çağan, K. (2016). Ailenin işlevleri. K. Canatan ve E. Yıldırım (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (ss. 83-93). İstanbul: Açılım Kitap.
• Karaca, N. (2015). Türkiye’de sosyoloji. Erzurum: Fenomen Yayınları.
• Karaca, N. (2019). Sunuş. N. Karaca ve E. Aksakal (Ed.), Toplumsal yapıda öncü çalışmalar isimler-yaklaşımlar içinde (ss. 7-11). Ankara: Çizgi Kitabevi Yayınları.
• Karaca, N. (2020). Türkiye’de modernleşmenin sonuçları üzerine. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), 117-128.
• Keleş, R. ve Mengi, A. (2022). Türkiye’de kırsal kalkınma politikaları. Ankara: İmge Kitabevi Yayıncılık.
• Mücellidoğlu, A. Ç. (1968). Yeni Mülkiye tarihi ve Mülkiyeliler cilt 2 (Mülkiye şeref kitabı). Ankara: Mars Matbaası.
• Özensel, E. (2015). Türkiye’de kırsal yapıların dönüşümü kır sosyolojisi. İstanbul: Çizgi Yayınları.
• Planck, U. (2010). Türkiye'de köy sosyolojisi (M. R. Küçükboyacı, Çev.). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(4), 223-240.
• Tezcan, M. (1970). Sosyolojik yönden köy (tanımı ve özellikleri). Amme İdaresi Dergisi, 3(3), 151-182.
• Turner, B. S. (2017). Din ve modern toplum yurttaşlık, sekülerleşme ve devlet (A. Tüfekçi, Çev.). İstanbul: Sentez Yayıncılık.
• Türkdoğan, O. (2016). Türk köy sosyolojisi ve sorunlarımız. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları.
• Tüzün, S. (2012). İbrahim Yasa. E. Kongar (Ed.), Türk toplumbilimcileri Cilt 1 içinde (ss. 205-235). İstanbul: Remzi Yayınevi.
• Wallace, R. A. ve Wolf, A. (2012). Çağdaş sosyoloji kuramları (M. R. Ayas ve L. Elburuz, Çev.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
• Yasa, İ. (1955). Hasanoğlan köyü’nün içtimai-iktisadi yapısı. Ankara: Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü, Doğuş Ltd. O. Matbaası.
• Yasa, İ. (1959). Örnekolay araştırmalarında gözlem ve mülakat metodlarının önemi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 14(2), 87-109. doi:10.1501/SBFder_0000000481.
• Yasa, İ. (1969). 25 yıl sonra Hasanoğlan köyü karşılaştırmalı bir toplumbilimsel araştırma. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
• Yasa, İ. (1973). Türkiye’nin toplumsal yapısı ve temel sorunları. Ankara: Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları.
• Yıldırım, E. (2016). Toplumsal değişme sürecinde aile. K. Canatan ve E. Yıldırım (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (ss. 121-138). İstanbul: Açılım Kitap.
• Yıldırmaz, S. (2016). Türkiye’de köylülüğün sosyal tarihi (1945-1960). İstanbul: İletişim Yayınları.