İzmir Grevinin Kolektif Tecrübe Ufku: Çevrimiçi Haber Metinlerinin Eleştirel Söylem Çözümlemesi Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Proleter/Karşı-Kamusal Alan Okuması

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 2, 202 - 225, 29.10.2025

Berkay Yıldırım

https://doi.org/10.18490/sosars.1813101

Öz

İzmir Büyükşehir Belediyesi (İzBB) çatısı altında işlerlik gösteren İZELMAN A.Ş., İZENERJİ A.Ş. ve Egeşehir A.Ş. ile Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Genel-İş Sendikası arasında yaklaşık 23 bin işçiyi kapsayan Toplu İş Sözleşmesi (TİS) görüşmelerinde yaşanan uzlaşmazlık, işçilerin greve gitmesine neden olmuştur. Grev kararı sonrası kentte yaşananlar gerek toplumsal gerek politik açıdan gündem başlıklarını da beraberinde getirmiştir. Söz konusu gündem başlıklarının ele alınış ve aktarılış biçimi, medya söylemi temelinde ele alınmıştır. 7 gün süren İzmir Grevi, Sözcü ve Evrensel’in 29 Mayıs-4 Haziran tarihleri arasındaki günlük haber dizilerinde kullanılan medya söylemleri çerçevesinde eleştirel söylem çözümlemesi ile analiz edilmiştir. Analizler, Kluge ve Negt’in proleter/karşı-kamusal alan kavrayışları perspektifinden değerlendirilmiştir. İzmir Grevinin konu edildiği çevrimiçi haber metinlerinde söylem temelinde emek, hak, işçi sınıfı, grev mefhumlarının ele alınma biçimlerine odaklanılmıştır. Sözcü’nün haber metinlerinde grevden, işçilerin eylemliliğinden ziyade kurumsal olarak belediye ve iktidar erki konumundaki belediye başkanının söylemlerini öne çıkaran, ideolojik konumlanmaya yönlendirici bir retorik kurguladığı ve bu doğrultuda burjuva kamusal alan temsilini üstlendiği görülmüştür. İşçinin söylemi üzerinden gerçekleştirilen saha vurgusunun daha belirgin hissedildiği Evrensel’in ise söz konusu hâkim ideolojik vurgunun çözümlemesi ile kolektif tecrübe ufkunun karşı-ideolojik serencamını sunması çerçevesinde proleter/karşı-kamusal alan biçimlenişine daha fazla imkân sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

DİSK , Eleştirel Söylem Çözümlemesi , İzmir Grevi , Proleter/Karşı-Kamusal Alan

Kaynakça

• Akbal Süalp, Z. T. (2015), “Kamusal alan, deneyim ve Kluge”, içinde Kamusal Alan (Der. Meral Özbek), İstanbul: Hil Yayın. 803-824.
• Fraser, N. (2015) “Kamusal alanı yeniden düşünmek: Gerçekte var olan demokrasinin eleştirisine bir katkı”, Kamusal Alan (Der. Meral Özbek), İstanbul: Hil Yayın. 103-139.
• Habermas, J. (2021) Kamusallığın yapısal dönüşümü, (Çev. Tanıl Bora-Mithat Sancar), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Habermas, J. (2023) Kamusallığın Yeni Bir Yapısal Dönüşümü ve Müzakereci Demokrasi, (Çev. Tanıl Bora), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Hansen, M. (2015). “Yirmi yılın ardından Negt ve Kluge’nin ‘kamusal alan ve tecrübe’si: Değişken karışımlar ve genişlemiş alanlar”, içinde Kamusal alan (Der. Meral Özbek), İstanbul: Hil Yayın, 3.baskı. 141-176.
• Jahedi, M., Abdullah, F. S. ve Mukundan, J. (2014). An overview of focal approaches of critical discourse analysis. International Journal of Education & Literacy Studies, 2(4), 28-35.
• Kluge A. & Negt O. (2018). Kamusallık ve tecrübe: Burjuva ve proleter kamusallığın analizine doğru, (Çev. Müge Atala), İstanbul: NotaBene Yayınları.
• Liebman, S. (2015). “Alexander Kluge ile söyleşi: Yeni Alman sineması, sanat, aydınlanma ve kamusal alan”, içinde Kamusal alan (Der. Meral Özbek), İstanbul: Hil Yayın. 763-801.
• Marx, K.& Engels, F., (2010). Komünist manifesto ve hakkında yazılar, (Çev. Nail Satlıgan, Tektaş Ağaoğlu, Olcay Göçmen, Şükrü Alpagut), İstanbul: Yordam Kitap.
• Negt, O. & Kluge, A., (2015). “’Kamusal alan ve tecrübe’ye giriş”, (Çev. Meral Özbek), içinde Kamusal alan (Der. Meral Özbek), İstanbul: Hil Yayın. ss. 133-139
• Özbek, M. (2015a). “Giriş: Kamusal-özel alan, kültür ve tecrübe”, içinde Kamusal alan (Der. Meral Özbek), İstanbul: Hil Yayın. 601-657.
• Özbek, M. (2015b). “Giriş: Kamusal alanın sınırları”, içinde Kamusal alan (Der. Meral Özbek), İstanbul: Hil Yayın, 3.baskı. 21-90
• Özer, Ö. (2022). “Eleştirel söylem çözümlemesi: Haber örnekleri üzerinden bir inceleme”. Etkileşim, 9, 36-54. doi: 10.32739/etkilesim.2022.5.9.154
• Özer, Ö., (2021). “Eleştirel söylem çözümlemesi”, içinde Eleştirel medya kuramları (ed. Ömer Özer), Ankara: Siyasal kitabevi, ss. 293-320.
• Sığrı, Ü. (2023). “Nitel araştırma yöntemleri”, içinde Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Yeni perspektifler (Haz. Altınışık R., Boz, H., Gegez, E., Koç, E., Sığrı, Ü., Yıldız, E., Yüksel, A.), Seçkin Yayınları, ss. 471-516.
• van Dijk, A. T. (1983). Discourse analysis: Its development and application to the structure of news. Journal of Communication. 33(2). 20-43.
• van Dijk, A. T. (2016). Sociocognitive discourse studies. J. Richardson ve J. Flowerdew (ed.), Handbook of discourse analysis (1-26). Routledge.
• van Dijk, A. T. (1991). Media contents the interdisciplinary study of news as discourse. K. B. Jensen ve N. W. Jankowski (ed.), A handbook of qualitative methodologies for mass communication research (108-120). Routledge.
• van Dijk, A. T. (1993). Principles of critical discourse analysis. Discourse & Society, 4(2): 249-283.
• van Dijk, A. T. (1996). Discourse, power and access. C. R. Caldas-Coulthard and M. Coulthard (eds.), Texts and practices: Readings in critical discourse analysis (84-104). London: Routledge.
• Van Dijk, T. A. (1988). News as Discourse. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
• Zola, E. (2018). Germinal, (Çev. İsmail Yerguz), İstanbul: ALFA.
• İNTERNET KAYNAKLARI
• Evrensel YouTube. (2025) “İzbb'de grev sürüyor, grev nedir? grev kırıcılığı nedir? Dr. Murat Özveri, adaletin iş yüzü” (YouTube Video), yayın tarihi: 02.06.2025 (Erişim tarihi: 16.06.2025) https://www.youtube.com/watch?v=ZQ73YBNOSng&t=516s
• Jameson, F. (2016) “Fredric Jameson On Oskar Negt and Alexander Kluge”, Verso, 25 Feb. 2016, https://www.versobooks.com/en-gb/blogs/news/2516-fredric-jameson-on-oskar-negt-and-alexander-kluge?srsltid=AfmBOopsXuGXTa34sM1SK2AS8IWi4XG2SKiMfEYe529oLecz7EBByjxM (Erişim tarihi: 14.06.2025).
• Meydan, İ. G. (2025). “Av. Murat Özveri: Grev hakkı içselleştirilmeden siyasal anlamda demokrasi gelmez”, Evrensel, 8 Haziran 2025, (Erişim tarihi: 16.06.2025). https://www.evrensel.net/haber/556548/av-murat-ozveri-grev-hakki-icsellestirilmeden-siyasal-anlamda-demokrasi-gelmez
• Özveri, M. (2014). “Karışmasın lütfen, biz beyaz yakalıyız”, Evrensel, 27 Aralık 2014, https://www.evrensel.net/yazi/73047/karismasin-lutfen-biz-beyaz-yakaliyiz (Erişim tarihi: 16.06.2025)