“TÜRKİYE’DE UZUN SÜRELİ BAKIM HİZMETLERİ NASIL SİSTEMLEŞMELİ?” 5N1K SORULARIYLA ÇÖZÜM ARAYIŞI

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 69, 962 - 987, 29.12.2025

Hatice Reyhan Özgöbek

https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1572110

Öz

Türkiye’de uzun süreli bakım (USB) hizmetlerinin mevcut yapısını ve sistem gereksinimlerini değerlendirmek amacıyla kapsamlı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, bakım hizmetlerinin organizasyonu, insan kaynağı planlaması, kalite yönetimi ve finansman mekanizmaları 5N1K yöntemi ile incelenmiştir. Bulgular, Türkiye’de bakım alanının çok aktörlü ve parçalı bir yapıya sahip olduğunu; iş gücü kapasitesi, kalite standartlarının uygulanması ve sürdürülebilir finansman konularında önemli eksiklikler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Analiz sonucunda, USB hizmetlerinin bütüncül bir sistem altında yeniden yapılandırılması, bakım iş gücünün güçlendirilmesi, koordinasyon süreçlerinin iyileştirilmesi ve uzun vadeli bir finansman modelinin oluşturulması gerektiği belirlenmiştir. Çalışma, Türkiye’de USB sisteminin kurulmasına yönelik politika önerileri sunmakta ve bakım hizmetlerinin niteliği ile erişilebilirliğini artırmaya yönelik stratejik adımları tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bakım hizmetleri , uzun süreli bakım , uzun süreli bakım sistemi

“HOW SHOULD LONG-TERM CARE SERVICES BE SYSTEMATIZED IN TÜRKİYE?” EXPLORING SOLUTIONS THROUGH THE 5W1H FRAMEWORK

Öz

A comprehensive assessment was conducted to evaluate the current structure and system requirements of long-term care (LTC) services in Türkiye. The study examined service organization, workforce planning, quality management, and financing mechanisms using the 5W1H analytical approach. Findings reveal a multi-actor and fragmented structure, along with significant gaps in workforce capacity, quality standard implementation, and sustainable financing. The analysis highlights the need to restructure LTC services under an integrated system, strengthen the care workforce, enhance coordination mechanisms, and develop a long-term sustainable financing model. The study offers policy recommendations for establishing a comprehensive LTC system in Türkiye and discusses strategic actions to improve the quality and accessibility of care services.

Anahtar Kelimeler

care services , long-term care , long-term care system

Kaynakça

• Ayhan, B. (2014). Uzun Süreli Bakım Sistemleri ve Finansman Yöntemleri: Türkiye Açısından Değerlendirmeler. [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü Ankara.
• Ayhan, E. E. (2022). Bakım Etiği Penceresinden Kadın Yoksulluğu. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 82, 383-405.
• Bal, T. (2016). OECD Ülke Uygulamaları Doğrultusunda Uzun Dönemli Bakım Hizmetlerinin Finansmanı ve Türkiye İçin Öneriler. Sosyal Güvenlik Dergisi, 6(1).
• Baxter, S., Johnson, M., Chambers, D., Sutton, A., Goyder, E., ve Booth, A. (2018). The Effects Of Integrated Care: A Systematic Review of UK and International Evidence. BMC Health Services Research, 18(1), 1-13.
• Chakma, K., ve Das, A. (2018). A 5W1H Based Annotation Scheme For Semantic Role Labeling of English tweets. Computacióny Sistemas, 22(3), 747-755.
• Centrum Indicatiestelling Zorg. (CIZ). (2013). Hollanda Sağlık Bakım Değerlendirme Merkezi (CIZ) Değerlendirme Kılavuzu, Hollanda Sağlık Bakanlığı Tarafından Belirlenmiş 2013 İstisnai Hastalık Masrafları Yasası Üzerine Değerlendirme Versiyon: 6.0 Ocak 2013.
• Davies, S. L., Goodman, C., Bunn, F., Victor, C., Dickinson, A., Iliffe, S., ... ve Froggatt, K. (2011). A Systematic Review of Integrated Working Between Care Homes And Health Care Services. BMC Health Services Research, 11(1), 1-21.
• Dünya Sağlık Örgütü. (DSÖ). (2023). Rebuilding For Sustainability and Resilience: Strengthening The Integrated Delivery Of Long-Term Care in The European Region. WHO Regional Office for Europe. WHO-EURO-2022- 5330-45095-64318. Erişim Tarihi; 10.09.2023 https://www.who.int/europe/publications/i/item/ adresinden alındı.
• Eklund, K., ve Wilhelmson, K. (2009). Outcomes of Coordinated And Integrated Interventions Targeting Frail Elderly People: A Systematic Review Of Randomised Controlled Trials. Health and Social Care İn The Community, 17(5), 447-458.
• Ergin, İ. (2016). Yaşlı Sağlığı ve Sosyal Politikalarda Kamusal Destek Ne Durumda? Türkiye ve Dünyada Mevcut Durum. Ege Tıp Dergisi, 55 -Ek Sayı, Sayfa 12-18.4
• Evashwick, C. (Ed.) (2005). The Continuum of Long-Term Care. 3rd Edition. Albany, NY: Delmar Publishers, Inc.
• Evidence Brief For Policy (EVİPNet). (2024). EVIPNet Evidence Brief For Policy, Number 12 Developing and Strengthening Services to Achieve an İntegrated Continuum of Long-Term Care in Türkiye, World Health Organization. Regional Office for Europe. WHO Reference Number: WHO/EURO:2023-7682-47449-69738
• Feder, J., Harriet, K., ve Niefe, M., (2018). Long-Term Care in The United States: An Overview. Health Affaırs, Volume 19, Number 3. Freedman, V. A., ve Spillman, B. C. (2014). Disability And Care Needs Among Older Americans. The Milbank Quarterly, 92(3), 509-541.
• Gökbayrak, Ş. (2009). Refah Devletinin Dönüşümü ve Bakım Hizmetlerinin Görünmez Emekçileri Göçmen Kadınlar. Çalışma ve Toplum Dergisi, 21. Erişim Tarihi; 20. Eylül. 2024 https://icf-training.infosoc.at/rpool/resources/ICF%20T%C3%BCrk%C3%A7e.pdf adresinden alındı.
• International Classification of Functioning, Disability and Health. (ICF). (2024).
• The International Classification of Functioning, Disability and Health, İşlevsellik, Yeti yitimi ve Engelliliğin Uluslararası Sınıflandırılması, Erişim Tarihi; 20. Eylül. 2024 https://www.who.int/standards/classifications/international-classification-of-functioning-disability-and-health adresinden alındı.
• Japan Health Polıcy. (JHP). (2021), Japan Health Polıcy Now. Private Health Insurance.. Erişim tarihi: 7 Şubat 2021, http://japanhpn.org/en/ privateins/ adresinden alındı.
• Kalaycıoğlu, S. Vd., (2016). Bakım Sektöründe Kayıt Dışı Kadın Emeğinin Farklı Aktörleri ve Boyutları. Dünya Bankası.
• Karasar, N. (2020). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler. Nobel Yayıncılık.
• Kelly, L., Harlock, J., Peters, M., Fitzpatrick, R., ve Crocker, H. (2020). Measures for The Integration of Health And Social Care Services For Long-Term Health Conditions: A Systematic Review of Reviews. BMC Health Services Research, 20(1), 1-11.
• Kırgın Toprak, D. (2024). Türkiye'de Uzun Süreli Bakım Hizmetlerinin Paydaşlar Açısından Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi. Ankara.
• Kocaoğlu, Y. (2012). Yaşlı Bakım Sigortası ve Finansal Modeller. N. Kırdı, F. Can ve ve diğerleri, (Ed.) I. Uluslararası Katılımlı Yaşlı Bakım Modelleri ve Rehabilitasyon Turizmi ve III. Geriatrik Fizyoterapi Kongresi Kitabı (Sayfa 375). Ankara: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.
• Konfüçyüs. (1963). Konuşmalar. (Çev. M. Özerdim). İstanbul: Meb Yayınları.
• Kwok, H. K. (2000). A Comparative Study of The Middle Class And Working Class Sandwich Generations, The Stress They Encounter And Heir Coping Strategies in Contemporary Hong Kong society (Ph.D. Thesis) Hong Kong: The Chinese University of Hong Kong.
• MacAdam, M. A. (2008). Frameworks of İntegrated Care For The Elderly: A Systematic Review (pp. i-29). Ontario: Canadian Policy Research Networks.
• Mediziischer Dienst Des Spıtzenverbandes (MDS), 2021. Mediziischer Dienst Des Spıtzenverbandes Bund Der Krankenkassen, Richtlinien des GKV-Spitzenverbandes zur Feststellung der Pflegebedürftigkeit nach dem XI. Buch des Sozialgesetzbuches- Germany
• Meyer, C, Roux S. (2021). Find and use review articles. University of California: UCLA Library,
• National Institute for Health and Care Excellence. (NIHCE). (2021). National Institute for Health and Care Excellence. Home care for older people overview. UK. 2021. Erişim tarihi: 7 Şubat 2021. https://pathways.nice.org.uk/pathways/home-care-for-older-people adresinden alındı.
• OECD. (2005). Long-term Care For Older People. Paris: OECD Publishing
• OECD. (2013). A good Life in Old Age? Monitoring and Improving Quality in Long Term Care. European Commission, OECD. Sayfa 105.
• Oğlak, S. (2007). Uzun Süreli Evde Bakım Hizmetleri ve Bakım Sigortası. Turkish Journal Of Geriatrics, 10, 100-108.
• Oğlak, S. (2008). Evde Bakım Hizmetleri ve Bakım Sigortası (ülke örnekleri). İskenderun: İskenderun Belediyesi Kültür Yayınları.
• Ökem, Z. G ve Can M. (2014). Avrupa Birliği Ülkelerinde Yaşlılara Yönelik Uzun Süreli Bakım Sistemleri ve Uygulamaları. Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara Yayın No: 1062. ISBN: 978-605- 133-965-8.
• Özgöbek, H. R. (2019). Uzun Süreli Bakım Hizmetleri Sunumunda Kalite Algısı: Alzheimer Hastalığı Özelinde Nitel Bir Çalışma Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Özmete, E. (2017). Türkiye’de Kuşaklararası Dayanışmanın Değerlendirilmesi Projesi. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
• Pratt, R. J. (2010). Long-Term Care: Managing Across the Continuum(3rd ed.). Massachusetts: Jones and Bartlett Publishers, LLC.
• Radgeber, (2020). Bundesministerium für Gesundheit. Ratgeber Pflege. 2020. Almanya Bakım El kitabı, BMG-P-07055.
• Schulmann, K., Fuchs, M., Gasior, K., Leichsenring, K., (2016). The View From Within: “Good” Care From The Perspective Of Care Professionals – Lessons From An Explorative Study. Viena: Europa Center.
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2012), Sosyal Bakım Güvence Modeli ve Bakım Sigortası Oluşturulması Çalışmaları Taslak Raporu. Erişim: tarihi; 11 Eylül 2017. http://eyh.aile.gov.tr/yayin-ve-kaynaklar/yasli-hizmetleri adresinden alındı.
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2014). Bakım Hizmetleri Kalite Standartları.
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2017). Türkiye’de Yaşlı Bakım Hizmetleri Raporu Avrupa’dan En İyi Uygulama Örnekleri̇ ve Türkiye İçin Bir Model Tasarımı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Sosyal İçerme Politikaları Alanında Kurumsal Kapasitenin Artırılması Projesi Kitabı
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2019). Engelliler için bilgilendirme rehberi. Erişim tarihi: 30.06 2024: https://ailevecalisma.gov.tr/media/19199/engelli-bilgilendirme.pdf adresinden alındı.
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2022). Engelli ve Yaşlı Bakım Kuruluşlarında Kalite İyileştirme Süreç Yönetimi Rehberi, Ankara
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2023). Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni. Erişim tarihi: 30.06.2023. https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/65097/istatistik_bulteni_kasim2020.pdf adresinden alındı.
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2023). Yaşlanma Vizyon Belgesi. Erişim tarihi: 22.06.2025. https://www.aile.gov.tr/media/133623/yaslanma_vizyon_belgesi.pdf adresinden alındı.
• TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (ASHB). (2024). Yaşlı Destek Programı (YADES), Erişim tarihi: 17.Ağustos.2024 https://www.aile.gov.tr/eyhgm/sayfalar/yades/ adresinden alındı.
• Tufan, İ., Kılavuz, A., Özgür, Ö., Ayan, F., et al. (2019). Türkiye’de Gerontoloji Atlası: Yaşlı Yoksulluğu ve Yalnızlık Üzerine Bulgular. Geriatrik Bilimler Dergisi, 2(1), 1-7.
• Türk Dil Kurumu. (TDKS). (2024), Türk Dil Kurumu Sözlükleri. Erişim; 25. Haziran.2024, https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (TÜİK). (2024). Türkiye İstatistik Kurumu ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Türkiye Yaşlı Profili Araştırması, 2023 Erişim tarihi: 30.05. 2024, TÜİK Kurumsal (tuik.gov.tr) adresinden alındı.
• Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı. (TÜSEB). (2021). Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı Türkiye Halk Sağlığı ve Kronik Hastalıklar Enstitüsü, Türkiye Yaşlı Sağlığı Raporu: Güncel Durum, Sorunlar ve Kısa Orta Vadeli Çözümler. ISBN: 978-605-70938-3-7 TÜHKE Sertifika No: 48569
• Vosman, F. (2020), The Disenchantment Of Care Ethics An a Critcal Cartography. , s. 19, E. F. Vosman, A. Baart, ve J. Hoffman (Eds.), The Ethics of Care: the State of the Art (pp. 17-63). Leuven – Paris – Bristol, CT: Peeters Publishers.
• Zeng Q, Wang Q, Zhang L, Xu X. (2020), Comparison of the Measurement of Long-Term Care Costs between China and Other Countries: A Systematic Review of the Last Decade. Healthcare (Basel). 2020 Apr 29;8(2):117.