Gündüz Bakım Hizmetlerinden Yararlanan Kişilerin Yaşlılık Algıları: Aydın ve Çanakkale Örneği

Abstract

Bu araştırma, gündüz bakım hizmetlerinden yararlanan kişilerin yaşlılık algılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desende yürütülen çalışmada, verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma, Aydın ve Çanakkale illerindeki Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB)’ye bağlı gündüz bakım merkezlerinden hizmet alan, 60 yaş ve üzerindeki 17 katılımcı ile derinlemesine görüşmeler yoluyla gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla yapılmış ve elde edilen veriler MAXQDA 2022 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, yaşlılık algısına ilişkin “sağlık durumu”, “sosyal destek” ve “yaşlanmanın zorlukları” olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. Bulgular, katılımcıların yaşlılık algılarının kişisel özellikleri, sosyal çevreleri, sağlık durumları, ekonomik koşulları, hayata bakış açıları ve aile yapıları gibi çeşitli faktörlere göre farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, gündüz bakım hizmetlerinin kişilerin yaşlanma sürecine yönelik algılarını şekillendirmede etkili bir araç olabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda, yaşlı kişilerin bireysel gereksinimlerine yönelik hizmetlerin çeşitlendirilmesi ve bakım süreçlerinin sosyal destek mekanizmaları ile daha da güçlendirilmesi önerilmektedir. Gelecek araştırmalarda, farklı bölgelerdeki gündüz bakım hizmetlerinin etkileri karşılaştırılabilir ve yaşlılık algısını etkileyen diğer kültürel faktörler incelenebilir. Ayrıca, nicel yöntemlerin kullanıldığı daha geniş ölçekli çalışmalara yer verilmesi, elde edilen bulguların genellenebilirliğini artırabilir.

Keywords

• gündüz bakım hizmetleri
• hizmet süreci
• Yaşlılık
• yaşlılık algısı

Perceptions of Ageing Among Individuals Benefiting from Adult Day Care Services: An Example from Aydın and Çanakkale

Abstract

This study aims to examine the perceptions of ageing among individuals who utilize adult day care services. Conducted using the phenomenological design, one of the qualitative research methods, the study employed descriptive analysis for data evaluation. The research was carried out with 17 participants aged 60 and above who receive services from daycare centers operating under the Ministry of Family and Social Services (MoFSS) in the provinces of Aydın and Çanakkale. Data were collected through in-depth interviews using a semi-structured interview form developed by the researchers and analyzed with the MAXQDA 2022 program. The analysis revealed three main themes regarding perceptions of ageing: “health status”, “social support” and “challenges of ageing”. Findings indicate that participants’ perceptions of ageing vary based on personal characteristics, social environments, health status, economic conditions, outlook on life, and family dynamics. The results suggest that adult daycare services can be a valuable tool in shaping ageing perceptions among older individuals. In this context, it is recommended that services be diversified to address the personal needs of older individuals and that care processes be further strengthened through social support mechanisms. Future research could compare the effects of daycare services in different regions and examine other cultural factors influencing perceptions of ageing. Additionally, large-scale studies employing quantitative methods could enhance the generalizability of the findings.

Keywords

• adult day care services
• ageing
• perceptions of ageing
• services process

References

1. KAYNAKÇA Aközer, M., Nuhrat, C. ve Say, Ş. (2011). Türkiye'de yaşlılık dönemine ilişkin beklentiler araştırması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 7(27), 103-128.
2. Alaca, Ç., Şahin, M. ve Beler, M. (2022). Fethiye’de huzur evinde yaşayan yaşlıların yaşlılık algısı, yaşam kalitesi ve depresyon ilişkisi. Türk Hemşireler Derneği Dergisi, 3(1), 17-28.
3. Altındağ, Ö. (2017). Diyarbakırda yaşlı olmak: İhtiyaçlar, sorunlar ve hizmet beklentileri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Arpacı, F. ve Ersoy, A. F. (2007). Kadının çalışmasının ailenin yaşam kalitesine etkisinin incelenmesi. Aile ve Toplum, 11(11), 41-50.
5. Asquith, N. (2009). Positive ageing, neoliberalism and Australian sociology. Journal of Sociology, 45(3), 255–269. Bilgin, Ö., Tamkoç, B. ve Aydoğdu, Ö. (2021). Türkiye’de yaşlılara yönelik hizmetlerin yerinde yaşlanma yaklaşımıyla değerlendirilmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 21(53), 963- 977. DOI: 10.21560/spcd.vi.702917
6. Cheng, M. Y., Low, S. K. and Pheh, K. S. (2021). Age-based analysis of the perceptions of aging and successful aging in Malaysia. Makara Human Behavior Studies in Asia, 25(2), 170-181.
7. Demakakos, P., Gjonca, E. and Nazroo, J. (2007). Age identity, age perceptions, and health: Evidence from the English longitudinal study of ageing. Annals of the New York Academy of Sciences, 1114(1), 279-287.
8. Demir, Ş. ve Sağlık, S. (2022). Yaşlıların yaşlanmaya ilişkin bakış açılarının değerlendirildiği nitel bir araştırma. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi (YSAD), 15(1), 1-14.

9. Esendemir, Ş. (2021). Türkiye’de yaşlılık algısı: Yaşlı ayrıcalığı ve ayrımcılığı üzerine bir inceleme. M-Uluslararası Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 4(2), 74-86.
10. Görgün Baran, A., Kalınkara, V., Aral, N., Akın, G., Baran, G. ve Özkan, Y. (2005). Yaşlı ve aile ilişkileri: Ankara örneği. Ankara: T.C. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Yayınları:127.
11. Guba, E. G. and Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. Handbook of Qualitative Research (s. 163–194). içinde CA: Sage Publications.
12. Hill, R. D. (2011). A positive aging framework for guiding geropsychology ınterventions. Behavior Therapy, 42, 66-77.
13. Iecovich, E. and Biderman, A. (2013). Attendance in adult day care centers of cognitively intact older persons: Reasons for use and nonuse. Journal of Applied Gerontology, 32(5), 561-581.
14. Kalache, A. (1999). Active ageing makes the difference. Current Opinion in Psychiatry, 12(4), 449-450. Kalınkara, V. (2023). Aging perception and life satisfaction in older adults. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi (YSAD), 16(1), 23-33.
15. Kirwin, P. M. and Kaye, L. W. (1993). A comparative cost analysis of alternative models of adult day care. Administration in Social Work, 17(2), 105-122.
16. Koçman, A. (2006). Yaşlılıkta bakıma muhtaçlık ve bakım güvencesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 17(2), 109-113. Levy, B. R., Slade, M. D. and Kasl, S. V. (2002). Longitudinal benefit of positive self-perceptions of aging on functional health. The Journals of Gerontology: Series B, 57(5), P409–P417.
17. Linn, M. W. and Hunter, K. (1979). Perception of age in the elderly. Journal of Gerontology, 34(1), 46-52.
18. Lunt, C., Shiels, C., Dowrick, C. and Lloyd-Williams, M. (2021). Outcomes for older people with long-term conditions attending day care services delivered by paid staff or volunteers: A comparative study. Palliative Care & Social Practice, 15, 1-15.
19. Mor, V., Wilcox, V., Rakowski, W. and Hiris, J. (1994). Functional transitions among the elderly: Patterns, predictors and related hospital use. American Journal of Public Health, 84(8), 1274-1280.
20. Moser, C., Spagnoli, J. and Santos-Eggimann, B. (2011). Self-perception of ageing and vulnerability to adverse outcomes at the age of 65-70 years. The Journal of Gerontology: Series B, 66B(6), 675-680.
21. Nieboer, A. P., van den Broek, T. and Cramm, J. M. (2021). Positive and negative ageing perceptions account for health differences between older immigrant and native populations in the Netherlands. BMC Geriatrics, 21(1), 1-9.
22. Otrar, M. ve Kurtkapan, H. (2015). Nicel araştırma: İstanbul’da yaşlıların mevcut durumu. M. Şentürk, & H. Ceylan içinde, İstanbul’da yaşlanmak: İstanbul’da yaşlıların mevcut durumu araştırması (s. 129-228). İstanbul: Açılımkitap.
23. Özmete, E. (2008). Yaşlılıkta yaşamın anlamının refah göstergeleri ile yordanması. Aile ve Toplum, 4(15), 7-20. Özmete, E. (2012). Yaşlanırken: Başarılı yaşlanma. Biz Bir Aileyiz Dergisi, 1(1), 1-5.
24. Öztan, Güven Gürkan. (2011). Türkiye'de Çocukluğun Politik İnşası. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. Seale, C. (1999). Quality in qualitative research. Qualitative Inquiry, 5(4), 465-478.
25. Singh, Z. (2012). Aging: The triumph of humanity-are we prepared to face the challenge? Indian journal of public health, 56(3), 189-195.
26. Street, D. A. (2007). Sociological approaches to understanding age and aging. J. A. Blackburn, & C. N. Dulmus içinde, Handbook of gerontology: Evidence-based approaches to theory, practice, and policy (s. 143-168). New Jersey: John Wiley & Sons, Inc.
27. Tekindal, M. ve Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153-182.
28. Temel, M., Dilek, F. ve Tosun, Z. (2023). Yaşlı perspektifinden yaşlılık algısı: Bir metafor çalışması. Sağlık Bilimleri Dergisi, 32(2), 261-268.
29. Tretteteig, S., Vatne, S. and Mork Rokstad, A. M. (2017). The influence of day care centres designed for people with dementia on family caregivers–a qualitative study. BMC geriatrics, 17(5), 1-11.
30. Tuna Uysal, M. (2020). Toplumsal Değişme Sürecinde Yaşlı Bireylerin Yaşlılık Algısı. Turkish Studies Social, 15(6), 3161-3177.
31. TÜİK. (2024, Temmuz 30). Nüfus Projeksiyonları, 2023-2100. Ekim 13, 2024 tarihinde Türkiye İstatistik Kurumu Haber Bülteni: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Nufus-Projeksiyonlari-2023-2100-53699 adresinden alındı
32. TÜİK. (2026, Mart 12). İstatistiklerle Yaşlılar, 2025. Haber Bülteni: https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58231 adresinden alınmıştır
33. UNDESA. (2022). World population prospects 2022: Summary of results. New York: United Nations. van Manen, M. (2007). Phenomenology of practice. Phenomenology & Practice, 11(1), 11-30.
34. World Health Organization. (2002). Active ageing: A policy framework. Geneva: WHO.
35. Yağar, F., & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9.
36. Yelboğa, N. ve Varol, B. (2018). Yaşlı kadın ayrımcılığı ve kadının dışlanması. Sosyal Çalışma Dergisi, 2(1), 51-64. Yılmaz, M. S. ve Mermutlu, A. (2023). Yaşlı bireylerde yaşlılık algısı ve ölüm kaygısı. Olgu Sosyoloji Dergisi, 2(1), 47-58.