ÇÖZÜM ODAKLI AİLELERLE SOSYAL HİZMET MÜDAHALESİNİN EVLİ ÇİFTLERİN PSİKOLOJİK İYİ OLUŞ VE AİLE YAŞAM DOYUMU DÜZEYLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Öz

Bu araştırmada, “Çözüm Odaklı Aile Danışmanlığı’na Dayalı Ailelerle Sosyal Hizmet Müdahalesi”nin (ÇOAD-ASHM), evli çiftlerin psikolojik iyi oluş düzeyi ve aile yaşam doyumuna olan etkisi incelenmiştir. Araştırmada, “öntest, sontest ve izleme testi ölçümlü eşitlenmemiş müdahale ve kontrol gruplu yarı deneysel desen” kullanılmış, müdahale ve kontrol gruplarından öntest, sontest ve izleme testi ölçümleri alınmıştır. Araştırma, Elazığ Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne ve Elazığ Belediyesi Aile Danışmanlığı ve Eğitimi Merkezi’ne aile danışmanlığı hizmeti almak üzere başvuran 16 evli çiftin (32 kişi) katılımıyla gerçekleşmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 37.78, evlilik süresi (yıl) ortalaması ise 12.75’tir. Çalışma grubu, müdahale grubu (8 evli çift) ve kontrol grubu (8 evli çift) olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Müdahale grubunda bulunan evli çiftlerin her birine ayrı ayrı ve hafta bir olmak üzere toplam 6 haftalık ÇOAD-ASHM gerçekleştirilmiş, kontrol grubuna ise herhangi bir işlem yapılmamıştır. Veri toplama araçları olarak “Evli Kadınlar ve Erkekler için Psikolojik İyi Oluş Ölçeği” ile “Aile Yaşam Doyumu Ölçeği” kullanılmıştır. Verilerin analizi için “Tekrarlı Ölçümler için İki Yönlü ANOVA” kullanılmıştır. Araştırma bulguları, ÇOAD-ASHM’nin evli çiftlerin psikolojik iyi oluş ve aile yaşam doyumu düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisi olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, ÇOAD-ASHM’nin etkililiği deneysel yöntemle sınanmış ve evli çiftlerin psikolojik iyi oluş ve aile yaşam doyumu düzeylerini artırmada yüksek düzeyde etkili olduğu ve bu işlevsel etkinin izleme ölçümünde de devam ettiği saptanmıştır. Bu bağlamda üniversiteler, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, belediyeler ve özel aile danışmanlığı merkezleri bünyesinde aile ve çift danışmanlığı alanında çalışan görev yapan sosyal hizmet uzmanlarının ve bu alanda uzman eğitimcilerin, ÇOAD-ASHM’ni aile ve evlilik ilişkilerinde kullanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ailelerle Sosyal Hizmet
• Çözüm Odaklı Aile Danışmanlığı
• Evli Çiftler
• Psikolojik İyi Oluş
• Aile Yaşam Doyumu

THE EFFECT OF SOCIAL WORK INTERVENTION WITH SOLUTION-FOCUSED FAMILIES ON PSYCHOLOGICAL WELL-BEING AND FAMILY LIFE SATISFACTION LEVELS OF MARRIED COUPLES

Abstract

In this study, the effect of “Solution-Focused Family Counseling Based Social Work Practices with Families" (SFFC-SWPF) on married couples' psychological well-being and family life satisfaction was examined. The study employed a "pre-test, post-test, and follow-up test measurement with unequal intervention and control groups in a quasi-experimental design." Pre-test, post-test, and follow-up test measurements were taken from both intervention and control groups. The study was conducted with the participation of 16 married couples (32 individuals) who applied for family counseling services from the Elazığ Provincial Directorate of Family and Social Services and the Elazığ Municipality Family Counseling and Education Center. The average age of participants was 37.78, and the average marriage duration was 12.75 years. The study group was divided into two groups: the intervention group (8 married couples) and the control group (8 married couples). Each married couple in the intervention group participated in a total of 6 weeks of SFFC-SWPF, held once a week, while no intervention was performed with the control group. The data collection tools used were the "Psychological Well-Being Scale for Married Women and Men" and the "Family Life Satisfaction Scale." The data were analyzed using "Repeated Measures Two-Way ANOVA." The findings showed that SFFC-SWPF had a significant effect on the psychological well-being and family life satisfaction levels of married couples. In conclusion, the effectiveness of SFFC-SWPF was tested experimentally, and it was found to be highly effective in improving the psychological well-being and family life satisfaction levels of married couples, with this functional effect continuing in the follow-up measurement. In this context, it is recommended that universities, the Ministry of Family and Social Services, the Ministry of National Education, municipalities, and private family counseling centers employ social service specialists and expert trainers working in the field of family and couple counseling to use SFFC-SWPF in family and marriage relationships.

Keywords

• Social Work with Families
• Solution-Focused Family Counseling
• Married Couples
• Psychological Well-being
• Family Life Satisfaction

Kaynakça

1. Akın, A. (2019). Psikolojik İyi Olma. A. Akın, ve Ü. Akın içinde, Psikolojide Güncel Kavramlar-1: Pozitif Psikoloji (s. 15-72). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
2. Algan, T. (2022). Aile İçi Sorunlar ve Aile Danışmanlığı. Konya: Eğitim Yayınevi
3. Alpaydın, Y., ve Canel, A. N. (2011). Aile Eğitim Programları Üzerine Notlar. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.
4. Baygül, Ş. (2015). Çözüm Odaklı Kısa Süreli Aile Danışanlığı Kuramına Dayalı Olarak Geliştirilen Evlilik Danışmanlığı Programının Çiftlerin Evlilik Uyumlarını Arttırmadaki Etkisi. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniverstesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, (Yüksek Lisans Tezi).
5. Baygül, Ş., ve Avcı, R. (2016). Çözüm Odaklı Kısa Süreli Aile Danışmanlığı Kuramına Dayalı Olarak Geliştirilen Evlilik Programının Çiftlerin Evlilik Uyumlarını Artırmadaki Etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(36), 114-129.
6. Beauchemin, J. (2015). Examining the Effectiveness of a Short-Term Solution-Focused Wellness Group Intervention on Perceived Stress and Wellness among College Students. Ohio: The Ohio State University, Graduate Program in Social Work, (Doctoral Dissertation: Doktora Tezi).
7. Berg, I. K. (1994). Family-Based Services: A Solutinon-Focused Approach. New York: W.W. Norton ve Company, Inc.
8. Bloom, B. L., Asher, S. J., and White, S. W. (1978). Marital Disruption as a Stressor: A Review and Analysis. Psychological Bulletin, 85(4), 867-894.

9. Bowles, N., Mackintosh, C., and Torn, A. (2001). Nurses' communication skills: an evaluation of the impact of solution-focused communication training. Journal of Advanced Nursing, 36(3), 347-354. doi:10.1046/j.1365-2648.2001.01979.x
10. Büyüköztürk, Ş. (2016). Deneysel Desenler: Öntest-Sontest Kontrol Grubu Desen ve Veri Analizi (5. b.). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
11. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2018). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
12. Canbulat, N., ve Cihangir Çankaya, Z. (2014). Evli Bireylerin Öznel İyi Olma Düzeylerinin Yordanması. Ege Eğitim Dergisi, 15(2), 556-576.
13. Carver, M. D., and Jones, W. H. (1992). The Family Satisfaction Scale. Social Behavior and Personality, 20(2), 71-84. doi:10.2224/sbp.1992.20.2.71
14. Christensen, L. B., Johnson, R. B., and Turner, L. A. (2020). Araştırma Yöntemleri: Desen ve Analiz. (A. Aypay, Çev.) Ankara: Anı Yayıncılık.
15. Cohen, J. (1977). Statistial Power Analysis for the Behavioral Sciences (Revised Edition b.). New York: Academic Press.
16. Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (Second Edition b.). New York: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers.
17. Creswell, J. W. (2015). A Concise İntroduction to Mixed Methods Research. California: SAGE Publications.
18. Creswell, J. W. (2017). Araştırma Deseni: Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. (S. B. Demir, Çev.) Ankara: Eğiten Kitap.
19. Çalışkan, M., Toker, M., ve Özbay, Y. (2017). Aile Yaşam Doyumu Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 2(1), 1-9.
20. Davilla, J., Bradbury, T. N., Cohan, C. L., and Tochluk, S. (1997). Marital Functioning and Depressive Symptoms: Evidence for a Stress Generation Model. Journal of Personal iiy and Social Psychology, 73(4), 849-961. doi:10.1037/0022-3514.73.4.849
21. De Castro, S., and Guterman, J. T. (2008). Solution-Focused Therapy for Families Coping with Suicide. Journal of Marital and Family Therapy, 34(1), 93-106. doi:doi.org/10.1111/j.1752-0606.2008.00055.x
22. De Jong, P., and Berg, I. K. (2013). Interviewing for Solutions. USA: Brooks/Cole: Cengage Learning.
23. De Jong, P., and Hopwood, L. E. (1996). Outcome research on treatment conducted at the Brief Family Therapy Center. S. D. Miller, M. A. Hubble, and B. L. Duncan içinde, Handbook of solution-focused brief therapy (s. 272-298). San Francisco: Jossey-Bass.
24. de Shazer, S. (1985). Keys to Solution in Brief Therapy. New York: W.W. Norton and Company, Inc.
25. de Shazer, S. (1988). Clues: Investigating Solutions in Brief Therapy. New York and London: W.W. Norton and Company Inc.
26. de Shazer, S. (1994). Words were Originally Magic. New York: W.W. Norton and Company Inc.
27. Deci, E. L., and Ryan, R. M. (2008). Hedonia, Eudaimonia, and Well-being: An introduction. Journal of Happiness Studies, 9, 1-11. doi:10.1007/s10902-006-9018-1
28. Demirci, İ. (2014). Çözüm Odaklı Kısa Terapi. A. N. Canel içinde, Terapide Yeni Ufuklar: Modern, Postmodern ve Kısa Terapiler-II (s. 171-200). İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
29. Dölek, N., ve Kurter, F. M. (2014-2018). Çözüm Odaklı Kısa Danışmanlık Yaklaşımı Seminer Notları. İstanbul: Kim Psikoloji.
30. Emery, R. E. (2013). Evlilik, Boşanma ve Çocukların Uyumu. (E. Okan Gezmiş, Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
31. Field, A. (2018). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (5th Edition). California: SAGE Publications, Inc.
32. Field, A., and Hole, G. (2019). Araştırma Nasıl Tasarlanır ve Raporlaştırılır. (A. Özer, Çev.) Ankara: Anı Yayıncılık.
33. Gehart, D. (2017). Aile Terapisi Yeterliliklerinde Uzmanlaşma: Kuramlara ve Klinik Vaka Belgelerine Uygun Bir Yaklaşım. (T. İlhan, ve H. Cihan, Çev.) Ankara: Pegem Akademi.
34. George, D., abd Mallery, P. (2022). IBM SPSS Statstics 27 Step by Step: A Simple Guide and Reference (Seventeenth (17.) Edition b.). New York and London: Routledge.
35. Gingerich, W. J., and Eisengart, S. (2000). Solution-Focused Brief Therapy: A Review of the Outcome Research. Family Process, 39(4), 477-498.
36. Gingerich, W. J., and Peterson, L. T. (2013). Effectiveness of Solution-Focused Brief Therapy: A Systematic Qualitative Review of Controlled Outcome Studies. Research of Social Work Practice, 23(3), 266-283.
37. Gingerich, W. J., and Wabeke, T. (2001). A Solution-Focused Approach To Mental Health Intervention in School Setting. Children and Schools, 23(1), 33-47. doi:10.1093/cs/23.1.33
38. Gladding, S. (2015). Aile Terapisi: Tarihi, Kuram ve Uygulamaları. (İ. Keklik, ve İ. Yıldırım, Çev.) Ankara: Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yayınları.
39. Gliner, J. A., Morgan, G. A., and Leech, N. L. (2015). Uygulamada Araştırma Yöntemleri: Desen ve Analizi Bütünleştiren Yaklaşım. (S. Turan, Çev.) Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
40. Gove, W. R., Briggs Style, C., and Hughes, M. (1990). The Effect of Marriage on the Well-Being of Adults: A Theoretical Analysis. Journal of Family Issues, 11(1), 4-35. doi:10.1177/019251390011001002
41. Grant, A. M. (2003). The impact of life coaching on goal attainment, metacognition and mental health. Social Behavior and Personality: An International Journal, 31(3), 253-263. doi:10.2224/sbp.2003.31.3.253
42. Grant, A. M., and O'Connor, S. (2010). The Differential Effects of Solution-Focused and Problem-Focused Coaching Questions: A Pilot Study with İmplications for Practice. Industrial and Commercial Training, 42(2), 102-111. doi:10.1108/00197851011026090
43. Grant, A. M., Curtayne, L., and Burton, G. (2009). Executive coaching enhances goal attainment, resilience and workplace well-being: A randomised controlled study. The Journal of Positive Psychology, 4(5), 396-407. doi:10.1080/17439760902992456
44. Green, S. B., and Salkind, N. J. (2005). Using SPSS for Windows and Macintosh: Analyzing and Understanding Data (4 th. Edition b.). New Jersey: Pearson.
45. Green, S., Oades, L. G., and Grant, A. M. (2005). An evaluation of a life-coaching group program: Initial findings from a waitlist controlstudy. University of Wollongong (Research Online), 127-142. https://ro.uow.edu.au/hbspapers/1510 adresinden alındı
46. Green, S., Oades, L. G., anf Grant, A. M. (2006). Cognitive-behavioral, solution-focused life coaching: Enhancing goal striving, well-being, and hope. The Journal of Positive Psychology, 1(3), 142-149. doi:10.1080/17439760600619849
47. Gurman, A. S. (2008). Clinical Handbook of Couple Therapy. New York: The Guılford Press.
48. Gülyüksel Akdağ, F., ve Cihangir Çankaya, Z. (2015). Evli Bireylerde Psikolojik İyi Oluşun Yordanması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 646-662. doi:10.17860/efd.67613
49. Hahlweg, K., and Richter, D. (2010). Prevention of marital instability and distress. Results of an 11-year longitudinal follow-up study. Behaviour Research and Therapy, 48(5), 377-383. doi:10.1016/j.brat.2009.12.010
50. Hajian, A., and Mohammadi, S. (2013). The effect of training solution-focused couples therapy on dimensions of marital intimacy. Pakistan Journal of Medical Sciences, 29(1), 321-324. doi:dx.doi.org/10.12669/pjms.291(Suppl).3525
51. Hawkins, D. N., and Booth, A. (2005). Unhappily Ever After: Effects of Long-Term, Low-Quality Marriages on Well-Being. Social Forces, 84(1), 451-471.
52. Ivenson, C. (2002). Solution-Focused Brief Therapy. Advances in Psychiatric Treatment, 8, 149-157.
53. Jackson, J. B., Miller, R. B., Oka, M., and Henry, R. G. (2014). Gender Differences in Marital Satisfaction: a Meta-Analysis. Journal of Marriage and Family, 76(1), 105-129.
54. Jajali, F., Hashemi, S. F., Kimiaei, S. A., Hasani, A., and Jalali, M. (2017). The Effectiveness of Solution-Focused Brief Couple Therapy on Marital Satisfaction Among Married Prisoners and Their Wives. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 62(10), 3023-3037. doi:10.1177/0306624x17733662
55. Karakaya, D. (2016). Çözüm Odaklı Yaklaşımın Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Ergenlerin Özyeterlik Düzeyi ve Benlik Saygısına Etkisi. İzmir: Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, (Doktora Tezi).
56. Kim, H. K., and McKenry, P. C. (2002). The Relationship Between Marriage and Psychological Well-Being. Journal of Family Issues, 23(8), 885-911.
57. Kim, J. S. (2008). Examining The Effectiveness Of Solution-Focused Brief Therapy: A Meta-Analysis. Research on Social Work Practice, 18(2), 107-116.
58. Kirby, J. S. (2005). A Study of the Marital Satisfaction Levels of Participants in a Marriage Education Course. USA: University of Louisiana Department of Educational Leadership and Counseling Department, (Doctoral Thesis).
59. Koca, D. A., ve Yüksel, M. Y. (2017). Bir Aile Eğitim Programının Evli Annelerin Evlilik Doyumu, Evlilikte Sorun Çözme Becerisi ve Psikolojik İyi Oluşuna Etkisi. Uluslararası Alan Eğitimi Dergisi, 3(1), 1-19.
60. Köktuna, Z. S. (2007). Çözüm Odaklı Kısa Terapi Tekniğinin Alt Sosyo Ekonomik Seviyesindeki Kadınların Geleceğe Umut ile Bakabilme ve Boyun Eğici Davranışlarına Etkisinin İncelenmesi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yüksek Lisans Tezi).
61. Lee, M. Y. (1997). A Study Of Solution Focused Brief Family Therapy: Outcomes and Issues. American Journal of Family Therapy, 25(1), 3-17. doi:10.1080/01926189708251050
62. Markman, H. J., Floyd, F. J., Stanley, S. M., and Storaasli, R. D. (1988). Relationship Education of Marital Distress: A Longitudinal Investigation. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 56, 210-217.
63. Miller, T. M. (2003). The Impact of Specific Support-Focused Marital Therapy Interventions on Marital Satisfaction and Related Variables. Fairvax, VA: George Mason University, Unpublished Doctoral Dissertation.
64. Mills, R. J., Grasmick, H. G., Morgan, C. S., and Wenk, D. (1992). The Effects of Gender, Family Satisfaction, and Economic Strain on Psychological Well-Being. Family Relations, 41(4), 440-445. doi:10.2307/585588
65. Montag, K. R. (1993). An empirical evaluation of alternative modalities in the cognitive-behavioral treatment of marital discord. Washigton: Washigton State University, Department of Psychology, (Unpublished Doctoral Dissertation).
66. Murray, C. E., and Murray, T. L. (2004). Solution-focused premarital counseling: Helping couples build a vision for their marriage. Journal of Marital and Family Therapy, 30(3), 349-358.
67. Nelson, T. S. (2010). Doing Something Different: Solution Focused Brief Therapy Practices. New York: Routledge.
68. Nelson, T. S. (2019). Solution-Focused Brief Therapy with Families. New York: Routledge.
69. Nelson, T. S., and Kelley, L. (2001). Solution-Focused Couples Group. Journal of Systemic Therapies, 20(4), 47-66. doi:10.1521/jsyt.20.4.47.23085
70. Nichols, M. P. (2013). Aile Terapisi: Kavramlar ve Yöntemler. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
71. Nichols, W. C. (2005). The First Years of Marital Commitment. M. Harway içinde, Handbook of Couples Therapy (s. 28-44). New Jersey: John Wiley and Sons, Inc. OECD. (2012). The Future of Families to 2030. OECD Publishing. doi:dx.doi.org/10.1787/9789264168367-en
72. Oxford, M. C. (2003). SUCCES: Satisfaying Unions Through Couples Communication and Enhancement Program for Married Couples. Texas: Texas A and M University, a Doctoral Dissertation.
73. Özgüven, İ. E. (2014). Evlilik ve Aile Terapisi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
74. Özmete, E. (2016). Evli Kadınlar ve Erkekler İçin Psikolojik İyi Oluş Ölçeğinin Türkçe'ye Uyarlaması. Bilig, 78, 361-390.
75. Pihet, S., Bodenmann, G., Cina, A., Widmer, K., and Shantinath, S. (2007). Can prevention of marital distress improve well-being? A 1 year longitudinal study. Clinical Psychology and Psychotherapy, 14(2), 79-88. doi:doi.org/10.1002/cpp.522
76. Ritvo, E. C., and Glick, I. D. (2002). Concise Guide to: Marriage and Family Therapy. Washington: AmeRyan, R. M., and Deci, E. L. (2001). On Happiness and Human Potentials: A Review of Research on Hedonic and Eudaimonic Well-being. Annual Review of Psychology, 52(1), 141-166. doi:10.1146/annurev.psych.52.1.141
77. Ryff, C. D. (2014). Psychological Well-Being Revisited: Advances in the Science and Practice of Eudaimonia. Psychotherapy and Psychosomatics, 83, 10-28. doi:10.1159/000353263
78. Sharry, J. (2016). Çözüm Odaklı Grupla Psikolojik Danışma. (D. M. Siyez, Y. Soylu, Ü. Arslan, E. Esen, ve T. Bağatarhan, Çev.) Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
79. Sklare, G. B. (2020). Okul Danışmanları İçin Çözüm Odaklı Kısa Süreli Psikolojik Dannışma. (D. M. Siyez, Çev.) Ankara: Pegem Akademi.
80. Spanier, G. B. (1976). Measuring Dyadic Adjustment: New Scales for Assesing the Quality of Marriage and Similar Dyads. Journal of Marriage and Family, 38(1), 15-28.
81. Sparrer, I. (2012). Çözüm Odaklı Yaklaşıma ve Sistemik Yapısal Dizime Giriş. (E. Süvarierol, Çev.) İstanbul: Pan Yayıncılık.
82. Spence, G. B., and Grant, A. M. (2007). Professional and peer life coaching and the enhancement of goal striving and well-being: An exploratory study. The Journal of Positive Psychology, 2(3), 185-194.
83. Sells, J. N., Giordano, F. G., and King, L. (2002). A Pilot Study in Marital Group Therapy: Process and Outcome. Journal of Marriage and the Family, 10(2), 661-669. doi:doi.org/10.1177/1066480702102005 SFBTA. (2013). Solution Focused Therapy Treatment Manual for Working with Individuals (2. Version). SFBTA.
84. Son, S., Kim, D., and Kwon, Y. (2021). The Effect of Solution-Focused Thinking on Marital Satisfaction of Mothers with Infants Mediated by Father Involvement in Childcare and Marital Conflict. Family and Environment Research, 59(1), 1-11. doi:10.6115/fer.2021.001
85. Stewart, W. J. (2011). A Pilot Study of Solution-Focused Brief Therapeutic Intervention for Couples. Logan, Utah: Utah State University, A Master's These.
86. Stone, E. A., and Shackelford, T. K. (2007). Marital Satisfaction. Encyclopedia of Social Psychology, 541-545.
87. Şahin, Y. (2021). Çözüm Odaklı Grupla Çalışmanın Mülteci Öğrencilerin Sosyal Uyum ve Benlik Saygısı Düzeylerine Etkisi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, (Doktora Tezi).
88. Şanal Karahan, F. (2016). Üniversite Öğrencilerinde Çözüm Odaklı Düşünmenin Depresyon, Anksiyete, Stres ve Psikolojik İyi Oluş ile İlişkisi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, (Doktora Tezi).
89. Tutarel-Kışlak, Ş. (1999). Evlilikte Uyum Ölçeğinin (EUÖ) Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması. 3P Dergisi, 7(1), 50-57.
90. Walsh, F. (2017a). Yeni Normal: 21. Yüzyıl Ailelerinin Çeşitliliği ve Karmaşıklığı. F. Walsh içinde, Normal Aile Süreçleri: Büyüyen Çeşitlilik ve Karmaşıklık (M. Kaya, Çev., s. 3-30). Ankara: Pegem Akademi.
91. Walsh, F. (2017b). Aile Normalliği Sağlığı ve İşlevsizliğine Dair Klinik Görüşler: Eksiklikler Perspektifinden Güçlü Yanlar Perspektifine. F. Walsh içinde, Normal Aile Süreçleri: Büyüyen Çeşitlilik ve Karmaşıklık (M. Kaya, Çev., s. 31-63). Ankara: Pegem Akademi.
92. Walton, E., and Takeuchi, D. T. (2010). Family Structure, Family Processes and Well-Being Among Asian Americans: Considering Gender and Nativity. Journal of Family Issues, 31(3), 301-332. doi:doi.org/10.1177/0192513X09350873
93. Yağcı, S., ve Duyan, V. (2020). Çözüm Odaklı Terapi. Ankara: Pusula Yayınevi.
94. Yıldırım, İ. (2004). Eş Destek Ölçeğinin Geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(22), 19-26.
95. Zastrow, C. (2017). Introduction to Social Work and Social Welfare: Empowering People (12. b.). Boston: Cengage Learning.
96. Zengin, O. (2015). Çözüm Odaklı Kısa Terapi Yaklaşımına Dayalı Sosyal Hizmet Müdahalesinin Kronik Böbrek Yetmezliği Hastalarının Psikososyal Uyum Düzeylerine Etkisi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Doktora Tezi).
97. Zengin, O. (2021). Felsefesi, Teknikleri ve Uygulama Örnekleriyle Çözüm Odaklı Kısa Terapi. İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
98. Zimmerman, T. S., Prest, L. A., and Wetzel, B. E. (1997). Solution-Focused Couples Therapy Groups: An Empiricial Study. Journal of Family Therapy, 19, 125-144. doi:10.1111/1467-6427.00044
99. Zubaroğlu Yanardağ, M. (2016). Çözüm Odaklı Kısa Terapiye Dayalı Bireylerle Sosyal Hizmet Müdahalesinin Üniversite Öğrencilerinin Umutsuzluk ve Stres Düzeylerine Etkisi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, (Doktora Tezi).
100. Zubaroğlu Yanardağ, M., ve Özmete, E. (2020). The Effect Of Solutıon Focused Socıal Work Interventıon On College Students’ Hopelessness And Stress Levels. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 7(1), 42-66. https://doi.org/10.30798/makuiibf.568273