Research Article

Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma

Volume: 26 Number: 72 September 29, 2026
TR EN

Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma

Abstract

Erken çocukluk döneminden itibaren çocukların kimlik gelişimini, sosyal ilişkilerini ve toplumsal rollere dair algılarını şekillendiren temel unsurlardan biri kadın ve erkeklere ilişkin algılarıdır. Cinsiyet eşitliğine yönelik küresel çabalara rağmen mesleki stereotipler aile, medya ve eğitim aracılığıyla çocuklara aktarılmakta; özellikle reklamlar gibi iletişim kanalları yoluyla pekiştirilmektedir. Reklamlar yalnızca tüketici mesajlarını iletmekle kalmamakta, aynı zamanda kadın ya da erkek olmanın ne anlama geldiğine ilişkin modeller sunarak sosyal rollerin sembolik temsillerini de üretmektedir. Bu bağlamda mesleki kimlikler çoğu zaman çocukların kariyer olanaklarına ilişkin algılarını sınırlayabilecek cinsiyetçi kalıp yargılarla çerçevelenmektedir. Bu çalışma, okul öncesi dönemdeki çocukların kadın ve erkeklere ilişkin algılarını ve mesleki rolleri reklamlar aracılığıyla nasıl anlamlandırdıklarını incelemektedir. Toplumsal normların içselleştirilmeye başlandığı ve cinsiyete dayalı dünya görüşlerinin oluştuğu kritik bir gelişim dönemi olan 60-72 aylık çocuklara odaklanan araştırma, reklamların kadın ve erkeklere ilişkin kalıp yargıları güçlendirerek mesleki ayrımcılığın sürdürülmesine ne ölçüde hizmet ettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu Konya il merkezinde iki anaokulu ve iki özel Türk okul öncesi kurumuna devam eden, ebeveyn onayı alınmış 46 çocuk oluşturmuştur. Çocuklardan yapılandırılmış bir yönerge doğrultusunda belirli meslekleri çizmeleri istenmiş, çizimler betimsel analizle kadın ve erkek temsilleri açısından değerlendirilmiştir. Bulgular, kadın ve erkeklere atfedilen rollerin medya ve reklamlar aracılığıyla yeniden üretildiğini; ancak çocuk algılarında dönüşüm ve esneme potansiyelinin de bulunduğunu göstermektedir.

Keywords

Ethical Statement

Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Etik Kurulundan alınan Etik Kurul Raporu ve Milli Eğitim Bakanlığından alınan MEB.TT.2024.013992.01 sayılı genel izin belgesi sisteme yüklenmiştir.

Thanks

T.C. Milli Eğitim Bakanlığı'na teşekkür ederiz.

References

  1. Aydoğdu, Ö. G. F. (2017). Toplumsal cinsiyet rollerinin gelişimi ve cinsel eğitim. Eğiten Kitap Yayıncılık.
  2. Azmi, N. J., Hassan, I., Ab Rashid, R., Ahmad, Z., Aziz, N. A., Nasidi, Q. Y. (2021). Gender stereotype in toy advertisements on social networking sites. Online Journal of Communication and Media Technologies, 11(4), e202122. B andura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
  3. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
  4. Bandyopadhyay, S., Kindra, G., Sharp, L. (2001). Is television advertising good for children? Areas of concern and policy implications. International Journal of Advertising, 20(1), 89-116.
  5. Basow, S. A. (1992). Gender: Stereotypes and roles (3rd ed.). Pacific Grove: Brooks/Cole.
  6. Basow, S. A. (2011). Gender role and identity. R. J. R. Levesque (Ed.), Encyclopedia of adolescence. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-1695-2_28
  7. Başay, A. C., Güngör Aytar, F. A. (2019). 3-9 yaş arası çocukların resimlerinin değerlendirildiği çalışmaların incelenmesi. Asian Journal of Instruction (E-AJI), 7(2), 38-59.
  8. Başfırıncı, Ç., Altıntaş, M. (2018). Toplumsal cinsiyetin çocuk reklâmları aracılığıyla inşası: Türk televizyonlarındaki çocuk reklâmlarına yönelik bir içerik analizi. Istanbul Business Research, 47(2), 208-232.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Development Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 29, 2026

Submission Date

October 2, 2025

Acceptance Date

January 28, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 26 Number: 72

APA
Doğan, S., & Gülerarslan Özdengül, A. (2026). Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma. Journal of Social Policy Studies, 26(72), 711-743. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1795754
AMA
1.Doğan S, Gülerarslan Özdengül A. Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma. Journal of Social Policy Studies. 2026;26(72):711-743. doi:10.21560/spcd.vi.1795754
Chicago
Doğan, Sezin, and Aşina Gülerarslan Özdengül. 2026. “Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet Ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma”. Journal of Social Policy Studies 26 (72): 711-43. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1795754.
EndNote
Doğan S, Gülerarslan Özdengül A (September 1, 2026) Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma. Journal of Social Policy Studies 26 72 711–743.
IEEE
[1]S. Doğan and A. Gülerarslan Özdengül, “Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma”, Journal of Social Policy Studies, vol. 26, no. 72, pp. 711–743, Sept. 2026, doi: 10.21560/spcd.vi.1795754.
ISNAD
Doğan, Sezin - Gülerarslan Özdengül, Aşina. “Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet Ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma”. Journal of Social Policy Studies 26/72 (September 1, 2026): 711-743. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1795754.
JAMA
1.Doğan S, Gülerarslan Özdengül A. Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma. Journal of Social Policy Studies. 2026;26:711–743.
MLA
Doğan, Sezin, and Aşina Gülerarslan Özdengül. “Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet Ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma”. Journal of Social Policy Studies, vol. 26, no. 72, Sept. 2026, pp. 711-43, doi:10.21560/spcd.vi.1795754.
Vancouver
1.Sezin Doğan, Aşina Gülerarslan Özdengül. Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma. Journal of Social Policy Studies. 2026 Sep. 1;26(72):711-43. doi:10.21560/spcd.vi.1795754