Türkiye’de İl Düzeyinde Turizm Hareketliliği ve Pandemi Sonrası Toparlanma: Konaklama İstatistikleri Üzerinden Kümeleme ve Panel Veri Analizi (2015–2025)
Abstract
Bu çalışma, Türkiye’de il düzeyindeki pandemi sonrası turizm toparlanmasını 2015–2025 dönemine ait resmi konaklama ve nüfus verileriyle incelemektedir. Araştırma 81 il ve 891 gözlemden oluşan dengeli paneli; betimsel istatistikler, pandemi öncesi (2015–2019) profillerle K-means kümeleme, 2019=100 toparlanma endeksleri ve il sabit etkili panel modelleriyle çözümlemektedir. Betimsel istatistikler, korelasyon analizleri ve K-means kümeleme çıktıları IBM SPSS Statistics ortamında üretilmiş; panel modelleme ve endeks hesaplamaları RStudio ortamında yürütülmüş; görselleştirmeler Python tabanlı Matplotlib kütüphanesiyle hazırlanmıştır. Ana modeller il düzeyinde kümelenmiş sağlam standart hatalarla, duyarlılık analizi ise Driscoll–Kraay standart hatalarıyla tahmin edilmiştir. Bulgular 2020 daralmasının ve 2022 toparlanmasının bütün göstergelerde en dayanıklı örüntüler olduğunu göstermektedir. Yüksek hacimli illerde 2020 daralması toplam geliş, yerli geliş ve gecelemelerde daha büyüktür. Buna karşılık 2023–2025 katsayılarının yönü ve anlamlılığı göstergeye ve hata yapısına daha duyarlıdır. Sonuçlar nedensel etki olarak değil, ortak şoklar altındaki il içi değişimlerin ampirik özeti olarak yorumlanmıştır. Çalışma, pandemi öncesi yapısal il tipolojisini sonraki toparlanma patikalarıyla ilişkilendirerek ve hacim temelli sonuçları nüfusa göre yoğunluk göstergeleriyle sınayarak katkı sunmaktadır.
Keywords
References
- AFAD. (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw 7.7-Mw 7.6 depremleri raporu. https://deprem.afad.gov.tr
- Baltagi, B. H. (2021). Econometric analysis of panel data (6th ed.). Springer.
- Cameron, A. C., & Miller, D. L. (2015). A practitioner’s guide to cluster-robust inference. Journal of Human Resources, 50(2), 317–372. https://doi.org/10.3368/jhr.50.2.317
- Curtale, R., Batista e Silva, F., Proietti, P., & Barranco, R. (2023). Impact of COVID-19 on tourism demand in European regions: An analysis of the factors affecting loss in overnight stays. Annals of Tourism Research Empirical Insights, 4(2), Article 100112. https://doi.org/10.1016/j.annale.2023.100112
- Driscoll, J. C., & Kraay, A. C. (1998). Consistent covariance matrix estimation with spatially dependent panel data. Review of Economics and Statistics, 80(4), 549–560. https://doi.org/10.1162/003465398557825
- Drukker, D. M. (2003). Testing for serial correlation in linear panel-data models. Stata Journal, 3(2), 168–177. https://doi.org/10.1177/1536867X0300300206
- Gössling, S., Scott, D., & Hall, C. M. (2021). Pandemics, tourism and global change: A rapid assessment of COVID-19. Journal of Sustainable Tourism, 29(1), 1–20. https://doi.org/10.1080/09669582.2020.1758708
- Hajilo, M., Pennington-Gray, L., Tahmasbi, S., & Gheshlagh, S. I. (2024). Understanding spatial tourism destination recovery in Iran. Journal of Contingencies and Crisis Management, 32, Article e12536. https://doi.org/10.1111/1468-5973.12536
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Tourism Management
Journal Section
Research Article
Authors
Early Pub Date
September 17, 2026
Publication Date
-
Submission Date
June 19, 2026
Acceptance Date
August 19, 2026
Published in Issue
Year 2026 Number: Advanced Online Publication
