Dördüncü Sınıf Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Becerisi Ölçme Aracı Geliştirme Çalışması

Year 2025, Volume: 2 Issue: 2, 480 - 502, 29.12.2025

Ayşe Özaydın , Orhan Kumral

Abstract

Bu çalışmanın amacı, 21. yüzyıl becerilerinden biri olarak öğrencilere kazandırılmak istenen eleştirel düşünme becerisini ölçmeye dönük bir testi, bu kapsamda alanyazında az rastlanan bir yaş grubu olan dördüncü sınıf düzeyindeki çocuklara yönelik olarak geliştirmektir. Araştırma, nicel yöntem ve bu yöntem içinde yer alan tarama deseni ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 600 öğrenci oluşturmuştur. Geliştirilen testin geçerliğini ortaya koymak için ayrıca dördüncü sınıflardan oluşan 32 BİLSEM öğrencisi ile bir devlet okulunda eğitim gören başka bir grup 36 dördüncü sınıf öğrencisi çalışma grubuna sonradan dâhil edilmiştir. Ölçme aracı geliştirmeye dönük alanyazın bilgilerine uygun olarak, uzman görüşlerinden pilot uygulamalara giden bir süreç izlenerek, ölçme aracına son şekli verilmiştir. Uzman görüşleri ve pilot uygulama sonucunda elde edilen verilere uygun olarak, dördüncü sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerini ölçmeyi amaçlayan 20 adet çoktan seçmeli sorudan oluşan bir test elde edilmiştir. Son haliyle test, yeniden geçerlik ve güvenirlik analizlerine tabi tutulmuştur. Bu analizlerde, alanyazında ifade edilen referans değerlerin karşılandığı görülmüştür. Testin geçerliğini kanıtlamaya dönük olarak ayrıca yapılan Bilsem ve devlet okulu öğrenci karşılaştırmasına dönük analizlerde, testin istenileni ölçebilecek nitelikte olduğu istatistiksel olarak da ortaya konmuştur. Sonuç olarak, yaratıcı düşünme becerisini ölçmeye yönelik çoktan seçmeli test niteliğinde 20 sorudan oluşan ölçme aracının ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yaratıcı düşünme becerilerini ölçebilecek nitelikte bir ölçme aracı olduğu anlaşılmıştır.

Keywords

Eleştirel düşünme , test geliştirme , dördüncü sınıf öğrencisi , ilkokul

Development of a Critical Thinking Skill Measurement Tool for Fourth Grade Students

Abstract

The purpose of this study is to develop a test for measuring critical thinking skills, which is intended to be acquired by students as one of the 21st century skills, for children in the fourth grade, an age group that is rarely encountered in the literature. The research was conducted with quantitative method and the survey design within this method. The study group of the research consisted of 600 students. In order to demonstrate the validity of the developed test, 32 fourth grade students from BILSEM and another group of 36 fourth grade students from a public school were included in the study group. In accordance with the literature on the development of the measurement tool, the measurement tool was finalized by following a process from expert opinions to pilot applications. In accordance with the expert opinions and the data obtained as a result of the pilot application, a test consisting of 20 multiple-choice questions aimed at measuring the critical thinking skills of fourth grade students was obtained. In its final form, the test was again subjected to validity and reliability analyses. In these analyses, it was seen that the reference values stated in the literature were met. In the analyses conducted to prove the validity of the test, it was also statistically revealed that the test was capable of measuring what was desired. As a result, it was understood that the measurement tool consisting of 20 questions in the form of a multiple-choice test to measure creative thinking skills is a measurement tool that can measure the creative thinking skills of primary school fourth grade students.

Keywords

Critical thinking , test development , fourth grade students , primary school

References

• Akbulut, Y. (2010). Sosyal bilimlerde SPSS uygulamaları. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
• Alkın Şahin, S. ve Tunca, N. (2015). Felsefe ve Eleştirel Düşünme. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 192-206.
• Bacanlı, H. (2022). Beceri. Tübitak bilim ve toplum başkanlığı popüler bilim yayınları (2022 baskısı). https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/beceri adresinden erişilmiştir.
• Baykul, Y. (2015). Eğitimde ve psikolojide ölçme: Klasik test teorisi ve uygulaması. Ankara: Pegem Akademi.
• Beyer, B. K. (2008). What research tells us about teaching thinking skills. The Social Studies, 99(5), 223-232, DOI: 10.3200/TSSS.99.5.223-232.
• Bolat, A. ve Karamustafaoğlu, S. (2019). Vücudumuzdaki sistemler ünitesi başarı testi geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi (GEBD), 5(2), 131-159.
• Butterworth, J. ve Thwaites, G. (2013). Thinking skills critical thinking and problem solving (2nd. Ed.). UK: Cambridge University Press.
• Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (27. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E. Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2017). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (23. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Creswell, J. W. (2009). Research design, qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (Third Edition). California: SAGE Publications.
• Çakan, M. (2017). Eğitim sistemimizde yaygın olarak kullanılan sınav türleri. İçinde Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Tekindal, S. (Ed.). Ankara: Pegem Akademi.
• Çiftçi, S., Sağlam, A. ve Yayla, A. (2021). 21. yüzyıl becerileri bağlamında öğrenci, öğretmen ve eğitim ortamları. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (24), 718-734.
• Demircioğlu, E. (2012). Eleştirel düşünme eğilimi ölçeğinin uyarlama çalışması ve faktör yapısının farklı değişkenlere göre incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
• Doğan, Y. (2007). İlköğretim çağındaki 10-14 yaş grubu öğrencilerinin gelişim özellikleri. U.Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(13), 155-187.
• Duru, E., Özgüngör, S., Yıldırım, O., Duatepe Paksu, A. ve Duru, S. (2022). Pamukkale Eleştirel Düşünme Becerisi Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Assessment Tools in Education, 9(3), 741-771. https://doi.org/10.21449/ijate.1169977.
• Eğmir, E. (2016). Eleştirel düşünme becerisi öğretim programının hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi (Doktora tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
• Ekiz, D. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. (5. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
• Ennis, R. H. (2011). The Nature of Critical Thinking: An Outline of Critical Thinking Dispositions and Abilities. University of Illinois.
• Ennis, R.H., Millman, J. ve Thomko, T. N. (2005). Cornell Critical Thinking Tests Level X & Level Z Manual. USA: The Critical Tihinking Co.
• Erişen, Y. (2022, 14 Kasım). Eleştirel düşünme öğrenciye ne kazandırır? Kolay Kampüs Eğitim Gündem. https://www.kolaykampus.com/blog-detay/elestirel-dusunme-ogrenciye-ne-kazandirir. adresinden erişilmiştir.
• Erkuş, A. (2021). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme-I. Ankara: Pegem Akademi.
• Facione, P. A. (1990). The California critical thinking skills test: College level. Technical report# 1 experimental validation and content validity (ED327549). ERIC. https://eric.ed.gov/?id=ED327549
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., ve Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). Boston: McGraw Hill.
• Haladyna, T. M. (2004). Developing and validating multiple-choice test items (3rd ed.). New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates, Inc. Pub.
• İzzetbegoviç, A. (2015). Özgürlüğe kaçışım. [Çev: H.T. Başoğlu]. İstanbul: Klasik
• Kan, A. (2017). Ölçme aracı geliştirme. İçinde Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Tekindal, S. (Ed.). Ankara: Pegem Akademi.
• Karaca, E. (2010). Test ve madde analizi. İçinde Eğitimde ölçme ve değerlendirme (2. Baskı). Gömleksiz, M. ve Erkan, S. (Ed.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Kumral, O. (2014). Eğitsel düşünce ve uygulamalar (EDU) ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(2), 131-144.
• McGuinness, C. (2000, November 9-10). ACTS (Activating Children’s Thinking Skills): A methodology for enhancing thinking skills across the curriculum with a focus on knowledge transformation [Conference presentation]. ESRC TLRP First Programme Conference, UK. https://www.researchgate.net/publication/237780182.
• Morgan, T.C. (1996). Psikolojiye giriş. (Çev: Hüsnü Aracı v.d.). Ankara: Meteksan.
• OECD, Education Department. (2023). PISA in focus. How are education systems integrating creative thinking in schools? Research Report, EU.
• Orhan, A. ve Çeviker Ay, Ş. (2022). Developing the critical thinking skill test for high school students: A validity and reliability study. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(1), 132-144.
• Paul, R., & Elder, L. (2006). Critical Thinking: Tools for Taking Charge of Your Learning and Your Life (2nd ed.). Pearson Education.
• Potts, B. (1994). Strategies for Teaching Critical Thinking. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 4(3), 1-3. DOI: https://doi.org/10.7275/hdhj-fc81.
• Sarıgöz, O. (2014). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünme becerileri hakkındaki görüşlerinin değerlendirilmesi. Akademik Bakış Dergisi, 41, 1-15.
• Semerci, N. (2016). Eleştirel düşünme eğilimi (EDE) ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik revize çalışması. Turkish Studies, 11(9), 725-740.
• Sosu, E. M. (2013). The development and psychometric validation of a Critical Thinking Disposition Scale. Thinking skills and creativity, 9, 107-119.
• Stupple, E. J., Maratos, F. A., Elander, J., Hunt, T. E., Cheung, K. Y. ve Aubeeluck, A. V. (2017). Development of the Critical Thinking Toolkit (CriTT): A measure of student attitudes and beliefs about critical thinking. Thinking Skills and Creativity, 23, 91-100.
• Şahin, A. ve Kumral, O. (2014). Eğitim kurumlarının işlevlerine ilişkin bir ders kitabı temsilini öğretmen adayları gözüyle yeniden yapılandırma. International Journal of Human Sciences, 11(2), 279-296. DOI: http://dx.doi.org/10.14687/ ijhs.v11i2.2889
• Şeker, H. ve Gençdoğan, B. (2020). Psikolojide ve eğitimde ölçme aracı geliştirme. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Tavşancıl, E. (2010). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Nobel.
• Watson, G. (1980). Watson-Glaser critical thinking appraisal. San Antonio, TX: Psychological Corporation.
• Yurdabakan, İ. (2010). Eğitimde kullanılan ölçme araçlarının nitelikleri. İçinde Eğitimde ölçme ve değerlendirme (2. Baskı). Gömleksiz, M. ve Erkan, S. (Ed.). Ankara: Nobel Yayıncılık.