Orta Bizans Dönemi Kabartma Yüzlü Sütun Başlığı Örneğinde Bezeme Unsurlarının Tipolojik İşlevselliği

Orta Bizans dönemi sütun başlıkları, antik prototiplerin kanonik unsurlarının Geç Antik-Erken Bizans dönemine aktarımı ve dönemin özgün başlık tipolojisinden modellenen çeşitlemelerle kendi döneminin büsbütün yeni biçim ve yönelimden doğan yaratımlardır. Tipolojik açıdan, örneğin Korinth başlığı tanımı altında alt başlıklarla ayırt edilmesi gereken özel biçimler mevcuttur. Pamukkale Arkeoloji Müzesi’nin Hierapolis taş eser koleksiyonunda bulunan kabartma yüzlü üç sütun başlığı da bu tipin tamamen başkalaşmış örneklerindendir. Bölge, müze araştırmaları ve Orta Bizans dönemi başlık sınıflandırmasına ait kataloglarda yayınlanmış olan bu başlıkların tekrar ele alınmasının sebebi, farklı mimari unsurlara da uygulanmış olan motiflerin başlıklara aktarımını incelemektir. Çalışmada başlıkların şüpheye yer bırakmayacak şekilde Laodikeia’yla ilişkisi ve ait olabilecekleri yapı bilinmediğinden mimari bağlamı üzerinden sonuçlara gidilememektedir. Başlıklar, klasik bir Korinth başlığından geriye kalan abakus, taşıyıcılığını yitirmiş volüt ve dört yaprağa sahiptir. Yapraklar Korinth-palmet tipi başlıklara benzer bir yapıdadır. Başlıkların en dikkat çekici özelliği, abakus yumrusuyla birleşerek aşağıya uzayan kabartma yüzlerdir. Bunların özel bir sembolik çağrışımı barındırdıklarını düşünmek mümkünse de ispatlamak zordur. Bir seri oluşturan bu başlıklarda, farklı bezemelerin bir araya getirildiği karma bir biçim söz konusudur. Bu biçimdeki üç başlık, Orta Bizans döneminin bölgesel bir başlık çeşitlemesi olarak bir yapı özelinde üretilmiş örneklerdir.