Year 2018, Volume , Issue 44, Pages 40 - 61 2018-08-31

998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566)

Uğur DEMLİKOĞLU [1]


Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Siirt kazasında cami, mescit, medrese, kervansaray, çeşme ve hamam gibi çok sayıda dini ve sosyal yapı inşa edilmiştir. Siirt’in ücra köşeleri dahi kurulan vakıflarla imar edilmeye çalışılmış ve toplumun gereksinimleri karşılanmıştır. Arşiv belgeleri incelendiğinde Siirt’in vakıflar bağlamında oldukça zengin bir birikime sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bunda Siirt’in doğu batı yol güzergâhı üzerinde bulunması, ılıman bir iklime, verimli toprakları ile zengin bir sosyo- ekonomik potansiyele sahip olmasının önemi büyüktür. Bölgenin Osmanlı hâkimiyetine girmesi Yavuz Sultan Selim döneminde gerçekleşmiştir. Yavuz Sultan Selim Anadolu’daki Safevi tehlikesini ortadan kaldırmak maksadıyla Safevi Devleti üzerine sefere çıkmış ve 1514 yılında yapılan Çaldıran Savaşı’nda Safevi ordusunu yenilgiye uğratmıştır. Bu savaştan 2 yıl sonra da Siirt Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Osmanlı Devleti’nin bölgede Safevi tehlikesini ortadan kaldırması ve güvenliği sağlaması zamanla nüfus artışını meydana getirmiştir. Nitekim 1526 ve 1568 yılları arası Siirt kent merkezinde nüfus artışı %127’dir. Bu nüfus artışı Siirt vakıflarının gelişimini etkilemiş, gelir ve giderlerini arttırmıştır.  Bu çalışmanın kaynağı 1526 yılına ait 998 ve 1566 yılına ait 1112 numaralı tapu tahrir defteri içerisindeki vakıf kayıtlarıdır. Çalışmada bu kayıtlardan istifade edilerek Siirt’teki vakıfların gelişimi, gelir ve giderleri ortaya konulmuştur. Makale giriş ve sonuç bölümlerinin dışında iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Siirt kaza merkezinde, ikinci bölümde Siirt kırsalında bulunan vakıflar değerlendirilmiştir. Konunun daha iyi anlaşılması ve vakıfların 40 yıllık süreç içerisindeki gelişimini tablo ve grafikler yardımıyla sistematik bir şekilde verilmeye çalışılmıştır. 

Siirt, Tahrir, Vakıf, Cami
  • Kaynakça 1. Başbakanlık Osmanlı Arşiv Kaynakları BOA, TT.d. 998.BOA, TT.d. 1112.BOA, TT.d. 1096.2.Diğer KaynaklarAHMET VEFİK PAŞA, (2000), Lehce-i Osmani, C. II, Haz: Recep Toparlı, Türk Dil Kurumu, AnkaraAKALIN, Ş., (2012), “Kervansaray”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. XXV, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, s.299-302. AZİMLİ, M., (2007), “İlk Fethinden Osmanlı’ya Siirt’in Siyasi Tarihi”, Uluslararası Siirt Sempozyumu Bildirileri (19-20-21—Eylül 2006),Siirt Belediyesi Şarkiyat Araştırmaları Derneği, İzmir, s. 127-132.BALUKEN, Y., (2016), “Hasankeyf Eyyubileri (630-866/1232-1462)”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi Ve Sanatları Anabilim Dalı Doktora Tezi, Erzurum.BİZBİRLİK, A., (2002), 16. Yüzyılın Ortalarında Diyarbekir Beylerbeyliğinde Vakıflar (972 Tahriri Işığında), Türk Tarih Kurumu Basımevi.ÇAM M- Demirtaş H.- Şahin A., (2014). Vakıf ve İktisat, İktisat İle İlgili Vakıf Belgeleri, Vakıf İktisat Teşekkülleri, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.DARKOT, B., (1967),“Siirt”, İslam Ansiklopedisi, C. 10, Milli Eğitim Basımevi, Ankara,s 619-621Demir, A., (2009), “Diyarbakır (Amid) Şehir Demografisine Göçleri Etkisi”, Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 50, Yaz, s.15-30._____________., (2015), “15-16. Yüzyıl Göçlerinin Osmanlı İskân Yapısına Etkisi”, Tarih Araştırmaları Dergisi, C.34, Sayı: 58, s. 563- 581.ERPOLAT, M. S.,(1999), ” XVI. yüzyılda Diyarbekir Beylerbeyliğindeki Yer isimleri”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı Doktora Tezi, C. II, Konya.EYİCE, S., (2012), “Çeşme”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. VIII, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, s. 277-287.İNALCIK, H., (2009), Devlet-i ʽAliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.KAZICI, Z., (2014), Osmanlıda Vakıf Medeniyeti, Kayıhan Yayınları, İstanbul 2014.KESER İ. - SEYİDOĞLU S., (2017), “Medrese ve Otorite: Siirt Tillo Medreseleri Örneği”, Türk İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl:4, Sayı:12, Eylül 2017, s.8-17.KILIÇ, O., (2014), “Kürdistan Tabirinin Osmanlı Uygulamasındaki Muhtevası Üzerine Bazı Tespitler (16-18. Yüzyıllar)”, Tarihte Türkler ve Kürtler Sempozyumu Bildiriler, Türk Tarih Kurumu Yayınevi, Ankara, s. 167- 213.KÖPRÜLÜ, F., (1942), “Vakıf Müessesesinin Hukuki Mahiyeti ve Tarihi Tekâmülü”, Vakıflar Dergisi, Sayı: II, Pys Vakıf Sistem Matbaası, Ankara, s.1-32.KUCAK, Ö., (2016), “XIX. Yüzyılın Son Çeyreğinde Siirt Ve Havalisindeki Vakıfların Arazi Varlıkları”, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 6-7, Siirt, s. 13-26.ÖZTÜRK, M., (2014), “1556-1557 (964 H) Tarihli Evkaf Tahrir Defterine Göre Safed Vakıfları”, Journal Of Turkish Studies, Volume 42, s.243- 275.ÖZTÜRK Ş.- Klavuz B. N.- Klavuz Ü. C., (2007), “Siirt Ulu Cami Minaresi”, Vakıflar Dergisi, Sayı: 30, Ankara, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara, s.385-407.PAKALIN, M. Z., (1983), Osmanlı Deyimler ve Terimler Sözlüğü, C. III, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.PARLATIR., İ., (2006), Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Yargı Yayınevi, Ankara.PAYDAŞ., K., (2007), “Selçuklular Döneminden Safeviler’e Ortaçağda Siirt”, Uluslararası Siirt Sempozyumu (19-20-21 Eylül 2006), İzmir, s. 139SEÇKİN., B. S., (2005), Başlangıçtan Günümüze Siirt Tarihi, İstanbul Siirtliler Derneği, İstanbul.SÜMER., F., (1999), Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesindeki Anadolu Türklerinin Rolü, Türk Tarih Kurumu Basım Evi, Ankara.ŞAHİN, M., (1988), “Sosyal Değişmede Vakıfların Rolü”, Sosyoloji Konferansları, Sayı: 21, İstanbul, s. 231-247.ŞEMSEDDİN SAMİ., (2017),Kâmûs-ı Türkî (Latin Harfleriyle), Haz: Raşit Gündoğdu, Niyazi Adıgüzel, Ebul Faruk Ünal, İdeal Kültür Yayıncılık, İstanbul, 2017.TUNCEL, M., (2011), “Siirt”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 37, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, s.173- 175.TURAN, O. (1969), Osman Selçuklular Tarihi ve Türk İslam Medeniyeti, Turan Neşriyat Yurdu, İstanbul.ULUÇAM, A., (2012).“Siirt Ulucami”, Diyanet İslam ansiklopedisi, C. 42, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, s.175- 177.UZUNÇARŞILI, İ. H., (1988), Osmanlı Tarihi, C.II, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.ÜNAL, M. A., (2014), Osmanlı Sosyal Ekonomik Tarihi, Fakülte Kitap Evi,IspartaYEDİYILDIZ, B., (2012), “Vakıf”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. XLII, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, s. 479- 486.1995 SİİRT İL YILLIĞI, Siirt Valiliği, Ankara, 1995.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-7731-3799
Author: Uğur DEMLİKOĞLU (Primary Author)
Institution: SİİRT ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : August 31, 2018

Bibtex @research article { sufesosbil431589, journal = {Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {1300-9435}, eissn = {2667-6206}, address = {}, publisher = {Süleyman Demirel University}, year = {2018}, volume = {}, pages = {40 - 61}, doi = {}, title = {998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566)}, key = {cite}, author = {Demlikoğlu, Uğur} }
APA Demlikoğlu, U . (2018). 998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566) . Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi , (44) , 40-61 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/sufesosbil/issue/39035/431589
MLA Demlikoğlu, U . "998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566)" . Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (2018 ): 40-61 <https://dergipark.org.tr/en/pub/sufesosbil/issue/39035/431589>
Chicago Demlikoğlu, U . "998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566)". Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (2018 ): 40-61
RIS TY - JOUR T1 - 998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566) AU - Uğur Demlikoğlu Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 40 EP - 61 VL - IS - 44 SN - 1300-9435-2667-6206 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566) %A Uğur Demlikoğlu %T 998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566) %D 2018 %J Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 1300-9435-2667-6206 %V %N 44 %R %U
ISNAD Demlikoğlu, Uğur . "998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566)". Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi / 44 (August 2018): 40-61 .
AMA Demlikoğlu U . 998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566). Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2018; (44): 40-61.
Vancouver Demlikoğlu U . 998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566). Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2018; (44): 40-61.
IEEE U. Demlikoğlu , "998 ve 1112 Numaralı Tapu Tahrir Defterlerine Göre Siirt Vakıfları (1526-1566)", Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, no. 44, pp. 40-61, Aug. 2018