Kur'ân Öğretiminde Semâ-Arz-Edâ: Bütüncül Bir Öğretim Yöntemi

Abstract

Kur'ân öğretimi, lafızların doğru telaffuzunu, harflerin mahreç ve fonetik özelliklerinin eksiksiz aktarılmasını gerektiren kendine özgü bir öğretim yöntemi istemektedir. Bu sebeple Kur'ân'ın öğretimi tarih boyunca teorik bilginin yanında uygulamaya dayalı bazı yöntemlerle gerçekleşti-rilmiştir. Bu araştırma, Hz. Cebrâil'den Hz. Peygamber'e, ondan sahabeye ve sonraki nesillere intikal eden Kur'ân öğretim geleneğinde semâ, arz ve edâ uygulamalarının birbirinden bağımsız öğretim yöntemleri değil, semâ-arz-edâ yöntemi şeklinde Kur'ân eğitiminin birbirini tamamlayan aşamaları olduğunu ayrıca bu yöntemin önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada klasik kırâat literatürü ile konuya ilişkin güncel akademik çalışmalar doküman incelemesi yön-temiyle analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda güncel çalışmalarda semâ, arz ve edânın Kur'ân öğretim yöntemleri arasında birbirinden bağımsız yöntemler şeklinde ele alındığı tespit edilmiş-tir. Buna karşılık nüzul asrı ve Kur'ân öğretiminin tabiatı birlikte değerlendirildiğinde bu kav-ramların tek başlarına birer öğretim yöntemi olamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Zira ideal bir Kur'ân eğitiminde semâ olmadan arz, arz olmadan edâ beklenen sonucu veremeyeceği gibi, bu uygulamalardan birinin eksikliğinde Kur'ân'ın sahih telaffuzu, kırâat tavrı ve ağız selikası tale-beye kazandırılamayacaktır. Dolayısıyla semâ, arz ve edâ, Kur'ân öğretiminde birbirini tamam-layan uygulamalar olarak değerlendirilmeli ve öğretim süreci bu bütünlük içerisinde yürütülme-lidir. Araştırma ayrıca semâ-arz-edâ yönteminin yalnızca doğru okuyuşu kazandıran bir aktarım tekniği olmadığını; aynı zamanda Kur'ân'ın ses ve edâ hususiyetlerini ilk kaynağına varıncaya kadar isnada dayalı şekilde muhafaza eden ve teorik bilgi ile pratik uygulamayı bütünleştiren köklü bir eğitim geleneği olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, bir öğretim yön-temi olarak semâ-arz-edâ ilişkisini metodolojik bütünlük içerisinde işleyerek kırâat-tecvid litera-türünde önemli bir değerlendirme eksikliğine dikkat çekmekte ve konuya yeni bir bakış açısı sunmaktadır.

Keywords

• Kırâat
• Kur'ân
• Kur'ân Öğretim Yöntemi
• Semâ-Arz-Edâ Yöntemi
• Müşâfehe

Ethical Statement

Bu çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olup, intihal, sahtecilik, çarpıtma ve diğer etik ihlalleri içermemektedir. Çalışmada kullanılan tüm kaynaklara bilimsel atıf kurallarına uygun şekilde yer verilmiştir.

Samāʿ-ʿArḍ-Adāʾ in Qurʾānic Education: A Holistic Teaching Method

Abstract

Qur'ān instruction requires a distinctive pedagogical method involving correct pronunciation and the complete transmission of the articulation points (makhraj) and phonetic features of letters. Throughout history, Qur'ān teaching has therefore combined theoretical knowledge with practi-ce-based methods. This study aims to show that in the Qur'ān teaching tradition transmitted from Gabriel to the Prophet, then to the Companions and later generations, the practices of samā' (au-dition), 'arḍ (recitation before a teacher), and adā' (oral performance) are not independent met-hods but complementary stages forming a single samā'-'arḍ-adā' method, and to reveal this met-hod's significance. The study analyzes classical qirā'āt literature alongside current academic works through document analysis. It finds that recent studies treat samā', 'arḍ, and adā' as inde-pendent teaching methods. However, considering the era of revelation together with the nature of Qur'ān instruction, these concepts cannot function as independent methods on their own. Without samā', 'arḍ cannot succeed; without 'arḍ, adā' cannot succeed. The absence of any one prevents the student from acquiring correct pronunciation, recitation style, and oral fluency. Thus samā', 'arḍ, and adā' should be regarded as complementary practices, with instruction con-ducted within this integrity. The study further demonstrates that samā'-'arḍ-adā' is not merely a technique for transmitting correct recitation but a deep-rooted educational tradition preserving the Qur'ān's sound and performance through chains of transmission to their original source, in-tegrating theory with practice. It thus addresses this relationship within methodological integrity, highlighting a significant gap in qirā'āt-tajwīd literature and offering a new perspective.

Keywords

• Qirā'āt
• Qur'ān
• Qur'ānic Teaching Method
• Samāʿ–ʿArḍ–Adāʾ Method
• Mushāfaha

Ethical Statement

أُعِدَّ هذا البحث وفقًا لمبادئ أخلاقيات البحث العلمي والنشر، وهو خالٍ من الانتحال العلمي، والتزوير، وتحريف البيانات، وسائر المخالفات الأخلاقية. وقد أُشير إلى جميع المصادر المعتمدة في هذا البحث وفقًا لقواعد التوثيق العلمي المتعارف عليها.

السماع والعرض والأداء في تعليم القرآن الكريم: منهج تعليمي متكامل

Abstract

يتطلب تعليم القرآن الكريم منهجاً تعليمياً خاصاً يستلزم النطق الصحيح للألفاظ، ونقل مخارج الحروف وخصائصها الصوتية نقلاً كاملاً دون نقصان. لهذا السبب، تحقق تعليم القرآن الكريم عبر التاريخ بأساليب عملية إلى جانب المعرفة النظرية. يهدف هذا البحث إلى الكشف عن أن ممارسات السماع والعرض والأداء في تقليد تعليم القرآن الكريم المتوارث من جبريل عليه السلام إلى النبي صلى الله عليه وسلم، ومنه إلى الصحابة والأجيال اللاحقة، ليست أساليب تعليمية مستقلة عن بعضها البعض، بل هي مراحل متكاملة لتعليم القرآن تتم من خلال منهج السماع-العرض-الأداء، كما يهدف إلى بيان أهمية هذا المنهج. اعتمد البحث في تحليله على منهج تحليل الوثائق، من خلال دراسة أدبيات علم القراءات الكلاسيكية والدراسات الأكاديمية المعاصرة المتعلقة بالموضوع. وتبين من خلال هذا التحليل أن الدراسات المعاصرة تتناول السماع والعرض والأداء بوصفها أساليب تعليمية مستقلة عن بعضها البعض. في المقابل، عند النظر إلى عصر النزول وطبيعة تعليم القرآن معاً، تبيّن أن هذه المفاهيم لا يمكن أن تكون كل واحدة منها منهجاً تعليمياً قائماً بذاته على انفراد. ذلك أن العرض دون سماع، والأداء دون عرض، لن يحققا النتيجة المرجوة في التعليم القرآني المثالي، كما أن غياب أي من هذه الممارسات يحول دون اكتساب الطالب النطق الصحيح للقرآن وأسلوب القراءة وملكة اللسان. لذا ينبغي النظر إلى السماع والعرض والأداء بوصفها ممارسات متكاملة في تعليم القرآن، وأن تُدار عملية التعليم ضمن هذه الوحدة الشاملة. كما يكشف البحث أن منهج السماع-العرض-الأداء ليس مجرد تقنية لنقل القراءة الصحيحة فحسب، بل هو أيضاً تقليد تعليمي عريق يحافظ على خصائص القرآن الصوتية والأدائية بالإسناد المتصل إلى مصدره الأول، ويجمع بين المعرفة النظرية والتطبيق العملي. ومن هذه الجهة، تتناول الدراسة العلاقة بين السماع والعرض والأداء كمنهج تعليمي ضمن تكامل منهجي، مسلطة الضوء على فجوة تقييمية مهمة في أدبيات القراءات والتجويد، وتقدم رؤية جديدة حول الموضوع.

Keywords

• القراءات
• القرآن
• منهج تعليم القرآن
• منهج السماع والعرض والأداء
• المشافهة

Ethical Statement

This study has been prepared in accordance with the principles of research and publication ethics. It does not contain plagiarism, fabrication, falsification, or any other ethical misconduct. All sources used in this study have been properly cited in accordance with accepted academic citation standards.

References

1. Adıgüzel, Mehmet. “Kur’ân Öğretim Metotları ve Öğreticilik Vasıfları”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2003), 190-214.
2. Ağırbaş, Abdülhekim. “Hz. Peygamber Döneminde Kur’an/Kirâat Eğitim-Öğretimi”. Darülhadis Islami Araştirmalar Dergisi 1 (31 Aralık 2021), 83-117.
3. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Müsnedu İmam Ahmed İbn Hanbel. thk. Şuayb Arnavut vd. 45 Cilt. Beyrût: Muessetu’r-Risâle, 1999.
4. Ahmed Muhtar, Ömer. Mu‘cemu’s-savâbu’l-lüğavî delîlu’l-muskifu’l-‘Arabî. 2 Cilt. Kahire: Âlemu’l-Kitâb, 2008.
5. Alemdar, Yusuf. “Teknik ve Estetik Açıdan Kur’an Öğretme ve Okumaya Dair Bazı Gözlem ve Görüşler”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/1 (Haziran 2008), 213-252.
6. Alemuddin es-Sehâvî, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed el-Hemedânî. Cemâlu’l-kurrâ ve kemâlu’l-ikrâ. thk. Mervân Atiyye, Muhsin Hirâbe. Beyrût: Dâru’l-Me’mûn, 1997.
7. Aliyyu’l-Kârî, Ebu’l-Hasan Nureddin Ali b. Muhammed Molla. el-Minehu’l-fikriyye fî şerhi Mukaddimeti’l-cezeriyye. thk. Usâme Atâyâ. Dımeşk: Dâru’l-Gavsânî, 2012.
8. Aliyyu’l-Kâri, Ebu’l-Hasan Nureddin Ali b. Muhammed Molla. Şerhu Şerhi nuhbeti’l-fiker fî mustalehâti ehli’l-eser. thk. Abdulfettâh Ebu Ğudde vd. Beyrût: Dâru’l-Erkam, ts.

9. Ata, Mehmet Mahfuz. “Kur’ân Öğretim Yöntem ve Teknikleri Problem ve Çözüm Yolları”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 30 (2013), 167-189.
10. Aybey, Salih. “Dünden Bugüne Kur’ân Öğretimi ve Yöntemi”. Geçmişten Günümüze Kur’ân Eksenli Bazı Tartışmalar. thk. Murat Akın, Recep Çetintaş. Ankara: İlâhiyât, 2023.
11. Aydınlı, Abdullah. Hadis Istılahları Sözlüğü. İstanbul: İFAV, 7. baskı., 2013.
12. Bardakoğlu, Ali. “Edâ”. TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. 1994. Erişim 01 Temmuz 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/eda--fikih
13. Baş, Erdoğan. Kur’an’ı Okuma-Okutma ve Anlama Üzerine. Ankara: TDV Yayınları, 2019.
14. Başkonak, Mustafa - Akşener, Ayşe. “Kuran Öğretiminde Yeni Yaklaşımlar: On Saatte Online Kuran Eğitimi Örneği”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/25 (Aralık 2020), 714-740.
15. Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. Câmi‘u’l-müsned (Sahîhu’l-Buhârî). thk. Muhammed Züheyr. 9 Cilt. Beyrût: Dâru Tavki’n-Necât, 2001.
16. Dânî, Ebû Amr Osmân b. Saîd. Ahrufu’s-seb‘a li’l-Kur’ân. thk. Abdulmuheymin Tahhân. Mekke-i Mükerreme: Mektebetu’l-Menâr, 1988.
17. Dânî, Ebû Amr Osmân b. Saîd. Câmi‘u’l-beyân fi’l-kırââti’s-seb‘. 4 Cilt. Şârika: Câmiatü’ş-Şârika, 2007.
18. Dimyâti, Şihabuddin Ahmed b. Muhammed b. Abdulganî. İthâfu fudelâi’l-beşer fi’l-kırââti’l-erba‘ate‘aşer. thk. Enes Mehere. Lübnân: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 1998.
19. Dûrî, Hafs b. Ömer b. Abdulaziz. Cuz’un fîhi kırââtu’n-Nebî li Ebî Ömer ed-Dûrî. thk. Hikmet Beşîr Yâsîn. Medine-i Munevvere: Mektebetu’d-Dâr, 1988.
20. Ebu Ahmed el-Askerî, Hasan b. Abdullah. Şerhu mâ yeka‘u fîhi’t-tashîf ve’t-tahrîf. thk. Abdulaziz Ahmed. 3 Cilt. Mısır: Matbaatu Mustafa Bâbî el-Halebî, 1963.
21. Ebû Ali el-Fârisî, Hasan b. Ahmed b. Abdulgaffâr. el-Hücce li’l-kurrâi’s-seb‘a. 7 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Me’mûn, 1993.
22. Ezherî, Ebû Mansur Muhammed b. Ahmed. Me‘âni’l-kırâât. 3 Cilt. Arabistan: Merkezu’l-Buhûs li Câmiati Melik Suud, 1991.
23. Ezherî, Ebû Mansur Muhammed b. Ahmed. Tehzîbu’l-luğa. thk. Muhammed ’İvaz Mir’ab. 15 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâi Turâsi’l-'Arabî, 2001.
24. Fadlî, Abdulhâdî. el-Kırââtu’l-Kur’âniyye târîh ve’t-ta‘rîf. Beyrût: Dâru’l-Kalem, 1985.
25. Fehd er-Rûmî, Fehd b. Abdurrahman. Dirâsât fî ‘ulûmi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Riyad: yy., 2003.
26. Ferâhîdî, Ebû Abdurrahmân Halîl b. Ahmed. Kitâbu’l-‘ayn. thk. Mehdi el-Mahzûmî, İbrahim es-Sâmerrâî. 8 Cilt. Beyrût: Mektebetu’l-Hilâl, ts.
27. Ğanim Kaddûrî, Hamed. Ebhâs fî ‘ulûmi’l-Kur’ân. Tikrit: yy, 1. Basım, 2006.
28. Hafyân, Ahmed Mahmûd Abdussemi’. el-Vâfî fî keyfiyyeti tertîli’l-Kur’âni’l-Kerîm. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 2000.
29. Hafyân, Ahmed Mahmûd Abdussemi‘.Eşheru’l-mustalehât fî fenni’l-edâi ve ‘ilmi’l-kırâât. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 2001.
30. Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebu Abdullah Hâkim Muhammed b. Abdullah. Mustedrek ‘alâ’s-sahihayn. thk. Mustafa Abdulkadir Ata. 4 Cilt. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 1990.
31. Havuz, Hasan Hüseyin. “Kur’ân Okuma Dersi Ölçme ve Değerlendirme İlkeleri”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 7/1 (Nisan 2023), 214-253. https://doi.org/10.31121/tader.1140469
32. Irâkî, Ebu’l-Fadl Zeynuddin Abdurrahîm b. Hüseyin. Şerhu et-Tebsira ve’t-tezkira Elfiyetu’l-‘Irâkî. thk. Abdullatîf Hemîm, Mahir Yâsin Fahl. 2 Cilt. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 2002.
33. İbn Cezerî, Ebu’l-Hayr Şemsuddin Muhammed b. Muhammed. en-Neşr fi’l-kırââti’l-‘aşr. thk. Eymen Rüşdî Süveyd. 2 Cilt. Dimeşk: Daru’l-Ğavsânî, 2019.
34. İbn Cezerî, Ebu’l-Hayr Şemsuddin Muhammed b. Muhammed. Muncidu’l-mukriîn ve murşidu’t-tâlibîn. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 1999.
35. İbn Cezerî, Şemsuddin Ebu’l-Hayr Muhammed b. Muhammed. Ğâyetu’n-nihâye fî tabakâti’l-kurrâ. 3 Cilt. Kâhire: Mektebetu İbn Teymiyye, 1933.
36. İbn Cezerî, Şemsuddin Ebu’l-Hayr Muhammed b. Muhammed. Ğâyetu’n-nihâye fî tabakâti’l-kurrâ. thk. Muhammed Şerif, Mecdî Fetfî. 3 Cilt. Mısır: Dâru’s-Sahâbe, 2009.
37. İbn Hacer, Şihâbuddîn Ahmed b. Alî el-Askalânî. Fethu’l-Bârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî. thk. Muhammed Fuad Abdulbaki vd. 13 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Marife, 1960.
38. İbn Hişâm, Abdulmelik b. Hişam b. Eyyüp el-Meâfirî. Sîretu İbn Hişâm. thk. Mustafa Saka vd. 2 Cilt. Mısır: Matbaatu Mustafa Bâbî el-Halebî, 1955.
39. İbn Manzûr, Cemâluddîn Muhammed b. Mükerrem el-Ensârî. Lisânu’l-‘Arab. 15 Cilt. Beyrût: Daru Sadr, 1994.
40. İbn Mücâhid, Ebu Bekir Ahmed b. Musa et-Temîmî. Kitâbu’-s-seb‘a fi’l-kırâât. thk. Şevkî Dayf. Mısır: Dâru’l-Meârif, 1980.
41. İbn Necâh, Ebû Davud Süleyman el-Kurtûbî. Muhtasaru’t-tebyîn li hecâi’t-tenzîl. 5 Cilt. Medine: Mecme’u Melik Fehd, 2002.
42. İbn Salah, Ebu Amr Takiyuddin Osman b. Abdurrahman. Ma‘rifetu envâ‘i‘ulûmi’l-hadîs. thk. Nureddin Itr. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1986.
43. İbn Teymiye, Takiyuddin Ahmed b. Abdulhalim. Mecmû‘u’l-fetâvâ. thk. Abdurrahman b. Muhammed. 35 Cilt. Medine: Mecmeu Melik Fehd, 1995.
44. İbnu’l-Esîr, Mecduddin Ebu’s-Saadât Mübârek b. Muhammed. en-Nihâye fî garîbi’l-hadîs ve’l-eser. thk. Tahir Ahmed ez-Zâvî, Mahmûd Muhammed et-Tenâhî. 5 Cilt. Beyrût: Mektebetu’l-İlmiyye, 1979.
45. Kâsım b. Sellâm, Ebu ‘Ubeyd.Fedâilu’l-Kur’ân. thk. Mervân Atiyye, Muhsin Hirâbe. Beyrût: Dâru İbn Kesir, 1995.
46. Kastallânî, Ebû’l-Abbas Ahmed b. Muhammed. Letâifu’l-işârât li funûni’l-kırâât. Memleketu’l-‘Arabiyyeti’s-Suudiyye: Mecmeu Melik Fehd, ts.
47. Kılıç, Mustafa. “Tecvîd-i Karabaş’ta Harflerin Mahreçlerinin ve Lâzımî Sıfatlarının Kapsamı Dışında Bırakılması Üzerine Bir Değerlendirme”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 10/1 (30 Nisan 2026), 215-242. https://doi.org/10.31121/tader.1827860 .
48. Koçyiğit, Talat. Hadis Terimleri Sözlüğü. Ankara: Rehber Yayıncılık, 1992.
49. Kudat, Muhammed Müflih vd. Mukaddemât fî ‘ilmi’l-kırâât. Ürdün: Daru Ammar, 2001.
50. Muheysin, Muhammed Sâlim. el-Kırâât ve eseruha fî ‘ulûmi’l-‘Arabiyye. 2 Cilt. Kâhire: Mektebetu’l-Külliyâti’l-Ezheriyye, 1984.
51. Mustafa, İbrahim vd. Mu‘cemu’l-vesît. thk. Mecmeu’l-lügati’l-Arabiyye. 2 Cilt. Kâhire: Dâru’d-Da’ve, ts.
52. Müslim, Ebu’l-Hüseyn Müslim b. Haccâc b. Câmi‘u’s-sahîhi’l-Müslim. 5 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâi Turâsi’l-Arabî, ts.
53. Naim, Ahmed - Miras, Kâmil. Sahihi Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi. thk. Salih Şengezer vd. 8 Cilt. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2019.
54. Nebîl, Nebîl b. Muhammed İbrâhim Alu İsmâîl. ‘İlmu’l-kırâât neş’etuhu - etvâruhû - eseruhû fî ‘ulûmi’l-‘Arabiyye. Riyâd: Mektebetu’t-Tevbe, 1998.
55. Nesâî, Ahmed b. Şuayb. Sünenü’n-Nesâî. thk. Abdulfettâh Ebû Gudde. Haleb: Mektebetü’l-Matbuâti’l-İslamiyye, 1406.
56. Nüveyrî, Ebu’l-Kasım Muhammed b. Muhammed. Şerhu Tayyibeti’n-neşr fi’l-kırââti’l-‘aşr. thk. Mecdî Muhammed Sürûr. 2 Cilt. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 2003.
57. Özbek, Ömer - Bozmaz, Enes. “Kıraatlerin İştihârında Sosyo-Kültürel Ortam ve Siyâsî İlişkilerin Rolü”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 7/2 (Ekim 2023), 743-765. https://doi.org/10.31121/tader.1312583
58. Pakdil, Ramazan. Ta’lim Tecvid ve Kıraat. İstanbul: İfav, 2021.
59. Sefâkûsî, Ali b. Muhammed b. Sâlim. Ğaysu’n-nef‘ fi’l-kırââti’s-seb‘. thk. Ahmed Mahmûd Abdussemi’. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 1., 2004.
60. Sindî, Abdlkayyûm Abdulgafûr. Safahât fî ‘ulûmi’l-kırâât. Mekke: Mektebetu’l-Emdâdiyye, 1995.
61. Subhi Salih. Mebâhis fî ‘ulûmi’l-Kur’ân. Beyrût: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 2000.
62. Suyûtî, Abdurrahman b. Ebubekr Celâluddin. el-İtkân fî ‘ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl. 4 Cilt. Kahire: Hey’etu’l-Mısriyye el-Amme, 1974.
63. Suyûtî, Abdurrahman b. Ebubekr Celâluddîn. Tedrîbu’r-râvî fî şerhi Takrîbi’n-Nevevî. thk. Nazar Muhammedu’l-Faryabî. 2 Cilt. Riyad: Dâru Taybe, ts.
64. Süveyd, Eymen Rüşdî. Telakki’l-Kur’ân ‘abra’l-‘usur. Memleketu’l-Arabiyyeti’s-Suudiyye: Dâru Nûri’l-Mektebât, 2007.
65. Şen, Abdulsamet. Hz. Peygamber’in Kur’ân Öğretme Metodu. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
66. Tehânevî, Muhammed b. Ali İbnu’l-Kadi Muhammed Hamid. Keşşâfu ıstılâhâti’l-fünûn ve’l-‘ulûm. thk. Ali Dahruc. 2 Cilt. Beyrût: Mektebetu Lübnan, 1996.
67. Tetik, Necâti. “Kur’an Tilâvetinin veya Kırâat İlminin Öğretilmesi Usulleri”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9 (1990), 238-244.
68. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. Sünenu’t-Tirmîzî. thk. Beşşar Avad Maruf. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1998.
69. Tuncel, Emrullah. Kur’ân Öğretiminde Metodoloji (Strateji - Yöntem ve Teknikler). İstanbul: İFAV, 2023.
70. Uşmûnî, Ahmed b. Abdulkerim b. Muhammed. Menâru’l-Hudâ fî beyâni’l-vakf ve’l-ibtida. thk. Şerif el-Adevî. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 2002.
71. Yıldız, Cafer. “Kur’an Tilâvetinde Güncel Problemler: Melodik Aşırılık, Tecvid İhlalleri, Vakfİbtidâ ve Vurgu Hataları”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 10/1 (Nisan 2026), 335-352. https://doi.org/10.31121/tader.1888876
72. Yılmaz, Nazif. “İmam Hatip Okulları Kur’an-ı Kerim Dersi Öğretim Programlarında Yer Alan Yöntem ve Tekniklerin Değerlendirilmesi (1924-2016)”. Değerler Eğitimi Dergisi 19/41 (Haziran 2021), 129-169.
73. Yılmaz, Nazif. Kur’ân-ı Kerîm Öğretimi Temel İlkeler Yeni Yöntem ve Teknikler. İstanbul: Dem Yayınları, 2022.
74. Yılmaz, Nazif. Kur’ân’ı Kerimi Nasıl Öğretelim. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi, 2016.
75. Yiğit, İdris. “Kıraat İlminde Tashîf Olgusu”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39 (Haziran 2026), 213-243. https://doi.org/https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1853694
76. Zehebî, Şemsuddin Ebu Abdillah Muhammed b. Ahmed. Ma‘rifetu’l-kurrâi’l-kibâr ‘ala’t-tabakâti ve’l-‘asâr. Beyrût: Dâru Kutubi’l-İlmiyye, 1997.
77. Zerkeşî, Bedruddin Muhammed b. Abdullah. el-Burhân fî ‘ulûmi’l-Kur’ân. 4 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâi Kütübi’l-Arabiyye, 1957.
78. Zurkânî, Muhammed Abdulazim. Menâhilu’l-‘irfân fî ‘ulûmi’l-Kur’ân. 2 Cilt. Kâhire: Matbaatu İsa Babi el-Halebî, ts.