Hafızlıkta İki Farklı Model: Geleneksel Yöntem ve Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlığın Ebeveyn Deneyimleri Üzerinden Karşılaştırılması

Abstract

Kur’an-ı Kerim’in tamamının ezberlenmesi anlamına gelen hafızlık, Türkiye’de başlıca iki model üzerinden yürütülmektedir: öğrencinin örgün eğitimine ara vererek Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Kur’an kurslarında sürdürdüğü geleneksel yöntem ve okuluna devam ederken hafızlığını tamamladığı örgün eğitimle birlikte hafızlık uygulaması. Alanyazında bu iki model genellikle öğrenci, öğretici ve yönetici görüşleri üzerinden incelenmekte, ebeveyn bakış açısını merkeze alan karşılaştırmalı çalışmalar ise sınırlı kalmaktadır. Bu çalışmanın amacı, kendisi geleneksel yöntemle, çocuğu ise örgün eğitimle birlikte hafızlık yapmış ya da yapmakta olan ebeveynlerin iki modeli; tamamlanma süresi, ezberin kalıcılığı, akademik başarı, sosyalleşme, iki sürecin bir arada yürütülmesindeki güçlükler ve paydaşlar bakımından nasıl değerlendirdiğini ortaya koymaktır. Çoklu durum çalışması deseniyle yürütülen araştırmada veriler, amaçlı örneklemle belirlenen 26 veliyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış ve betimsel analizle çözümlenmiştir. Bulgulara göre geleneksel yöntem daha uzun sürmekle birlikte daha kalıcı bir ezber sağlarken öğrencinin akademik hayattan bir ölçüde uzaklaşmasına yol açabilmekte; örgün eğitimle birlikte hafızlıkta ise akademik başarı daha az etkilenmekte, sosyal izolasyon azalmakta, buna karşılık iki sürecin bir arada yürütülmesi öğrenci üzerinde ek bir yük oluşturmakta ve okul-öğretmen-veli iş birliği daha belirgin öne çıkmaktadır. Bulgular, iki modelin birbirinin rakibi değil, farklı aile ve öğrenci profillerine hitap eden tamamlayıcı seçenekler olduğunu göstermektedir. Çalışmanın, hafızlık eğitimi veren kurumlara, okul idarecilerine ve velilere süreç planlamasında katkı sağlaması beklenmektedir.

Keywords

• Din Eğitimi
• Hafızlık
• Örgün Eğitim
• Kur'an Kursu
• Nitel Araştırma
• Ebeveyn Deneyimleri

Two Different Models in Qur’an Memorization (Hifz): A Comparison of the Traditional Method and Hifz Combined with Formal Education Through Parental Experiences

Abstract

Hifz, the memorization of the entire Qur’an, is carried out in Türkiye mainly through two models: the traditional method, in which the student temporarily leaves formal schooling to complete hifz at a Qur’an course affiliated with the Presidency of Religious Affairs, and the hifz-alongside-formal-education model, in which the student completes hifz while continuing regular schooling. The literature generally examines these models through the views of students, instructors, and administrators, while comparative studies on parents’ perspectives remain limited. This study aims to reveal how parents of children who underwent hifz through either model evaluate the process in terms of completion time, durability of memorization, academic achievement, socialization, the difficulties of managing both processes together, and the stakeholders involved. Using a multiple case study design, data were collected through semi-structured interviews with 26 purposively selected parents and analyzed descriptively. Findings show the traditional method yields more durable, though slower, memorization but may distance students from academic life, whereas the formal-education model better sustains academic achievement and reduces social isolation, though it burdens children managing both processes and involves the school, teacher, and parent more actively. The two models emerge as complementary, not rival, options suited to different family and student profiles, offering insight for institutions, administrators, and parents in planning the process.

Keywords

• Religious Education
• Hifz (Qur’an Memorization)
• Formal Education
• Qur’an Course
• Qualitative Research
• Parental Experiences

نموذجان مختلفان في حفظ القرآن الكريم: مقارنة بين الطريقة التقليدية والحفظ مع التعليم النظامي من خلال تجارب الوالدين

Abstract

يُعدّ حفظ القرآن الكريم كاملاً من أبرز الأنشطة الدينية في تركيا، ويتمّ عبر نموذجين رئيسيين: النموذج التقليدي، الذي يقطع فيه الطالب تعليمه النظامي مؤقتاً لإتمام الحفظ في أحد دور تحفيظ القرآن التابعة لرئاسة الشؤون الدينية، ونموذج الحفظ المقترن بالتعليم النظامي، حيث يواصل الطالب دراسته المدرسية بالتزامن مع تلقي تعليم الحفظ. ورغم كثرة الدراسات التي تناولت كلا النموذجين على حدة من خلال آراء الطلاب والمعلمين والإداريين، إلا أن البحوث المقارنة التي تركز على وجهات نظر أولياء الأمور لا تزال نادرة. وتهدف هذه الدراسة إلى الكشف عن كيفية تقييم أولياء الأمور الذين خضع أبناؤهم لأحد النموذجين لعملية الحفظ، وذلك من حيث: مدته، ورسوخه في الذاكرة، وتأثيره على التحصيل الدراسي، والتواصل الاجتماعي، وصعوبات التوفيق بين المسارين معاً، فضلاً عن الأدوار الفاعلة للأطراف المعنية. وقد اعتمدت الدراسة تصميم دراسة الحالة المتعددة، وجُمعت البيانات عبر مقابلات شبه موجّهة مع عينة مكوّنة من 26 من أولياء الأمور تم اختيارهم بطريقة هادفة، ثم حُلّلت باستخدام التحليل الوصفي. وتشير النتائج إلى أن النموذج التقليدي يميل إلى تحقيق حفظ أكثر رسوخاً وإن استغرق مدة أطول، لكنه يرتبط بتباعد الطالب عن الأجواء الأكاديمية، في حين يُسهم النموذج المقترن بالتعليم النظامي في الحفاظ على المستوى الدراسي والحدّ من العزلة الاجتماعية، غير أنه يفرض عبئاً إضافياً على الطفل الذي يضطر لإدارة مسارين متزامنين، كما يشرك المدرسة والمعلم وولي الأمر بشكل أكثر فاعلية كأطراف معنية. وتُظهر النتائج أن النموذجين ليسا متنافسين، بل هما خياران متكاملان يلائمان أنماطاً مختلفة من الأسر والطلاب. ويُتوقّع أن تُسهم نتائج هذه الدراسة في تخطيط العملية التعليمية لكل من المؤسسات القائمة على تعليم الحفظ، والإداريين المدرسيين، وأولياء الأمور على حدٍ سواء.

Keywords

• حفظ القرآن الكريم
• التعليم النظامي
• دار تحفيظ القرآن
• آراء أولياء الأمور
• لنوعي. العنوان

References

1. Adıgüzel, Abdullah vd. “Hafız İmam Hatip Ortaokullarındaki Hafızlık Eğitimine İlişkin Öğretici ve Öğrenci Görüşleri”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 17/68 (Güz 2018), 1453-1475. https://doi.org/10.17755/esosder.363850.
2. Algur, Hüseyin. “Hafızlık Eğitiminin Bireyin Kişilik Özellikleri Üzerindeki Etkisi”. Dergiabant 9/2 (Kasım 2021), 623-647. https://doi.org/10.33931/dergiabant.982581.
3. Algur, Hüseyin. “Nitelikli Bir Hafızlık Eğitimi İçin Öneriler”. Talim: Journal of Education in Muslim Societies and Communities 2/2 (Aralık 2018), 243-288. https://doi.org/10.12738/talim.2018.2.0008.
4. Algur, Hüseyin. “Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık ile Geleneksel Hafızlık Eğitimi Uygulamalarının Kur’an Kursu Öğreticisi/Öğretmen Görüşlerine Göre Karşılaştırılması”. Çeşitli Yönleriyle Hafızlık Eğitimi. ed. Hatice Şahin Aynur. 183-230. İstanbul: Dem Yayınları, 2021.
5. Arastaman, Gökhan vd. “Nitel Araştırmada Geçerlik ve Güvenirlik: Kuramsal Bir İnceleme”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 15/1 (2018), 37-75.
6. Arslan, Gülsüm. Örgün Eğitim Kapsamında Hâfızlık Eğitimi (Sabahattin Zaim Üniversitesi ve İstanbul Şehit Tolga Ecebalın Kız Anadolu İmam-Hatip Lisesi Örneği). İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
7. Arslantaş, Muhammet. İmam-Hatip Ortaokullarında Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesinde Öğrenci Tutumları (Sivas Zeki Hayran İmam-Hatip Ortaokulu Örneği). Tokat: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
8. Avcılar, Sümeyye. Hafızlık Proje Okullarında Hafızlık Eğitimi Alan Öğrencilerin Psiko-Sosyal Durumları ile Motivasyon Düzeylerinin İncelenmesi. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.

9. Aybey, Salih. “Hafızlık Eğitiminde Yeni Bir Tecrübe: Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık -Önemi, Problemleri ve Beklentiler-”. Ekev Akademi Dergisi 82 (2020), 383-412.
10. Aydın, Muhammed Şevki. “Hafızlık Eğitimini Yeniden Düşünmek”. Hafızlık Eğitimi Üzerine Araştırmalar. ed. Cemil Osmanoğlu – Ömer Özbek. 17-39. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2019.
11. Aynur, Hatice Şahin. “Hafız İlhan Tok Hocaefendi, Hayatı ve Kur’ân Eğitim Metodolojisi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 39 (2015), 83-120. https://doi.org/10.17120/omuifd.09641.
12. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırmalarda Örnekleme Yöntemleri ve Örnek Hacmi Sorunsalı Üzerine Kavramsal Bir İnceleme”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/1 (2018), 231-274. https://izlik.org/JA98FN96XR.
13. Baltacı, Cahit. “Türk Eğitim Sistemi İçinde Kur’ân Kursları”. Kur’ân Kurslarında Eğitim, Öğretim ve Verimlilik Sempozyumu. 15-18. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2000.
14. Başkonak, Mustafa. “Kur’an Kursu Öğreticilerine Göre Uzaktan Hafızlık Eğitimi”. Marife 22/1 (2022), 193-223. https://doi.org/10.33420/marife.1103786.
15. Bayraktar, Mehmet Faruk. “Hafızlık Eğitiminin Geleneksel Yöntemleri ve Kur’an Kursları”. Tokat'ta Kur'an Günleri X. Kur’an Sempozyumu: Kur’an ve Eğitim. 117-138. Ankara: Fecr Yayınları, 2008.
16. Bronfenbrenner, Urie. The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979.
17. Büyükşahin, Suzan – Osmanoğlu, Cemil. “Çocuğunu Hafızlık Eğitimine Yönlendiren Velilerin Hafızlık Öncesi Hazırlık Durumları”. Ases International Kayseri Scientific Research Conference. 80-93. Kayseri, 2023.
18. Cebeci, Suat – Ünsal, Bilal. “Hafızlık Eğitimi ve Sorunları”. Değerler Eğitimi Dergisi 4/11 (2006), 27-52.
19. Cingöz, Abdüssamet. Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesinin Veli Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
20. Cingöz, Abdüssamet – Hendek, Abdurrahman. “Veli Görüşlerine Göre Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesi”. Nous Academy Journal, sy. 4 (Nisan 2025), 54-74. https://doi.org/10.5281/zenodo.15210180.
21. Creswell, John Ward. Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. çev. ed. Mesut Bütün – Selçuk Beşir Demir. Ankara: Siyasal Yayın Dağıtım, 2016.
22. Çakır, Mesut – Horoz, Yavuz. “Hafızlığı Teşvik Eden Hadisler Üzerine Genel Bir Değerlendirme”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/9 (2018), 118-140. https://doi.org/10.17050/kafkasilahiyat.388588.
23. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Hafızlık Eğitim Programı”. Ankara, 2021. Erişim 20 Ağustos 2026. https://egitimhizmetleri.diyanet.gov.tr/sayfa/787
24. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Türkiye’de 250 Bin Civarında Resmî Hafızımız Var”. Erişim 6 Ağustos 2026. https://www.diyanet.gov.tr/tr-tr/Kurumsal/Detay/38087/turkiyede-250-bin-civarinda-resmi-hafizimiz-var
25. Göksün, Ayşe Nur. Kur’an Kursu Öğretici ve Öğrencilerine Göre Proje Okullardaki Hafızlığa Hazırlık Eğitimi (Kayseri Örneği). Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
26. Gözün, Abdulvehhab. “Kur’ân Hıfzı Hakkında İki Mesele: Hâfızların Şefaat Hakkı ve Hâfızlığının Unutulmasının Vebali”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (Aralık 2020), 421-447. https://doi.org/10.33460/beuifd.803500.
27. Gün, Ayşegül vd. “Bir İlmî Geleneğin Merkezi: Büyükağa Kur’an Kursu -Hafızlık Eğitimi, Niteliği, Sorunları ve Beklentileri-”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/34 (2018), 211-240. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.504996.
28. Güneş, Adem. “Hafızlık Eğitiminin Öğrencilerin Sosyal ve Özgüven Gelişimlerine Etkisi -Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Yapan İHO Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma-”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, sy. 53 (Haziran 2020), 263-286. https://doi.org/10.29288/ilted.699576.
29. Güneş, Adem. Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık. İstanbul: Dem Yayınları, 2020.
30. Gürel, Ramazan. “Cumhuriyet Dönemi Hafızlık Eğitimi Literatürü Üzerine Bir Değerlendirme”. Hafızlık Eğitimi Üzerine Araştırmalar. ed. Cemil Osmanoğlu – Ömer Özbek. 341-389. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2019.
31. Gürel, Ramazan – Mete, Elif. “Öğrenci Görüşlerinden Hareketle Proje İmam Hatip Ortaokulları ve Diyanet İşleri Başkanlığı’na Bağlı Kur’an Kurslarındaki Hafızlık Eğitimi Süreçlerinin Karşılaştırılması (İstanbul Avrupa Yakası Örneği)”. Van İlahiyat Dergisi 10/17 (Aralık 2022), 19-47. https://doi.org/10.54893/vanid.1185151.
32. Karagöz, Sema. “Hafızlık Deneyiminin Psikolojik Yaklaşımla İncelenmesi”. Bilimname, sy. 49 (2023/1), 31-75. https://doi.org/10.28949/bilimname.1229746.
33. Karateke, Tuncay. “Bir Kur’an Öğretmeni: Hafız Abdullah Nazırlı (Hayatı, Eserleri ve Kur’an Öğretim Yöntemi)”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 4 (2015), 57-80. https://doi.org/10.18498/amauifd.04677.
34. Kozakoğlu, Ekrem. Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesi ve Kur’an Eğitimine Katkısı (Konya Selçuklu Mustafa Büyükkaplan Hafız İmam Hatip Ortaokulu Örneği). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
35. Kuloğlu, Rahime. Yönetici Görüşlerine Göre İmam Hatip Ortaokullarındaki Hafızlık Projesinin Değerlendirilmesi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi – Marmara Üniversitesi Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ortak Yüksek Lisans Programı, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
36. Kuloğlu, Rahime – Kanger, Faruk. “Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesinin Yönetimsel Açıdan Değerlendirilmesi”. Usul İslam Araştırmaları 38/38 (Ekim 2022), 139-170. https://doi.org/10.56361/usul.1145930.
37. Kurt, Yaşar. “Kur’ân’ın Korunmasında Hâfızlık Müessesesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/22 (2012), 229-251. https://doi.org/10.14395/jdiv39.
38. Mete, Elif. Proje İmam Hatip Ortaokullarındaki Hafızlık Eğitimi ve Diyanet İşleri Başkanlığı’na Bağlı Kur’an Kurslarında Yürütülen Hafızlık Eğitimi Süreçlerinin Karşılaştırılması (İstanbul Avrupa Yakası Örneği). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
39. Miles, Matthew Bungay. – Huberman, Alan Michael. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. 2. Basım. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 1994.
40. MEBDOGM, Millî Eğitim Bakanlığı Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. Hafızlık Sürecinde Anne Babalara ve Eğitimcilere Yol Haritası. Ankara: MEB, 2019. Erişim 1 Temmuz 2026. https://dogm.meb.gov.tr/Hafizlik/Rehberlik/AnneBabalaraYolHaritasi.pdf.
41. ÖEBHPP, Okul-Kur’an Kursu İşbirliğine Dayalı Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesi Protokolü. Türkiye:Millî Eğitim Bakanlığı Din Öğretimi Genel Müdürlüğü – Diyanet İşleri Başkanlığı Eğitim Hizmetleri Genel Müdürlüğü. 2019. Erişim 25 Ağustos 2026. https://dogm.meb.gov.tr/Hafizlik/UsulEsas/MEB_DIB_Protokol.pdf
42. ÖEBHPUUE, Okul-Kur’an Kursu İş Birliğine Dayalı Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesi Uygulama Usul ve Esasları. Türkiye: Millî Eğitim Bakanlığı Din Öğretimi Genel Müdürlüğü – Diyanet İşleri Başkanlığı Eğitim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2019. Erişim 1 Temmuz 2026. https://dogm.meb.gov.tr/Hafizlik/UsulEsas/HafizIho.pdf
43. Osmanoğlu, Cemil. “Hafızlık Eğitiminde Bilişsel Hazırbulunuşluk”. Erciyes Akademi 36/4 (Aralık 2022), 2065-2085. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1194478.
44. Osmanoğlu, Cemil – Göksun, Ayşe Nur. “Hafızlık Eğitiminde Başarı ve Motivasyon”. Hafızlık Eğitimi Üzerine Araştırmalar. ed. Cemil Osmanoğlu – Ömer Özbek. 117-201. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2019.
45. Özdemir, Saadettin – Çaylı, Ahmet Fatih. “Kur’an Kursu Öğreticilerine Göre Hafızlık Öğretimi ve Problemleri”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 9/119 (2021), 23-69. https://doi.org/10.29228/asos.51881.
46. Şekerci, Abdulkadir – Çakmak, Ahmet. “Hafızlık Eğitiminde Kur’an Kursu Terki”. Hitit İlahiyat Dergisi 22/1 (Haziran 2023), 359-392. https://doi.org/10.14395/hid.1230810.
47. Şenat, Fatma Asiye. “Hafızlık Sorumlulukları Açısından Hafız Adaylarının Özyeterlilik Durumları”. Akif 52/2 (2022), 16-39. https://doi.org/10.51121/akif.2022.20.
48. Şengül, Şeyma. Kur’an Kursu-Okul İş Birliğine Dayalı Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Programına İlişkin Öğretici Görüşleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
49. Şengül, Şeyma – Şimşek, Eyüp. “Öğreticilere Göre Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Uygulamasına İlişkin Sorunlar”. Diyanet İlmî Dergi 60/3 (Eylül 2024), 1117-1144. https://doi.org/10.61304/did.1438432.
50. Şimşek, Muhammed Emin. “Hafızlık Eğitimi Sürecine İlişkin Veli Görüşleri: Nitel Bir İnceleme”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 63 (Haziran 2026), 253-275. https://doi.org/10.21054/deuifd.1878267.
51. Şimşek, Vahdeddin. “Öğrencilerinin Gözünden Büyük Ağa Medresesi ve Hafızlık Müessesesi: Bir Metafor Çalışması”. Amasya İlahiyat Dergisi, Hafızlık Özel Sayısı (Mart 2026), 413-447. https://doi.org/10.18498/amailad.1839986.
52. Tuncel, Emrullah. “Örgün Eğitim Eşliğinde Hafızlık Deneyimine Dair Nitel Bir Araştırma: İlk Emir Koleji Örneği”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (Haziran 2022), 233-261. https://doi.org/10.46353/k7auifd.994539.
53. Tunçer, Mustafa. “Nitelikli Hâfızlık Eğitiminde Ezberin Mana ile Bütünleştirilmesinin Önemi”. Marife 20/2 (2020), 615-635. https://doi.org/10.33420/marife.810584.
54. Uğur, Elif. İdareci, Öğretici ve Öğrenci Görüşlerine Göre Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Uygulamasının Değerlendirilmesi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
55. Uğur, Elif – Osmanoğlu, Cemil. “Paydaşlarına Göre Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Uygulamasının Değerlendirilmesi”. Bilimname, sy. 41 (2020/1), 903-956. https://doi.org/10.28949/bilimname.700283.
56. Yetimova, Pakize. Ortaokula Devam Eden Öğrencilerin Hafızlık Eğitiminde Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerilerine Yönelik Bir Araştırma. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bi-limler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
57. Yıldırım, Ali – Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
58. Yıldız, Fikret. Hafızlık Eğitiminde Ergenlik Dönemine Bağlı Yaşanılan Problemler (Eskişehir İli Örneği). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
59. Yin, Robert Kazuo. Case Study Research: Design and Methods. 5. Basım. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2014.
60. Yin, Robert Kazuo. Case Study Research and Applications: Design and Methods. Thousand Oaks, CA: Sage, 2018.