Cumhuriyet’in Işık Saçan Eğitimcisi: Vedide Baha Pars (1907-1958)

Year 2025, Volume: 13 Issue: 2, 86 - 117, 31.12.2025

Muhammet Kemaloğlu

Abstract

Bu çalışma, Cumhuriyet dönemi kadın öncülerinden Vedide Baha Pars'ın (1907-1958) hayatını, meslek yaşamını ve Türk eğitim sistemine sağladığı katkıları kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, dönemin siyasi ve toplumsal değişimleriyle iç içe geçmiş olan bu önemli şahsiyetin yaşam öyküsünü ve düşünce yapısını ayrıntılı bir biçimde ortaya koymaktır. Özellikle, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan çok partili döneme geçiş sürecine dek uzanan 1930-1950 yılları arasındaki eğitim reformları bağlamında Vedide Baha Pars’ın faaliyetleri incelenmiştir. Makale, Vedide Baha Pars’ın başta İzmir olmak üzere görev yaptığı kurumlarda bir eğitimci, yazar, Halkevi yöneticisi ve sivil toplum önderi olarak üstlendiği görevleri incelemektedir; bu sayede onun toplumsal dönüşüme yönelik çabaları ve Cumhuriyet ilkelerine olan bağlılığı vurgulanmaktadır. Makalenin ele aldığı temel problem, modernleşmekte olan Türkiye'de kadınların eğitim ve kamusal alandaki konumunu Vedide Baha Pars örneği üzerinden çözümlemektir. Literatüre sunduğu özgün katkı ise, genellikle kişisel anılar ve dağınık gazete haberlerinden oluşan mevcut Vedide Baha Pars biyografilerini düzenli bir akademik çerçeveye yerleştirmesidir. Yöntem olarak, döneme ait süreli yayınlar, biyografik eserler, anı kitapları ve resmi evraklar incelenmiş; böylece nitel bir araştırma deseni kullanılmıştır. Sonuç olarak, Vedide Baha Pars’ın çalışmaları, erken Cumhuriyet döneminde kadınların eğitim alanındaki varlığını güçlendirmiş ve modern eğitim anlayışının kurumsallaşmasına katkı sağlamıştır.

Keywords

Vedide Baha Pars , Eğitim Tarihi , Cumhuriyet Dönemi , Kadın Eğitimciler , Pedagoji , Türk Modernleşmesi , Halkevleri.

Republic’s Radiant Educator: Vedide Baha Pars (1907-1958)

Abstract

This article comprehensively examines the life, professional career, and contributions to the Turkish education system of Vedide Baha Pars (1907-1958), one of the pioneering women of the Turkish Republic era. The main objective of the study is to thoroughly present the life story and intellectual structure of this important figure, whose life was intertwined with the political and social changes of the period. Specifically, the activities of Vedide Baha Pars are examined within the context of the educational reforms between the years 1930 and 1950, which span from the establishment of the Republic to the transition to the multi-party era. The article investigates the roles Vedide Baha Pars undertook as an educator, writer, People's House (Halkevi) director, particularly in İzmir, and a civil society leader; thus emphasizing her efforts towards social transformation and her commitment to the principles of the Republic. The core problem addressed by the article is to analyze the position of women in education and the public sphere in modernizing Turkey, using the example of Vedide Baha Pars. Its original contribution to the literature is placing the existing biographies of Vedide Baha Pars, which often consist of personal memoirs and scattered newspaper reports, into a structured academic framework. The methodology employs a qualitative research design, examining periodicals of the era, biographical works, memoirs, and official documents. In conclusion, it is understood that Vedide Baha Pars was not merely a teacher, but an intellectual who believed that education was the cornerstone of social development and dedicated her life to this cause. She represents a significant turning point in Turkish educational history in terms of modernization and the struggle for women's rights.

Keywords

Vedide Baha Pars , Educational History , Republican Era , Female Educators , Pedagogy , Turkish Modernization , Community Centers.

References

• "Bir Çocuk Edebiyatı Doğuyor". (1932, 22 Kânunsâni). Son Posta, (538), s. 4.
• "Hakkı Baha Pars". (1942, 23 Ocak). Akşam, (8353), s. 4.
• "Pars, Vedide Baha" Maddesi. (2007). İçinde O. Cihat-Süyinşiayev (Yazı Kurulu), Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi (Cilt 7, s. 217-218). Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
• "Soyadı Kütüğü Yazdıran Yurttaşlarımız". (1935, 1 Şubat). Anadolu, (6129), s. 4.
• "Soyadlarını Tescil Ettirenler". (1935, 1 Şubat). Yeni Asır, (8863), s. 5.
• Acun, F. (2015). Arnavutköy Amerikan Kız Koleji Mezunları ve Meşhurları. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları, 11, 417-443.
• Akkılıç, Y. (1999). Yakın Geçmişten Üç Kardeşin Portresi Mehmet Baha, Hakkı Baha, Muhittin Baha. Bursa Defteri, (2), 26-33.
• Akkılıç, Y. (2002). Bursa Ansiklopedisi (Cilt 4). Burdef Yayınları.
• Akkılıç, Y. (2008). Kurtuluş Savaşında Bursa. Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakfı.
• Akyol, Y. (2008). İzmir Halkevi (1932-1951). İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı.
• Ayverdi, E. H. (1972). Osmanlı Miʻmârîsinde Çelebi ve II. Sultan Murad Devri 806-855 (1403-1451) (Cilt II). Baha Matbaası.
• Ayyıldız, A. - Turan, B. (2018). Gazi Eğitim Enstitüsünde Yöneticilik Yapan Eğitimciler: Hakkı Baha Pars. Eğitim Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5(2), 1-25.
• Bal, B. (1994). Kadın Yazıları: Kadınların Edebiyat Ürünleri, Kadınlar Üzerine Yazılanlar ve Tezler Bibliyografyası 1955-1990. Kadın Eserleri Kütüphanesi, Bilgi Merkezi Vakfı ile Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Ortak Yayını.
• Binbaşıoğlu, C. (1995). Türkiye’de Eğitim Bilimleri Tarihi.
• Çağın, S. (2021). İzmir’de Bir Kadın Eğitimci: Vedide Baha Pars’ın Süreli Yayınlardaki Yazıları. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 115-134. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.958863
• Candan, J. (1958, 9 Ağustos). Vedide Baha Pars. Akis, Haftalık Aktüalite Mecmuası, 5(222), 27.
• Demiryürek, H. (2011). II. Meşrutiyet Döneminde Bilecik. (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Duman, M. (2018). II. Dünya Savaşı Sonrasında Dış Politika Doğrultusunda Gelişen Kültürel Bir İttifak: Halkevleri ve İngiliz Kültür Heyeti. BEÜ AİD, 3(3), 57-73.
• Erdoğan, İ. (2016). Eğitim Psikolojisine Dair Ontolojik Bir Değerlendirme. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(25), 89-102.
• Fahir, Ş. (1976). Vedide Baha Pars. Ülkücü Öğretmen, 17(201), 26-27.
• Gündüzalp, F. (1961). Vedide Baha Pars'ın Biyografisi. Öğretmen Meslek Kitapları Kılavuzu (s. 107-108).
• Huyugüzel, Ö. F. (2000). İzmir Fikir ve Sanat Adamları (1850-1950), Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Kaplanoğlu, R. (1988). Bursalı Şair ve Yazar ve Ünlüler Ansiklopedisi.
• Kara, M. (1987). Bursa Tekkelerinin Alfabetik Olarak İsimleri ve Belli Başlı Kaynaklar. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(1), 89-98.
• Karadağ, A. - Bozkurt, E. (2014). II. Meşrutiyet’ten Harf Devrimi’ne Kadar Osmanlıcaya Yapılan Roman Çevirilerinin Süreç Öncesi Normlar Bağlamında İrdelenmesi. Humanitas-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2(3), 85-103.
• Kaya, M. (1999). 1918-1950 Yılları Arasında Bursa Kazasının Sosyal ve Ekonomik Durumu. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kemaloğlu, M. (2022). Hakkı Baha Pars: Hayatı ve Eserleri (1879-1942) (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Kepecioğlu, K. (2009). Bursa Kütüğü (Cilt I). (H. Algül, O. Çetin, M. Hızlı, M. Kara & M. A. Yediyıldız, Yay. Haz.). Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
• Mahalle Bilgisi. (t.y.). Karaşeyh Mahallesi. https://www.google.com/search?q=Bursa.com Wiki. Erişim Adresi: https://www.bursa.com/wiki/Karaseyh_Mahallesi. Erişim Tarihi: 20 Şubat 2021. Neylâ ve Bekir Peynircioğlu Arşivindedir.
• Öymen, H. R. (1958, Eylül). Vedide Baha Pars’ın Ardından. Eğitim Hareketleri, 4(45), 5-8.
• Öz, M. F. (1987). Vedide Baha Pars. İçinde H. Cırıtlı & B. Sorguç (Ed.), Cumhuriyet Dönemi Eğitimcileri (s. 411-430). UNESCO Yayınları.
• Pars, V. B. (1962). Örnek Hayatlar: (Hayatı, Makaleleri, Konuşmaları, Cilt II). (s. 7-9).
• Pars, V. B. (1962). Örnek Hayatlar: (Hayatı, Makaleleri, Konuşmaları, Cilt II).
• Şahin, A. G. (2021). İzmir’de Örnek Bir Eğitimci: Vedide Baha Pars’ın Hayatı, Şahsiyeti ve Eserleri. İçinde Ş. Çağın (Ed.), İzmir’de İz Bırakmış Öncü Kadın Yazarlar (s. 237-260).
• Seyyid Hasan Taib Efendi, El. (1905-06/H. 1323). Hatıra yahud Mirat-ı Brusa. Hüdavendigar Vilayeti Matbaası.
• Sosyal Bilgiler Öğretmenliği. (t.y.). Bursa Kültür ve Anıtlar Envanteri-Camiler ve giriş. Academia.edu. Erişim Adresi: https://www.academia.edu/31375920/Bursa_K%C3%BClt%C3%BCr_ve_An%C4%B1tlar_Envanteri-Camiler_ve_giri%C5%9F. Erişim Tarihi: 20 Şubat 2021.
• Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. (2007). Pars, Vedide Baha (Yazı Kurulu, O. Cihat-Süyinşiayev). Cilt 7, 217-218. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Cumhuriyet Halk Partisi Grubu. (t.y.). Milletvekili Detayı. Erişim Adresi: https://tbmm.chp.org.tr/milletvekiliDetay.aspx?ID=8020. Erişim Tarihi: 23 Mart 2021.
• Yeşil Bursa Dergisi. (t.y.). Köşe Yazısı. Erişim Adresi: http://yesilbursadergisi.com/mobil/koseyazisi.php?id=733. Erişim Tarihi: 20 Şubat 2021.