Türk Devletlerinde, Temel Kaynakların Ortak Türk Alfabesiyle Yeniden Yazılması, Yayınlanması ve Dijitalleştirilip Seslendirilmesi

Abstract

Bir toplumda konuşulan dil, kültürün en önemli unsurlarından biridir. Konuşulan dil, alfabe ile yazma ve okumalar vasıtasıyla daha geniş mekân ve zamanlarda etkili olur. Bu bakımdan bir dilin alfabesi dilin iletişim fonksiyonunda önemli bir rol oynar. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu 9-11 Eylül 2024 tarihinde, Ortak Türkçe Alfabesinin kullanılmasını kabul etti. Böylece Türk Devletleri ve toplulukları bu karardan sosyal, ekonomik, istihdam ve kültür bakımından olumlu etkileneceklerdir. Türk Devletlerindeki bazı temel kültür kaynakları, Ortak Türk Alfabesiyle yeniden yazılmalı, yayınlanmalı ve dijitalleştirilip seslendirilmelidir. Bunun Türk Devletleri Teşkilatı yapısı bünyesinde oluşturulacak bir birim vasıtasıyla gerçekleştirilmesi mümkündür. Böyle bir birimde, her üye devletten seçilecek birer temsilci ile meydana getirilecek ‘Uzmanlar Komisyonu’ tarafından devletlerin ana kültür kaynakları taranarak yeni alfabe ile yazılacak eserler belirlenebilir. Bu çalışmaları yürütmek için Avrupa Birliği (AB) projelerinde olduğu gibi, “Türk Dili, Tarihi ve Kültürü Araştırma Fonu” başlıklı bir araştırma fonu kurulabilir. Bu fona ortak her ülke belli bir oranda katkı sağlamalıdır. Bu fonun katkılarıyla başlangıçta, ‘Ortak Türk Lehçeler Sözlüğü’ hazırlanabilir; her ülkeden Türk kültürünün esasını oluşturacak bir temel eser seçilerek bunların basılı ve dijital ortamda yayınlanması sağlanabilir; her ülkenin doğal kaynakları ve ekonomisi hakkında birer kitap hazırlanabilir; ülkelerin kültürüne ve tarihine katlı sağlamış önemli şahsiyetler tanıtılabilir. Bunlar gibi daha birçok konuda çalışmalar yapılarak ortak kültüre katkı sağlanabilir. Bu çalışmaların dijital platformda yapılmasıyla daha hızlı ve daha geniş kitlelere ulaşım kolaylıkla sağlanabilecektir.

Keywords

• Dijitalleştirme
• Ortak Türk Alfabesi
• Ortak Türk İmlası
• Türk Devletleri Teşkilatı
• Türk Lehçeleri

In Turkic States, the Rewriting, Publication, Digitization, and Audio Recording of Primary Resources Using a Common Turkic Alphabet

Abstract

The language spoken in a society is one of the most important elements of culture. Spoken language is effective in larger spaces and times through writing and reading with the alphabet. In this respect, the alphabet of a language plays a very effective role in the communication function of the language. In the Organization of Turkic States (TDT), the Turkic World Common Alphabet Commission accepted the use of the Common Turkic Alphabet on 9-11 September 2024. Turkic States and communities will be positively affected by this decision in terms of socio-economic, employment and cultural aspects. Some basic cultural resources in the Turkic States should be written, published, digitalized and pronunciation in the Common Turkic Alphabet. To carry out these studies, a research fund called "Turkic Language, History and Culture Research Fund" can be established, as in EU projects. Each partner country must contribute a certain amount to this fund. Within this fund, a commission of experts consisting of one representative from each state can scan the main cultural resources of the states and determine the works to be written in the new alphabet. With the contributions of this fund, a "Common Turkic Dialects Dictionary" can be prepared initially, a basic work that will form the basis of Turkic culture from each country can be selected and published in print and digital media, and a book about the natural resources and economy of each country can be prepared. Important figures in the culture and history of the country can be introduced. By conducting studies on many subjects such as these and transferring them to the digital environment, it becomes easier to achieve unity of thought, work and language among partner countries.

Keywords

• Digitization
• Common Turkic Alphabet
• Common Turkic Writing
• Organization of Turkic States
• Turkic Dialects

References

1. Ağıralioğlu, N. ve Akçan, K. (2025). Türkçe kişi zamirlerinin bazı dil ve lehçelerdeki kişi zamirleriyle karşılaştırılması. Journal of Turkic Civilization Studies, 6(1), 1-25.
2. Alturan, N. (2024). Uzak Lehçelerin Geldiği Kaynak Dil Eski Türkçe mi Ana Türkçe mi? BABUR Research, 3 (1), 279-285.
3. Babacan, G. ve Cömert, Ö. B. (2023). Dijitalleşme ile Yabancılara Türkçe Öğretiminde Değişen Öğrenici Profili Ve Öğrenme Alışkanlıkları, Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 2023, 3(1); 13-31.
4. Barnett, C. (2001). Culture, Policy, and Subsidiarity in the European Union: from symbolic identity to the governmentalisation of culture, Political Geography, Volume 20, Issue 4, Pages 405-426.
5. Bayazıt, Z. Z. (2019). Türkçe Sayı Adları Üzerine Bir İnceleme, The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 3(2), s. 26-33, ISSN: 2536-4510.
6. Dündar, Ş. N. ve Kara, M. (2019). Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Dijital Platformların Kullanılmasına Yönelik Öğretmenlerin Görüşleri, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, Cilt 8, Sayı 24, Sayfa 557- 579.
7. Gülensoy, T. (2011). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları.
8. https://avesis.istanbul.edu.tr/proje/f37d2078-fd57-44df-bfd6-063c998e93f5/turk-dunyasi-ortak-edebiyatindan-secmeler-12-dilde-10-eser)

9. https://avesis.istanbul.edu.tr/proje/f37d2078-fd57-44df-bfd6-063c998e93f5/turk-dunyasi-ortak-edebiyatindan-secmeler-12-dilde-10-eser
10. https://sites.google.com/andrew.cmu.edu/kemal-oflazer/publications
11. https://www.isocfoundation.org/2023/05/what-are-the-most-used-languages-on-the-internet/
12. İbrahimov, E. (2016). Türk Dünyasında Ortak Konuşma Dili Oluşturulmasında Alfabe Ve İmla Sorunları, April 2023, Gazi University Journal of Science, (18):213-220.
13. Kaşgarlı, Mahmut (2022). Divanü Lugatit Türk, Kabalcı Yayınevi.
14. Koç, N.E. (2022). Digital Culture and Language, International Journal of Arts, Humanities & Social Science, ISSN 2693-2547 (Print), 2693-2555 (Online) Volume 03; Issue No 03.
15. Kültür Bakanlığı (1991). Karşılaştırmalı Türkçe Lehçeleri Sözlüğü-I, Başbakanlık Basımevi.
16. Mercimek, S. (2024). Türk Lehçelerinde Organ Adlarının Karşılaştırılması, Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 7(4): 326-333. DOI:10.26677/TR1010.2024.1395 ISSN: 2667–422X Dergi web sayfası: www.sobibder.org.
17. Musalı, V. (2021). Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatının Dijital Kaynakları, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 52, 267-290. DOI: 10.24155/tdk..184.
18. Özyürek. R. (2012). Türk Devlet Ve Topluluklarının Ortak Alfabeye Zaman Kaybetmeden Geçmelerinde Yarar Vardır, Turan-Sam, , Cilt: 4, Sayı: 14.
19. Polyakova, T. Y. and Gorbacheva, O. V. (2020). Digitalization of the English language correspondence course for engineering students, IOP Conf. Series: Materials Science and Engineering 832, 012064 IOP Publishing doi:10.1088/1757-899X/832/1/012064.
20. Sur, E. (2020). A systematic compilation study on digitalization in language education. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(1), 541-584.
21. Tok, M. C.ve Aydın, C. H. (2025). Açık ve Uzaktan Öğrenmede Yararlanılan Etkileşimli E-Kitaplarda Yer Alan Ders Tanıtım Videoları Üzerine Bir İnceleme. Yükseköğretim Dergisi, 15(1), 79-93, https://doi.org/10.53478/yuksekogretim.1329169.