Research Article

Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi

Volume: 7 Number: 3 September 29, 2022
TR EN

Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi

Abstract

Silsile-nâmeler, bir sülalenin, neslin, meslek erbabının hiyerarşik yapısını ya da tarikatın şeceresini gösteren yazılı vesikalardır. Türk İslâm edebiyatı sahasındaki şairler, diğer edebî türler kadar yoğun olmasa da, manzum silsile-nâme türünde eserler kaleme almıştır. Bu edebî türe, bizzat meşihat makamında bulunan veyahut bir tarikata müntesip şairler daha fazla ilgi göstermişlerdir. Ekseriyetle mesnevî, kasîde veya kıtʽa nazım şekliyle yazılan manzum silsile-nâmelerin bir kısmı müstakil eser iken bazıları tasavvufî bir eserin veyahut bir divanın içerisinde yer almaktadır. Padişahlar, vezirler, seyyid ve şerifler ile çeşitli meslek erbabının silsilelerini ihtiva eden silsile-nâmeler de bulunmakla beraber, bu manzûmelerin çoğunlukla tasavvufî muhtevalı oldukları görülmektedir. Bu yönüyle silsile-nâmeler, Türk İslâm edebiyatının biyografik eserleri arasında yer almakta ve özellikle tasavvuf tarihine ışık tutan temel kaynak vazifesi icra etmektedirler. Dinî-tasavvufî-didaktik eserler grubuna dâhil olan silsile-nâmelerin yazılış gayesi, tarikatın postnişinleri hakkında müntesipleri bilgilendirmek olup sanatsal kaygılar ile estetik duygular uyandırma çabası geri planda kaldığı için aruz kusurlarının bulunması ekseriyetle karşılaşılan bir durumdur. Bu çalışmada, 19. asır müellif ve mutasavvıflarından Mekteb-i Sultânî muallimi Yanyalı Hâfız Abdussamed Refîʽ Efendi’nin Rehber-i Hak isimli tasavvufî eserinde yer alan manzum Nakşibendî-Hâlidî silsile-nâmesi incelenecektir. İlk olarak manzumenin ismi, yazılış tarihi ve sebebi ele alınacak; yaşadığı dönemde muallimlik vazifesinin yanında tasavvuf, akâid, tecvid, sarf vb. sahalarda kaleme aldığı eserler ve irşat faaliyetleriyle ön plana çıkan Yanyalı Hâfız Abdussamed Refîʽ Efendi’nin hayatı ve tasavvufî şahsiyeti ile ilgili tespitler paylaşılacaktır. Akabinde, müntesiplere Nakşî/Hâlidî postnişinlerini -belirgin hususiyetlerini ön plana çıkarmak suretiyle- öğretmek gayesine matuf olarak kaleme alınan silsile-nâmenin şekil ve muhteva incelemesi yapılacaktır. Son olarak ise, manzumenin transkripsiyonlu metni verilecektir. Hâlidîlik ile ilgili önemli bilgileri ihtiva eden ve bu yönüyle 19. asır tasavvuf tarihi hakkındaki çalışmalara katkıda bulunacağı düşünülen bu çalışma, silsile-nâme türüne ait bir manzumenin ortaya konulması bakımından önem arz etmektedir.

Keywords

References

  1. Ayğan, A. (2017). Osmanlılarda Silsile Geleneği ve Resimli Hanedan Silsilenameleri. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
  2. Donuk, S. (2020). Türk Edebiyatında Silsilenâme ve Seyyid Ahmed Cezbî’nin Câmiʽu’s-Silsile Adlı Silsilenâmesi. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 6(1), 16-36.
  3. Faruk, F. (2022). Kuloğlu Hacı İlyas’ın Manzum Halvetî Uşşâkî Silsile-nâmesi. Dergiabant 10(1), 177-192.
  4. Kiel, M. (2013). Yanya. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (c. 43, ss. 317-321). TDV Yayınları.
  5. Kiremitçi, F. (2018).Menâkıbnâme ve Silsilenâme Türlerinin Manzum Bir Örneği: Kürkçübaşızâde Ali’nin “Silsiletü’n-Nûr Adlı Mesnevîsi. Asos Journal (74), 137-180.
  6. Mutçalı, S. (2012). Arapça-Türkçe Sözlük. Dağarcık Yayınları: İstanbul.
  7. Öztoprak, N.-Özkat, M. (2021). Hâfız Cemâlî’nin Silsile-nâme-i Tarîkat-ı Aliyye-i Uşşâkî Adlı Muvaşşah Manzumesi. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (26), 448-490.
  8. Pakalın, M. Z. (2008). Sicill-i Osmani zeyli son devir Osmanlı meşhurları ansiklopedisi. (haz. Mustafa Keskin). Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Creative Arts and Writing, Religious Studies

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 29, 2022

Submission Date

July 31, 2022

Acceptance Date

September 6, 2022

Published in Issue

Year 2022 Volume: 7 Number: 3

APA
Gökdemir, A. (2022). Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi. Turkish Academic Research Review, 7(3), 656-676. https://doi.org/10.30622/tarr.1151957
AMA
1.Gökdemir A. Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi. tarr. 2022;7(3):656-676. doi:10.30622/tarr.1151957
Chicago
Gökdemir, Atila. 2022. “Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-Nâmesi”. Turkish Academic Research Review 7 (3): 656-76. https://doi.org/10.30622/tarr.1151957.
EndNote
Gökdemir A (September 1, 2022) Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi. Turkish Academic Research Review 7 3 656–676.
IEEE
[1]A. Gökdemir, “Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi”, tarr, vol. 7, no. 3, pp. 656–676, Sept. 2022, doi: 10.30622/tarr.1151957.
ISNAD
Gökdemir, Atila. “Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-Nâmesi”. Turkish Academic Research Review 7/3 (September 1, 2022): 656-676. https://doi.org/10.30622/tarr.1151957.
JAMA
1.Gökdemir A. Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi. tarr. 2022;7:656–676.
MLA
Gökdemir, Atila. “Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-Nâmesi”. Turkish Academic Research Review, vol. 7, no. 3, Sept. 2022, pp. 656-7, doi:10.30622/tarr.1151957.
Vancouver
1.Atila Gökdemir. Yanyalı Hâfız Refîʽ Efendi’nin Manzum Nakşî-Hâlidî Silsile-nâmesi. tarr. 2022 Sep. 1;7(3):656-7. doi:10.30622/tarr.1151957

Cited By