An Anthropologist in the 11th Century: Al-Bîrûnî and Tahkîku'l Mâ Li’l-Hind

Bu makalenin ilk hali 12 Haziran 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tfa/article/1568018

Öz

Al-Biruni, also known as Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni, was born in Khwarezm and was a scientist who excelled in mathematics, as well as medicine, astronomy, physics, natural sciences, and philosophy. Centuries before anthropology was set as a major field of study, following his conquest of India, Sultan Mahmud of Ghazni sent Al-Bîrûnî to India to collect information about this culture. Obeying his orders, long before anthropology's introduction to the academy and buttressed with several ethical rules, Al-Bîrûnî made deep research on the local language, that is Sanscrit, belief, family and social life, numerical system, legislation, astrology and compared them with other cultures like Greek, Roman, Arab, Jewish, Christian and Muslim, wrote his masterpiece called as "Tahkîku'l Mâ Li’l-Hind" (The research on the land of India) between years 1017-1030 A.D. In this article, the work "Tahkîku'l Mâ Li’l-Hind" is examined as an outcome of anthropological research, while Al-Bîrûnî is considered as an anthropologist: Al-Bîrûnî's approach to Indian culture and the method he used in evaluating the culture are discussed comparatively with modern anthropological theories and ethics, especially with Bronislaw Malinowski’s, as he is one of the pioneers in the field.

Anahtar Kelimeler

• antropoloji
• teori
• etnografi
• akademi
• etik
• Hindistan

11. Yüzyılda bir Antropolog: Bîrûnî ve Tahkîku'l Mâ Li’l-Hind

Bu makalenin ilk hali 12 Haziran 2026 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tfa/article/1568018

Düzeltme Notu

Düzeltili versiyon

Öz

973 yılında Harezm'de doğan, tam ismiyle Ebû Reyhan Muhammed bin Ahmed el-Bîrûnî, aslen matematikçi kimliği ile ünlenmiş olmasına karşın, tıp, astronomi, fizik, felsefe, doğa bilim üzerine de önemli çalışmalar yapmış bir bilim insanıdır. Antropolojinin bir bilim dalı olarak ortaya atılmasından yüzyıllar önce, Gazneli Mahmud, Hindistan seferinden sonra Bîrûnî'yi Hindistan'a göndererek, kültürle ilgili bilgi toplamasını emretmiştir. Bunun üzerine yeni fethedilmiş bu topraklara ve farklı kültürüne saygılı yaklaşımı ile Bîrûnî antropolojinin akademiye girişinden ve etik kurallarla kaidelendirilmesinden çok önce yerel dil olan Sanskritçeyi, dini, aile ve toplum yaşamını, sayı sistemini, astrolojiyi, hukuğu derinlemesine araştırarak ve Yunan, Roma, Arap, Yahudi, Hıristiyan ve Müslüman gibi diğer kültür ve inançlar ile karşılaştırarak eseri "Tahkîku'l Mâ Li’l-Hind'i" Arapça olarak 1017-1030 yılları arasında kaleme almıştır. Bu makalede Tahkîku'l Mâ Li’l-Hind eseri, antropolojik araştırma çıktısı olarak, Bîrûnî ise bir antropolog olarak ele alınmaktadır: Modern antropoloji kuramları ve etiğiyle karşılaştırmalı olarak Bîrûnî'nin, Hint kültürüne yaklaşımı ve kültürü değerlendirmede kullandığı metot, özellikle alandaki öncü isimlerden biri olan Bronislaw Malinowski’nin geliştirdiği teori ile karşılaştırılarak tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• antropoloji
• etik
• teori
• akademi
• Hindistan

Kaynakça

1. Acet, M. (2018). Hermeneutik (Yorumbilgisi): Kısa bir tarihçe. Medium. https://medium.com/türkiye/hermeneuti̇k-yorumbi̇lgi̇si̇-kisa-bi̇r-tari̇hçe-82a27cce371a
2. Alıcı, M. (2003). Bir dinler tarihçisi olarak Bîrûnî ve Tahkîku Ma Li2l-Hind'de Tanrı Kavramına Yaklaşımı. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (8), 209-229. Ataman, K. (2013). İslam düşüncesinde ‘öteki’ni anlama: Bîrûnî örneği. Milel ve Nihal, 10(3), 201-223.
3. Aydın, K. & Hanağası, U. B. (2017). Sosyoloji ve siyasal araştırmalarda karşılaştırmalı yöntem. KOSBED 2017, 3: 57-86.
4. Barış, M. (2018). First translation activities in Islamic science history and their contribution to knowledge production. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 22(1), 705-730.
5. Barnard, A. J., & Doğan, M. (2013). Sosyal antropoloji ve insanın kökeni. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
6. Bernard, H. R. (2006). Research methods in anthropology. AltaMira.
7. Bilim ve Ütopya, Aylık Bilim, Kültür ve Politika Dergisi, Dosya: Tüm zamanların en büyük bilginlerinden Biruni. (2000). 75(Eylül). Ütopya.
8. Buriev J.A. (2020). Historical and philosophical analysis of Ahmad Zaki Walidi's work "Beruniy." Экономика и социум, 10(77), 44-47.

9. Duman, A. (2010). Bîrûnî: İlmî kişiliği tarih anlayışı ve yöntemi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 10(2), 19-38.
10. El-Bîrûnî. (2016). Tahki̇ku ma li̇'l-Hi̇nd (K. Burslan, Çev., A. İ. Yitik, Ed.). Türk Tarih Kurumu.