GEMİLERİN ADLÎ SATIŞININ MİLLETLERARASI ETKİLERİNE İLİŞKİN BİRLEŞMİŞ MİLLETLER (PEKİN) SÖZLEŞMESİ’NİN MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Ships, which have the technical and legal competence to navigate in international waters and are used for this purpose, have an important place in international trade. Due to the nature of international navigation, these ships call at the territorial waters and ports of more than one state during their navigation. It is always possible that while the ships are in the territorial waters of states other than the state in which they are registered, they may face the threat of enforcement due to a maritime lien or maritime claim. In this possibility, the ship is seized (arrested) by the judicial and administrative authorities of the relevant state in accordance with the law of that state or within the framework of the provisions of the applicable international conventions in that area. A ship in this situation is effectively banned from navigation. It is possible that the seized ship, which is effectively banned from voyage, may become fit for voyage again in return for a certain security or by the extinguishing of the debt that caused it to be seized precautionarily. However, if the situation that caused the seizure of the ship does not disappear, the ship is put up for sale and it becomes possible to terminate the receivables with the money to be obtained after the sale. The judicial sale of the ship in a state other than the flag state raises issues such as the law applicable to the transfer of ownership, the legal status of the new owner in the flag state and the effects of the sale decision in the flag state. To provide a general legal framework for this situation, which is frequently encountered in practice, the United Nations Commission on International Trade Law has prepared a convention on the international effects of the judicial sale of ships and this convention has been signed by 33 states and European Union. In this study, the provisions of this Convention, which is expected to enter into force soon, will be evaluated within the framework of private international law.

Milletlerarası sularda seyretmek için teknik ve hukukî yeterliliğe sahip olan ve bu amaçla kullanılan gemiler, milletlerarası ticarette önemli bir yere sahiptir. Bu gemiler, milletlerarası seyrüseferin doğası gereği, seyir esnasında birden çok devletin karasularına ve limanlarına uğramaktadırlar. Gemilerin tâbiiyetini taşıdıkları devlet dışındaki devletlerin karasularından bulunduğu esnada, bir deniz alacağı ya da gemi alacağı nedeniyle cebrî icra tehdidi ile karşı karşıya kalması her zaman ihtimal dahilindedir. Bu ihtimalde gemi, ilgili devletin adlî ve idarî makamları tarafından o devletin hukukuna göre veya o alandaki geçerli milletlerarası sözleşmelerin hükümleri çerçevesinde haczedilir (tutuklanır). Bu durumdaki bir gemi fiilen seferden menedilmiş olur. Haczedilen geminin, belirli bir teminat karşılığında ya da ihtiyaten haczedilmesine sebep olan alacağın sona ermesi nedeniyle tekrar sefere çıkmaya elverişli hale gelebilmesi mümkündür. Ancak geminin haczedilmesine sebebiyet veren alacağın sona erdirilememesi veya istenen teminatın bulunamaması hâlinde ise geminin satışı ve satış sonrası elde edilecek parayla alacakların sona erdirilebilmesi mümkün hale gelir. Geminin bayrak devletinden başka bir devlette satışı ise mülkiyetin devrine uygulanacak hukuk, yeni malikin bayrak devletindeki hukukî durumu ve satış kararının bayrak devletindeki etkileri gibi konuları gündeme getirmektedir. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan bu durumun genel bir hukukî çerçeveye sahip olabilmesi için, Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu tarafından gemilerin adlî satışının milletlerarası etkilerine ilişkin bir sözleşme hazırlanmış ve bu sözleşme 33 devlet ve Avrupa Birliği tarafından imzalanmıştır. Bu çalışmada yakın gelecekte yürürlüğe girmesi beklenen bu Sözleşme’nin hükümleri milletlerarası özel hukuk çerçevesinde değerlendirilecektir.