ÇEVRESEL, SOSYAL VE YÖNETİŞİM (ESG) PERSPEKTİFİNDEN ULUSLARARASI YATIRIM TAHKİMİ: YENİ NESİL YATIRIM ANTLAŞMALARINDA YATIRIMCI YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kavramı, son yıllarda devletlerin ve şirketlerin sürdürülebilirlik politikalarını değerlendirmede temel bir kıstas haline gelmiş, yabancı yatırımcıların yatırım kararlarını da büyük ölçüde etkisi altına almıştır. Buna karşın ESG kavramı uzun süre uluslararası yatırım hukuku ve yatırım antlaşmalarında sınırlı bir görünüme sahip olmuş; özellikle ilk dönem yatırım antlaşmaları, yatırımcının yatırım yaptığı devlette çevresel ve sosyal etkilerine yönelik herhangi bir sorumluluk öngörmemiştir. Ancak iklim değişikliği, sosyal eşitsizlik ve etik dışı ticari uygulamalar gibi global sorunların boy vermesiyle uluslararası yatırım hukukunun ESG ile kesişimi daha çok tartışılmaya başlanmıştır. Bu dönüşüm, yeni nesil yatırım antlaşmalarında somutlaşmaktadır. Bu antlaşmalarda, yatırımcıya insan haklarına saygı gösterme, uluslararası çevre ve çalışma standartlarını gözetme gibi doğrudan yükümlülükler getirilmiş; dolayısıyla yatırımcının sorumluluğu normatif düzeyde ele alınmıştır. Bu bağlamda çalışma, ESG’nin yatırım antlaşmalarının asimetrik yapısını nasıl dönüştürdüğünü ortaya koyarak yatırımcı yükümlülüklerinin değişen rolüne ilişkin yeni bir perspektif sunmaktadır. Buna ilaveten, bazı antlaşmalarda yer bulan taraf devletlerin çevre ve işgücü alanında yüksek koruma standartlarını teşvik etme ve geliştirme yönündeki taahhütleri de sürdürülebilirlik odaklı yaklaşımın bir diğer tezahürüdür. Uluslararası yatırım tahkimi pratiğinde henüz yerleşik bir uygulama oluşmamış olsa da bazı hakem kararlarında, yatırım antlaşmalarının yorumunda çevre ve insan hakları hukukuna ilişkin normların dikkate alındığı görülmektedir. Bu çalışma, doktrinel ve karşılaştırmalı bir yöntem benimseyerek, ESG’nin doğrudan yabancı yatırımın korunması bağlamındaki konumunu, yeni nesil yatırım antlaşmalarındaki yatırımcı yükümlülüklerini, bazı yatırımcı-devlet tahkimi kararlarını, ESG’nin yatırımcı-devlet tahkimine nasıl entegre edilebileceğini ve UNCITRAL nezdinde yürütülen yatırımcı-devlet uyuşmazlık çözümüne ilişkin reform çalışmalarına yansımalarını analitik bir perspektifte ele almaktadır.

In recent years, the concept of Environmental, Social and Governance (ESG) has become a fundamental benchmark for assessing the sustainability policies of states and corporations. This also exercises influence over investment decisions of foreign investors to a great extent. On the other hand, the concept of ESG has long played only a limited role in international investment law and treaty practice. Traditional investment treaties generally did not impose obligations on foreign investors with respect to environmental or social harms in the host state. However, the emergence of global problems such as climate change, social inequalities and unethical commercial practices has brought the intersection of ESG and international investment law to the leading position in the literature. This transformation embodied in the new generation of investment treaties. These treaties directly impose obligations on foreign investors with regard to respecting human rights and observing international environmental and labour standards. Such provisions indicate that ESG considerations have been incorporated into international investment law at the normative level through investor obligations. In this respect, this study reveals how ESG reshapes asymmetric structure of investment treaties, offering a new perspective on the changing role of investor obligations. Additionally, commitments of contracting States with regard to a high level of protection in the areas of environment and labour regulation constitute another manifestation of a sustainability-oriented approach. Although no settled practice has yet emerged in international investment arbitration, certain arbitral awards indicate that norms of environmental and human rights law are taken into account in the interpretation of investment treaties. This study adopts a doctrinal and comparative approach to examine the role of ESG within the protection of foreign direct investment, investor obligations introduced in new generation investment treaties and selected investor-state arbitral decisions. It further explores the integration of ESG into the investor-to-state dispute settlement and reflections of the concept on the reform of ISDS conducted by the UNCITRAL within an analytical framework.