The Legal Regulation of Publishing and Printing in the Tanzimat Era (1839–1876)

Abstract

In the Ottoman Empire before the Tanzimat Era there were no general or abstract rules regulating the activities of publishing or printing. The regulations contained in the legal documents of this period were of a specific kind, known in administrative law as an “individual act”. In the Reform Edicts of 1839 and 1856 there were no regulations regarding publishing or printing. In this period, the foundation of a publishing house and the publication of books and other documents again were regulated by individual acts. However, it is noteworthy that certain general rules had begun to appear in these individual examples. There must have been no need at first for a general regulation, due to the fact that the publishing houses and newspapers belonging to the Turks were of not a significant quantity and quality to affect public opinion or to create a political impact, in spite of the process of codification that started with the Tanzimat Edict. Thus, the first general and abstract regulation was put into force by the promulgation of the Law of Publishing in 1857. This was followed by the Copyright Law of 1857, the Penal Law of 1858, the Laws of Publications of 1864 and the Sublime Decree of 1867.

Keywords

• Publishing house
• publishing and printing
• Publishing Laws
• Copyright Laws
• Laws of Publications
• the Sublime Decree

Tanzimat Dönemi Osmanlı Basım ve Yayımında Hukukî Düzen (1839-1876)

Abstract

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat öncesi dönemde yayım ve matbaacılık faaliyetlerini düzenleyen genel ve soyut nitelikte hukuk kuralları bulunmamaktaydı. Bu döneme ait hukukî belgelerde yer alan düzenlemeler, idare hukukunda bireysel işlem olarak adlandırılan özel nitelikli tasarruflardan ibaretti. 1839 tarihli Tanzimat Fermanı ile 1856 tarihli Islahat Fermanı'nda da yayım ve matbaacılığa ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu dönemde matbaa açılması ile kitap ve diğer eserlerin yayımlanması yine bireysel işlemler yoluyla düzenlenmiştir. Bununla birlikte, bu bireysel örneklerde zamanla bazı genel kuralların belirmeye başlaması dikkat çekicidir. Tanzimat Fermanı ile başlayan kanunlaştırma sürecine rağmen, Türklerin sahip olduğu matbaaların ve gazetelerin kamuoyunu etkileyebilecek veya siyasî bir güç oluşturabilecek ölçüde sayı ve etkinliğe ulaşmamış olması nedeniyle başlangıçta genel bir düzenlemeye ihtiyaç duyulmadığı anlaşılmaktadır. Bu sebeple, ilk genel ve soyut düzenleme 1857 yılında Matbaalar Nizamnâmesi'nin yürürlüğe konulmasıyla gerçekleştirilmiştir. Bunu 1857 tarihli Telif Nizamnâmesi, 1858 tarihli Ceza Kanunu, 1864 tarihli Matbuat Nizamnâmesi ve 1867 tarihli Kararname-i Âlî izlemiştir. [Türkçe özet ve anahtar kelimeler İngilizcesinden çevrilerek oluşturulmuştur.]

Keywords

• Matbaa
• yayım ve matbaacılık
• Matbaa Nizamnâmesi
• Telif Nizamnâmesi
• Matbuat Nizamnâmesi
• Kararname-i Âlî

References

1. Ahmed Rasim. Matbuât Tarihine Medhal-İlk Büyük Muharrirlerden Şinâsî-, İstanbul, 1927.
2. Ahmed Refik. Lale Devri (1130-1143), İstanbul, 1331.
3. Altıntaş, Ahmet. Hariciye Nezâreti, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Kütüphanesi, Demirbaş No: 5515, İstanbul, 1990.
4. Arıkan, Zeki. "Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemlerinde İzmir Basını", Tanzimat'tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi (TCTA), Cilt: 1, s. 103-104.
5. Balkanlı, Remzi. Mukayeseli Basın ve Propaganda, Cilt: I-II, Ankara, 1961.
6. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Sadâret Amedî Kalemi Evrakı (A.AMD.), No: 15/100, 23/29, 28/30. BOA. Sadâret Mektubî Kalemi Meclis-i Vâlâ Evrakı (A.MKT.MVL.), No: 37/92, 40/80, 41/8. BOA. Sadâret Mektubî Kalemi Mühimme Odası Evrakı (A.MKT.MHM.), No: 253/8, 28/4, 315/78, 360/20, 375/16, 388/7, 403/51, 407/48, 420/72. BOA. Sadâret Mektubî Kalemi Nezâret ve Devâir Evrakı (A.MKT.NZD.), No: 21/82, 30/70, 288/73, 415/51. BOA. Sadâret Mektubî Kalemi Umum Vilâyât Evrakı (A.MKT.UM.), No: 262/50, 563/11. BOA. Hariciye Nezâreti Mektubî Kalemi Evrakı (HR.MKT.), No: 2/33, 5/35, 12/18, 28/97, 60/79, 92/15. BOA. Hatt-ı Hümâyûn Tasnifi (H.H.), No: 5764. BOA. İradeler Tasnifi, İrade Dahiliye, No: 949, 1113; İrade Hariciye, No: 278, 8435; İrade Meclis-i Vâlâ, No: 875, 16095, 19983, 23411; İrade Meclis-i Mahsus, No: 822. BOA. Yıldız Esas Evrakı (Y.E.E.), No: 112/9.
7. Berkes, Niyazi. Türkiye'de Çağdaşlaşma, İstanbul, 2002.
8. Bilgegil, M. Kaya. Yakın Çağ Türk Kültür ve Edebiyatı Üzerine Araştırmalar I: Yeni Osmanlılar, Ankara, 1976.

9. Cevherî. Sıhâhu'l-Cevherî (Vankulu Lügati), çev. Mustafa el-Vânî, Cilt: I, Kostantiniyye, 1141.
10. Çakir, Hamza. Osmanlıda Basın İktidar İlişkileri, Ankara, 2002.
11. Danişmend, İsmail Hami. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, Cilt: 4, İstanbul, 1972.
12. Düstûr, Birinci Tertip, Cilt: 1, 2, 3. Düstûr, İstanbul, 1282. Düstûr, İkinci Tertip, Cilt: 1, İstanbul, 1329.
13. Ebuzziya Tevfik. Mukaddime, Matbuat ve Matbaalar Hakkındaki Kanun Layihaları ve Encümenin Mazbatası, Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, Cilt: 3, Ankara: TBMM Basımevi, 1982.
14. Ersoy, Osman. Türkiye'ye Matbaanın Girişi ve İlk Basılan Eserler, Ankara, 1959.
15. Ertuğ, Hasan Refik. Basın ve Yayın Hareketleri Tarihi, Cilt: 1, İstanbul, 1970.
16. Ertuğ, Hasan Refik. Türkiye'de Basın ve Yayın Mevzuatının Doğuşu ve Gelişimi, Yüzüncü Yıl Armağanı, Ankara, 1959.
17. Girgin, Kemal. Hariciye Tarihimiz, 3. baskı, İstanbul, 2005.
18. Gülmez, Mesut. "Polis Örgütünün İlk Kuruluş Belgesi ve Kaynağı", Amme İdaresi Dergisi, Cilt: 16, Sayı: 4, Aralık 1983.
19. İçel, Kayıhan. Kitle Haberleşme Hukuku, 5. baskı, İstanbul, 2001.
20. İnuğur, M. Nuri. Basın ve Yayın Tarihi, İstanbul, 1978.
21. İskit, Server Rifat. Türkiye'de Matbuat Rejimleri, Tahlil ve Tarihçe, İstanbul, 1939.
22. İskit, Server Rifat. Türkiye'de Neşriyat Hareketleri Tarihine Bir Bakış, İstanbul, 1939.
23. Kabacalı, Alpay. Türk Yayın Tarihi, İstanbul, 1987.
24. Kabacalı, Alpay. Başlangıçtan Günümüze Türkiye'de Basın Sansürü, İstanbul, 1990.
25. Karakoç, Serkiz. Matbuât, Matbaalar, Hakk-ı Te'lif Kanunları, İstanbul, 1339/1342.
26. Karakoç, Serkiz. Külliyât-ı Kavânîn, Cilt: 8.
27. Kaynar, Reşat. Mustafa Reşit Paşa ve Tanzimat, 2. baskı, Ankara, 1985.
28. Koloğlu, Orhan. "Türkçe-Dışı Basın", Tanzimat'tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi (TCTA), Cilt: 1, s. 94-97.
29. Koloğlu, Orhan. "Osmanlı Basını: İçeriği ve Rejimi", Tanzimat'tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi (TCTA), Cilt: 1, s. 79.
30. Koloğlu, Orhan. Takvim-i Vekayi, ts.
31. Lütfî, Ahmed. Târih-i Ahmed Lütfi, Cilt: 3, İstanbul, 1292.
32. Meclis-i Tanzimat Defteri, No: 2, s. 62-66.
33. Mustafa Nuri Paşa. Netayic ül-Vukuat, sad. Neşet Çağatay, Cilt: I-IV (Birlikte basım Cilt: III-IV), 3. baskı, Ankara, 1992.
34. Nuhoğlu, Hidayet. "Osmanlı Matbaacılığı", Türkler, Cilt: 14, Ankara, 2002, s. 927-929.
35. Oral, Fuat Süreyya. Türk Basın Tarihi, Birinci Kitap, ts.
36. Özay, İl Han. Günışığında Yönetim, İstanbul, 1996.
37. Parmaksızoğlu, Abbas. Türk Gazetecilik ve Basın Tarihi, İstanbul, 1959.
38. Selim Nüzhet (Gerçek). Türk Matbaacılığı, İstanbul, 1928.
39. Selim Nüzhet (Gerçek). Türk Gazeteciliği, İstanbul, 1931.
40. Sümer, Tülin. "Türkiye'de İlk Defa Yabancı Kaynaklı Zararlı Yayınlar Hakkında Tedbirler", Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, Sayı: 22, Temmuz 1969.
41. Şapolyo, Enver Behnan. Türk Gazeteciliği Tarihi, Ankara, 1971.
42. Takvîm-i Vekâyi', No: 875, 10 Zilkade 1283.
43. Topuz, Hıfzı. II. Mahmut'tan Holdinglere Türk Basın Tarihi, İstanbul, 2003
44. Türkiye'de Yabancı Dilde Basın, Sempozyum Bildirileri (16-17-18 Mayıs 1984), İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 3342, İstanbul, 1985.
45. Tütengil, Cavit Orhan. Yeni Osmanlılar'dan Bu Yana İngiltere'de Türk Gazeteciliği, İstanbul, 1969.
46. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi, Cilt: 4, 1. Kısım, 5. baskı, Ankara, 1995.
47. Varlık, Bülent. "Yerel Basının Öncüsü: Vilâyet Gazeteleri", Tanzimat'tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi (TCTA), Cilt: 1, s. 99-102.
48. Yazıcı, Nesimi. "Tanzimat Dönemi Basını Konusunda Bir Değerlendirme", Tanzimat'ın 150. Yıldönümü Uluslararası Sempozyumu (Ankara: 31 Ekim - 3 Kasım 1989) Tebliğleri, Ankara, 1994, s. 56-76