Bir Mahkeme Defteri Tanıtım Yazısı: Şeri Zabıt Cerideleri

Abstract

Yazımız, şeriye mahkemeleri bakımından ilk defa Tanzimat Dönemi'nde tutulması zorunlu olan resmî bir defterin tanıtımını konu almaktadır. Şeri zabıt ceridesi olarak isimlendirilebilecek bu defterler, bir davanın çözümlenmesi sürecinde gerek davanın taraflarınca yapılan işlemlerin gerekse de kadıca yapılan her türlü işlemin kaydedilmesi gereken mahkeme evrakıdır. Tanzimat Dönemi'nde şeri zabıt defterlerinin hem biçim hem de içerikleri hakkında, siyasi irade tarafından çeşitli kurallar yayımlanmıştır. Bu kurallar, kadıların eğitim sürecinin parçası hâline gelerek, siyasi irade tarafından vazedilmiş bu normlara uygun şekilde dava zabıtlarının hazırlanması dersi müfredatta yer almıştır. Çalışmamızda, şeri zabıt defterleri hakkında yayımlanan temel mevzuatın hükümleri, zabıt defteri örnekleriyle birlikte incelenmiştir. Bu yazı çerçevesinde incelediğimiz zabıt defterleri, Tanzimat Dönemi'nde, şeri yargıda davaların nasıl çözüldüğünü anlamak hususunda ayrıntılı bilgiler elde etmenin mümkün olduğunu göstermiştir.

Keywords

• Şeri zabıt cerideleri
• dava zabıtları
• mahkeme defteri
• Tanzimat Dönemi
• şeriye mahkemeleri

Introducing a Court Register: The Şerʿî Zabıt Cerideleri (Sharia Court Registers)

Abstract

In this study, the new official register called "Şeri Zabıt Cerîdesi" which was mandatory to be kept by the Sharia courts for the first time during the Tanzimat Period has been examined. In this period, all kinds of legal acts made by either the plaintiff and the defendant or the kadis must registered in Şeri Zabıt Cerîdes during the dispute resolution. Certain official regulations have been published regarding both the form and content of Şeri Zabıt Cerides. These regulations have become part of the educational process of kadıs and the preparation of minutes of the hearing course by these regulations has been included in the curriculum. Together with minutes of the hearing of the sharia courts, we analyzed the provisions of the basic legislation on Şeri Zabıt Cerîdes. The Şeri Zabıt Cerîdes we examined within the scope of this article shows, that it is possible to reach detailed information about the manner of resolution of cases in sharia courts during the Tanzimat Period.

Keywords

• Şeri zabıt cerîdes
• minutes of the hearing
• court registers
• sharia courts
• Tanzimat Period

References

1. Akgündüz, Ahmed, İslâm ve Osmanlı Hukûku Külliyâtı, Birinci Cilt Kamu Hukuku (Anayasa-İdare-Ceza-Usûl-Vergi-Devletler Umumî), İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2011.
2. Akman, Mehmet / Atay, Sabri / Aydın, M. Akif / Bostan, İdris / Emecen, Feridun M. / Erol, Rasim / İpşirli, Mehmet / Yılmaz, Coşkun (ed.), İstanbul Mahkemesi 334 Numaralı Sicil (Η. 1280-1329 / Μ. 1863-1911), Cilt 99, İstanbul, İBB Kültür A.Ş. Yayınları, 2019.
3. Aköz, Alaattin, 315 Numaralı Karaman Şeriye Sicili 1896-1898 (R.1312-1314), Konya: Palet Yayınları, 2015.
4. Arslantürk, H. Ahmet / Türkhan, M. Sait, Konya Kadı Sicili (Hicri 1321-1324/Milâdî 1903-1907) Defter 150, Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2012.
5. Atay, Sabri / İzgöer, Ahmet Zeki / Kahriman, Salih / Okutan, Mehmet Yahya / Yıldıztaş Mehmet Yahya / (ed.), Diyarbekir Şeriyye Sicilleri, Diyarbakır: Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, C. 16, 2023.
6. Berki, Ali Himmet, Açıklamalı Mecelle, İstanbul: Hikmet Yayınları, 1979.
7. Cengiz, Abdullah, Kaya Recep, Yangın Mehmet, Dalgın Ramazan (hazırlayanlar), Çermik Şeriye Sicilleri, Ankara: Gece Kitaplığı, 2019.
8. Çeliktaş, Hasan Sabri, "Osmanlı Yüksek Din Eğitimi Anlayışının Değişimi (XIX. ve XX. Yüzyıllarda)", Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, 2017.

9. Düstur, İstanbul, Mahmut Bey Matbaası, Cilt 4, Tertip 1, 1299.
10. Esengün Hasekioğlu, Ferda, Osmanlı'nın Son Döneminde Kadı Yetiştiren Bir Okul: Medresetü'l-Kudât, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi SBE, 2019.
11. Şen, Ayşe, Osmanlı Devleti'nde Modernleşme Dönemi (1879-1924) Dava Belgelerinin Düzenlenme Biçimi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Galatasaray Üniversitesi SBE, 2023.
12. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti'nin İlmiye Teşkilatı, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014.
13. Sicillat-ı Şeriye ve Zabt-ı Deâvî Cerîdeleri Hakkında Talimat (1874 tarihli Talimat), Düstur, T. 1, C. 4.
14. Muallimhâne-i Nüvvâb İçin Müceddeden Kaleme Alınan Talimnâme (1874 tarihli Nüvvâb Talimnâmesi), Hasekioğlu, Medresetü'l-Kudât, EK 1.
15. Mekteb-i Nüvvâb Hakkında Müceddeden Kaleme Alınan Talimat (1883 tarihli Mekteb-i Nüvvâb Talimatı).
16. Bilâ Beyyine Mazmûnuyla Amel ve Hüküm Câiz Olabilecek Sûrette Senedât-ı Şeriyenin Sûret-i Tanzimi (1879 tarihli Talimat), Düstur, T. 1, C. 4.
17. Usûl-i Muhakeme-i Şeriye Kararnâmesi (1917 tarihli UMŞK), Düstur, T. 2, C. 9.