Ahmed Esad Arsebük'ün Hâkimlerin Hakk-ı Takdiri ve Hüsn-i Niyet Adlı Risalesi

Abstract

Medenî Hukuk Ordinaryüs Profesörü Ahmed Esad Arsebük'ün (1884-1954), İstanbul Birinci Ticaret Mahkemesi reisi iken kaleme aldığı ve 1927'de neşredilen Hâkimlerin Hakk-ı Takdiri ve Hüsn-i Niyet adlı risalesi, Cumhuriyet'in ilk yıllarında gerçekleştirilen adli devrimleri ve İsviçre'den yapılan medeni hukuk iktibaslarını (1926) tahlil etmek bakımından büyük bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Arsebük'ün söz konusu risalesi transkripsiyonlu metin olarak sunulmakta ve içgörüsel bir tahlili yapılmaktadır. İki bölümden oluşan eserin birinci kısmında, 1926 tarihli Türk Kanun-ı Medenîsi'nin elastikî ve esnek yapısı çerçevesinde hâkimlere bahşedilen geniş takdir yetkisi, bu yetkinin şahsi ve keyfi kararlardan ayrılan hukuki sınırları ile yeni Türk hukukunda mühim bir yer edinen "hakkın suistimali" teorisi ele alınmaktadır. Eserin ikinci kısmında ise hâkimlerin takdir yetkisiyle doğrudan rabıtalı olan "hüsn-i niyet" (iyi niyet) kavramı; Roma ve Alman hukukundaki tarihsel-teorik gelişimi, objektif ve subjektif veçheleri, dürüstlük ve ahlakilik kuralları ile olan ilişkisi üzerinden tahlil edilmektedir. Risale, iktibas edilen yeni kanunların ruhuna nüfuz edebilmek için mülga Mecelle'nin lafızcı mantığından kurtulmak gerektiğini telkin etmesi yönüyle, erken Cumhuriyet dönemi Türk hukuk düşüncesinin zihniyet dönüşümünü yansıtan en mühim belgelerden biridir. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Keywords

• Ahmed Esad Arsebük
• Hâkimlerin Hakk-ı Takdiri
• Hüsn-i Niyet
• Hakkın Suistimali
• Türk Kanun-ı Medenîsi
• İktibas
• Mecelle

Ahmed Esad Arsebuk's Pamphlet Titled Judges' Power of Discretion and Good Faith

Abstract

This study examines and presents the transliterated text of the treatise titled Hâkimlerin Hakk-ı Takdiri ve Hüsn-i Niyet (Judges' Power of Discretion and Good Faith), published in 1927 by the Ordinary Professor of Civil Law, Ahmed Esad Arsebük (1884-1954), while he was the presiding judge of the First Istanbul Commercial Court. Written immediately after the adoption of the Swiss Civil Code and Code of Obligations in 1926, this work provides profound insights into the legal transformation of the early Republican era and the integration of Western legal structures into the Turkish system. The treatise consists of two main parts: the first part scrutinizes the extensive discretionary power granted to judges by the elastic nature of the new Turkish Civil Code, defining its theoretical and practical boundaries against arbitrary decision-making, and conceptualizes the theory of the "abuse of rights." The second part thoroughly explores the principle of "good faith" (bona fides), tracking its socio-historical and doctrinal evolution from Roman and German legal traditions to modern civil law, distinguishing its objective and subjective dimensions, and emphasizing its connection with social rectitude and honesty. Suggesting that to grasp the true essence of the newly adopted codes one must abandon the static reasoning of the abolished Mecelle, Arsebük’s pamphlet serves as a fundamental text reflecting the cognitive and structural shift in early twentieth-century Turkish jurisprudence. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Keywords

• Ahmed Esad Arsebük
• Power of Discretion
• Good Faith
• Abuse of Rights
• Turkish Civil Code
• Legal Reception
• Mecelle

References

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Ahmed Esad Arsebük, Hâkimlerin Hakk-ı Takdiri ve Hüsn-i Niyet, İstanbul, Akşam Matbaası, 1927.
3. Necip Bilge, “Ord. Profesör A. Esat Arsebük’ün Hayatı ve Eserleri”, (Kay- bettiğimiz Değerli Üstad Medenî Hukuk Ordinaryüs Profesörü) Ahmet Esat Arsebük’ün Aziz Hatırasına Armağan, Ankara, Güzel İstanbul Matbaası, 1958, s. 3-11.
4. Serhan Yıldırım, 19. Yy. Alman Hukuk Teorisinin Tarih Bilinci Bağlamında Oluşumu ve Etkileri, İstanbul, On İki Levha Yayınları, s. 97-110.