"Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol" Romanında Zaman Mekân Hâl
Abstract
Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol romanı, Türk mutasavvıflarından Seyyid Nesîmî'nin (ö.1404) hayatını konu alan bir eserdir. Seyyid Ömer İmâdüddîn Nesîmî, İslâm dünyasında Hurûfîliği bir sistem haline getiren Fazlullah-ı Hurûfî'nin en sadık müritlerinden biridir. Fazlullah-ı Hurûfî'nin Timur tarafından idam edilmesinin ardından Azerbaycan'dan ayrılan Nesîmî, Hurûfîlik düşüncesini yaymak için İran, Irak ve Suriye'de bulunmuş; Ankara ve Bursa gibi şehirler başta olmak üzere güney, batı ve doğu Anadolu'yu dolaşmıştır. Anadolu'da devrindeki mutasavvıflarla yoğun ilişkiler kuran ve bir çok mürit yetiştiren Nesîmî, Hurûfîlik düşüncelerinden dolayı imansızlıkla suçlanarak Halep'te öldürülmüştür. Zamanının en güçlü devlet adamlarıyla mücadele ederek, inancı uğruna korkusuzca ölüme giden Seyyid Nesîmî'nin hayat hikâyesi, Türk Dünyası Edebiyatında İsa Hüseynov'un Mahşer (1982, Bakü) adlı romanında işlenmiştir. Çınar Ata'nın Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol (İstanbul, 2020) romanı, Nesîmî'nin hayatını bir roman kurgusu içinde ele alan ikinci eser olarak karşımıza çıkar. Eserde Nesîmî'nin maddî ve manevî âlemdeki yol güzergâhı Nahçıvan, Tebriz, Erzincan, Ankara, Bursa ve Halep olarak belirlenmiştir. Bu coğrafya o devirde Türklerin ve Türkçenin egemen olduğu bir coğrafyadır. Roman, bu bölgelerde yer alan belli başlı tarihî mekânları ve tabiat unsurlarını tasvirdeki başarısı ile dikkat çeker. Önemli bir bölümü Fetret Devri'nde geçen romanda siyasi ve sosyal arka plan da ihmal edilmemiştir. Nesîmî'nin her gittiği bölgede Emir Timur'un hâkimiyetinin ve bunun yarattığı kaygının sürekli vurgulanması, Timur'u eserde âdeta bir roman kişisi haline getirmiştir. Roman, konusu Nesîmî olmasına rağmen, o dönemin diğer tasavvuf büyüklerinin de kendilerine özgün kişilikleriyle yer aldığı bir eserdir. Romanın bir diğer özelliği, Nesîmî'nin, başta 'ene'l Hak' ve 'vahdet-i vücut' olmak üzere Hurûfîlik kapsamındaki görüşlerine, 'okur'un anlayıp yorumlayabileceği bir sadelikte yer vermiş olmasıdır.
Keywords
References
- Aksu, Hüsamettin. “Fazlullah-ı Hurûfî”. İslam Ansiklopedisi, 12/277-279, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995.
- Aksu, Hüsamettin. “Hurûfîlik”. İslam Ansiklopedisi, 18/408-412, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998.
- Ayan, Hüseyin. (2014). Nesîmî, Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Türkçe Divanın Tenkitli Metni. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Ayar, Pelin Aslan. (2015). Türkçe Edebiyatta Varla Yok Arası Bir Tür Fantastik Roman (1876-1960). İstanbul: İletişim Yayınları.
- Azamat, Nihat. “Hacı Bayrâm-ı Velî”. İslam Ansiklopedisi, 14/442-447, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.
- Ballı, Hasan Hüseyin. (2013). Hurûfiliğin Doğuşu ve Fazlullah Hurûfî. İstanbul: Hikmetevi Yayınları.
- Bilgin, Azmi A. “Nesîmî”. İslam Ansiklopedisi, 33/3-5, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007.
- Çamuroğlu, Reha. (1999). “Enel-Hakk Demişti Nesimi.” Sabah Rüzgârı.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Religious Studies
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
June 15, 2022
Submission Date
December 29, 2021
Acceptance Date
-
Published in Issue
Year 2022 Number: 102
APA
Ulusoy Tunçel, A. (2022). "Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol" Romanında Zaman Mekân Hâl. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 102, 313-342. https://izlik.org/JA84SF52SH
AMA
1.Ulusoy Tunçel A. "Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol" Romanında Zaman Mekân Hâl. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2022;(102):313-342. https://izlik.org/JA84SF52SH
Chicago
Ulusoy Tunçel, Ayşe. 2022. “‘Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol’ Romanında Zaman Mekân Hâl”. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, nos. 102: 313-42. https://izlik.org/JA84SF52SH.
EndNote
Ulusoy Tunçel A (June 1, 2022) "Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol" Romanında Zaman Mekân Hâl. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 102 313–342.
IEEE
[1]A. Ulusoy Tunçel, “‘Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol’ Romanında Zaman Mekân Hâl”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 102, pp. 313–342, June 2022, [Online]. Available: https://izlik.org/JA84SF52SH
ISNAD
Ulusoy Tunçel, Ayşe. “‘Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol’ Romanında Zaman Mekân Hâl”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 102 (June 1, 2022): 313-342. https://izlik.org/JA84SF52SH.
JAMA
1.Ulusoy Tunçel A. "Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol" Romanında Zaman Mekân Hâl. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2022;:313–342.
MLA
Ulusoy Tunçel, Ayşe. “‘Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol’ Romanında Zaman Mekân Hâl”. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 102, June 2022, pp. 313-42, https://izlik.org/JA84SF52SH.
Vancouver
1.Ayşe Ulusoy Tunçel. "Seyyid Nesîmî Dosdoğru Yol" Romanında Zaman Mekân Hâl. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi [Internet]. 2022 Jun. 1;(102):313-42. Available from: https://izlik.org/JA84SF52SH