BEKTAŞİ TEKKELERİNİN GELİRLERİNE DAİR GÖZLEMLER
Abstract
Hacı Bektaş Veli vakfı, Tanzimat dönemi öncesinde olduğu gibi sonrasında da Osmanlı devletitarafından ayrıcalıklar tanınarak desteklenmiş sekiz büyük vakıftan birisidir. 15. yüzyılsonlarından itibaren vakfa bağlı gelir kaynakları sürekli olarak artış göstermiştir. Ancak zamanlamerkez tekkenin gelirleri azalmış ve devlet tarafından verilen tahsisatın ödenmemesiveya geciktirilmesinden dolayı dergâha gelen misafirlerin ihtiyaçları karşılanamamış bunedenle de dergâh yöneticileri Osmanlı yöneticilerinden yardım talep etmiştir. Merkez tekkeninbelli başlı gelir kaynakları vakıflar, sadaka, adak ve hediyeler; devlet tarafından yapılanmutat olan ve olmayan yardımlar, devletten izin alınarak her yıl dergâh adına 5–10 kişininmuhtelif vilayetlerden topladığı yardımlar gibi kalemlerden oluşmaktadır. Bunların yanındaHacı Bektaş Veli vakfına ait arazilere vergi muafiyeti tanınması, dergâha odun vb. malzemeyardımı yapan yerleşim birimlerinin devlet tarafından muhtelif vergilerden muaf tutulmasıgibi tutumlar, tekkenin uzun zaman ayakta kalmasını sağlamıştır. Merkez tekkeye devlettarafından yapılan mutat sübvansiyonlar arasında, “taamiye” adı altında yapılan ödemelerve merkez tekke şeyhine her yıl “hırka bedeli” olarak ödenen paralar göze çarpmaktadır.Merkeze bağlı olarak Anadolu, Balkanlar ve Afrika’nın muhtelif yerlerinde kurulan tekkelerinde muhtelif gelir kaynakları bulunmaktadır. Bu çerçevede devlet tarafından, genelde, bu tekkelere yakın alanlarda bulunan mukataalardan -Filibe, Şumnu, İnöz, Ahyolu, Gümülcüne ve Erzurum mukataaları gibi- sübvansiyonlar yapılmıştır. Bunun dışında panayırlardan elde edilen harçlar, tekkelere yapılan mutat olmayan bağışlar, dergâh mensuplarının dergâh adınayaptıkları ticari ve tarımsal faaliyetler de tekkelerin önemli gelir kalemleri arasında gözükmektedir.
Keywords
OBSERVATIONS RELATED TO THE INCOMES OF BEKTASHI TEKKES
Abstract
The trust of Haci Bektash Veli, which was given some priorities and supported by the Ottoman Empire during both pre and post Tanzimat periods, is one of the eight trusts. The income of the trust showed a steady increase starting from end of the 15th century. Nonetheless, the income of central tekke decreased in time and since the state did delay or did not deliver the subvention of the tekke, the needs of tekke’s visitors could not be met therefore the administrations of the tekke asked the Ottoman statespersons for help. Chief income sources of the central tekke consisted of the trusts, gifts, donations, the habitual and unhabitual allowance by the state, and the donations collected by 5-10 state – approved-people from different parts of the country. Additionally, the tax exemption from the fields and lands belonging to the trust and from the residential areas supplying the dergah with items such as wood played an important role in having a long life for the tekke. Among the habitual donations of the state to the Central tekke, the payments called “taamiye” and the money given to the sheik of the central tekke under the name of the wage of the cardigan attracted the attentions. There were certain income sources of the tekkes established in different parts of Africa, the Balkans and Anatolia connected to the Center. In this respect, some subsidies were usually made in the mukataas -such as Filibe, Şumnu, İnöz, Ahyolu, Gümülcüne and Erzurum- closer to these tekkes by the state. In addition to these, the fees obtained from the fairs, irregular donations made to the tekkes, the agricultural and trade activities done by the members of the dergah were among the important income sources of the tekkes
Keywords
