Hacı Bektaş Dergâhından Himmet Uman ve Mahlas Alan Âşıklarda Hacı Bektaş Sevgisi
Abstract
Bu makale, Hacı Bektaş Dergâhına hem tarikat hem marifetle bağlı Âşık ve Zakirlerin dilinde Hacı Bektaş anlatımını konu edindi. Hacı Bektaş Veli, Horasan’da doğup büyümüş, Horasan marifetini ikmal edip Türkistan marifetini de Hoca Ahmet Yesevi’den almıştır. Hoca Ahmet Yesevi işareti ve desturuyla Horasan, Azerbaycan, Irak, Suriye yoluyla Rum Diyarına ulaşmıştır. Rum Diyarında faaliyet yürüten Erenlerle karşılaşmış, onlara Türkistan, Horasan, Azerbaycan marifetini anlatarak marifet görgülerini güncellemiştir. Hacı Bektaş Veli, Rum diyarına ulaştığında önce Haçlı Seferleri ardından da Moğol saldırılarıyla büyük bir yıkım ve çöküntü vardı. Ardından yaşanan Babai Hareketiyle dağılan topluluklar bulunmaktaydı. Marifet topluluklarının hemen tamamını bu dağınıklık, çöküntü ve belirsizlikten çıkarıp yeniden yapılanmalarına yardımcı olmuştu. Faaliyet yürüttüğü alanın genişliğine ve toplulukların da büyüklüğüne rağmen ömrünün sonuna kadar tekke, zaviye ve dergâhları bağlı şeyh ve talip topluluklarıyla birlikte belirli düzene koymuştu. Rum diyarından başlamak üzere Azerbaycan, Irak, Suriye, Akdeniz, Balkan, Kafkas ve Doğu Avrupa mıntıkalarına halifeler gönderdi. Gönderdiği halifeler ile ya yeni dergâhlar kurdu ya da var olan tekke, zaviye ve dergâhları canlandırdı. Halifelerinin aile ve bağlı talip topluluklarıyla gitmesi, gittikleri yerlerde tarım, hayvancılık, ticaret ve üretimin canlanmasını da sağlamıştı. Böylece sosyal, kültürel, iktisadi ve dini şenlenme ve hareketlilik sağlanmasına katkı sunmuştu. Sonuç olarak Hacı Bektaş Veli, etkilediği coğrafya ve şahıs kadrosu dikkate alındığında temas ettiği çevre tarafından dile getirildi ve hakkında birçok Âşık tarafından deyiş, nefes ve kelamın konusu kılındı. Türkistan, Horasan, Azerbaycan marifetiyle Rum, Irak, Suriye ve Balkan marifetini güncellemesi de marifet yolcuları tarafından marifet kapısından kendisine yönelik deyiş, nefes ve kelam söylenmesini sağladı. Hacı Bektaş Veli ve Dergâhından himmet umanlar ister yol ister bel evladı olsun, dergâhın bağlılarınca Hacı Bektaş Veli hakkında birçok deyiş ve nefeste ismini andılar.
Keywords
Haci Bektash Love in Folk Poets Who Hope For Himmet and Receive Pseudonym From Haci Bektash Dergâh
Abstract
This article focuses on the narration of Hacı Bektaş in the language of āşık folk poet and zākirs who commits the memory who are connected to Hacı Bektaş Dergāh dervish lodge with both sect and skill. Hacı Bektaş Veli was born and raised in Khorasan, received Khorasan skill and Turkistan skill from Hodja Aḥmad al-Yasawī. Aḥmad al-Yasawī reached Anatolia it was called the Greek land at that time via Khorasan, Azerbaijan, Iraq and Syria with his sign and motto. He met the saints eren who were active in Anatolia, explained the skills of Turkistan, Khorasan and Azerbaijan to them and updated his manners. When Hacı Bektaş Veli arrived Anatolia, there was a great destruction and depression in Anatolia, first due to the Crusades and then the Mongol attacks. There were communities that broke up with the Babai rebellion that followed these wars. Hacı Bektaş Veli helped almost all of the marifet dexterous communities to rebuild themselves by removing this mess, depression and uncertainty. Despite the large area of activity and the size of the communities, he had arranged the tekke, zāwiya and dergāhs three of them are a kind of dervish lodge together with the sheikhs and talip aspirant communities who were tied to the order until the end of his life. Starting from the Anatolia, he sent caliphs to Azerbaijan, Iraq, Syria, the Mediterranean, the Balkans, the Caucasus and Eastern Europe. With the caliphs he sent, he either established new dergāhs or revived existing tekkes, zāwiyas kind of dervish lodges and dergāhs. As the caliphs went with their families and their affiliated aspirants; agriculture, livestock, trade and production began to flourish where they went. Thus, Hacı BektaşVeli contributed to social, cultural, economic and religious entertainment and mobility. As a result, Hacı Bektaş Veli, considering the geography and personalities he influenced, was expressed by the circles he came into contact with and many poets wrote deyiş kind of folk poem , nefes kind of folk poem and kelam euphemism about him. People who hoped for himmet favour from Hacı Bektaş Veli and his dergāh dervish lodge , whether they are the dedicated person yol oğul or the ordinary one bel oğul , remembered his name in many deyiş and nefes about him.
Keywords
