DEFINITIONS OF POETRY AND POETOLOGIC STUDIES IN ALMANACH OF ALISHER NAVOI “MAJOLIS UN-NAFOIS”

Abstract

In this article, Alisher Navoi’s tazkir “Majolis un-nafois” is considered as the basis of Uzbek tazkirism, and the literary-historical significance of the work is highlighted. In each of the eight artistic meetings in the work, the poets' world of talent, literary-aesthetic views, and poetic skills are illuminated poetically. When discussing the works of 459 poets, poetry lovers and representatives of science, the main character in it is the author himself and the main issue is the fate of the poem and the poet. Navoi pays attention to the question of the place of poetry and poet in society and life. In most of his works, Navoi appears as a storyteller. The multifaceted personality of the author, the spiritual image full of the best qualities, is perfectly embodied in the work “Majolis un-nafais”. In the process of evaluating the work of his predecessors, older contemporaries, and peers, he was seen as a literary critic, critic, adviser, kind teacher, material and spiritual protector of poets, an artist with a refined taste, and a leader of the people of poetry who showed zeal for the purity of the literary field. Ali Şîr Nevâî’s “Mecâlisü’n-Nefâis” anthology is the first anthology in Turkish literature and has a great influence on Ottoman Turkish anthology. The first anthology writer in Ottoman literature, Sehî Bey (d. 1548-49), is an example of Mecâlisü’n-Nefâis, along with Jamî’s Bahâristân and Devletşâh’s Tezkiretü’ş-Şu’arâ (these works were the works that Nevâî took as an example when writing his own anthology). Sehî Bey’s anthology, Heşt Behisht, was completed in 1538 and presented to Kanuni Sultan Süleyman. While describing Nevâî in this work, Sehi Bey draws attention to the fact that Baykara was his “vizier, companion and soul mate” and states that he wrote an anthology that included the leading figures, distinguished people and poets of the period. because of his location. In addition, Ali Şîr Nevâî's works based on literary-critical views, following tradition and based on the idea of ​​artistic creation influenced the works of Ottoman poets through biographies. In the 16th century, many people, including Fuzûlî, 50; Ahmed Paşa 34; Kemalpaşa-zâde 34; Lâmiî Çelebi 21; Necâtî 20; Cafer Çelebi 16; Secretary 10; Muhibbi 8; Karamanlı Nizâmî 8; Önem 8; Ulvi 8; Avni 6; Bâkî 6; Method 6; Hayal Gücü 5; Tip 4; Cem Sultan 4; Âşık Çelebi 4; Basîrî 4; Ş. Yuhanna 4; Adalet 3; Sehi 2; T. Yahya 2; Doğu Surûrî 2; Mesih 2; Adni 1; It is known that there are 42 nazires in total, namely Fedayi 1; Kemal 1. Therefore, poetological research of the works of poets is one of the important subjects to be examined in terms of Ali Şîr Nevâî, and they are subjects of literary influence in terms of the poets' perspective, style and innovation in artistic expression.

Keywords

• Tazkira
• poetics
• literary criticism
• poetry and poetry
• artistic expression

ALİ ŞÎR NEVÂÎ’NİN “MECÂLİSÜ’N-NEFÂİS” ADLI ESERİNDE ŞİİR VE POETOLOJİK ÇALIŞMALARIN TANIMLARI

Abstract

Bu makalede, Ali Şîr Nevaî’nin “Mecâlisü’n-Nefâis” tezkiresi, Özbek tezkireciliğinin temeli olarak ele alınmakta ve eserin edebi-tarihî önemi aydınlatılmaktadır. Eserde yer alan sekiz sanatsal meclisin her birinde şairlerin yetenek dünyası, edebî-estetik görüşleri ve poetik ustalığı poetolojik açıdan incelenmiştir. Şairler, şiir meraklıları ve bilim insanlarından oluşan 459 kişinin eserleri hakkında değerlendirmeler yapılmasına rağmen, eserin asıl kahramanı yazarın kendisi ve temel mesele ise şiirin ve şairin kaderidir. Nevâî, şiirin ve şairin toplumdaki ve hayattaki yerini ele alarak bu konuya dikkat çekmektedir. Nevâî, birçok eserinde hikâye anlatıcısı olarak öne çıkmaktadır. Yazarın çok yönlü kişiliği ve en iyi özelliklerle donanmış manevi portresi, “Mecâlisü’n-Nefâis” eserinde her yönüyle kusursuz bir şekilde yansıtılmıştır. Seleflerinin, yaşlı çağdaşlarının ve akranlarının eserlerini değerlendirirken, edebiyat araştırmacısı, eleştirmen, danışman, şefkatli bir usta, şairlere maddi ve manevi destek sağlayan bir koruyucu, ince zevk sahibi bir sanatçı ve edebiyat sahasının temizliği için çaba gösteren bir nazım ehli lideri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ali Şîr Nevâî’nin “Mecâlisü’n-Nefâis” tezkiresi, Türk edebiyatının ilk tezkiresidir ve Osmanlı Türkçesi tezkiresinde büyük etkisi vardır. Osmanlı edebiyatının ilk tezkire yazarı Sehî Bey (ö. 1548-49), Câmî'nin Bahâristân'ı ve Devletşâh'ın Tezkiretü'ş-Şu'arâ ile birlikte (bu eserler Nevâî'nin kendi tezkiresini yazarken örnek aldığı eserlerdir) Mecâlisü’n-Nefâis de bir örnektir. Sehî Bey'in tezkiri Heşt Behisht 1538'de tamamlanarak Kanunî Sultan Süleyman'a sunuldu. Sehi Bey bu eserinde Nevâî’yi anlatırken Baykara'nın "veziri, musahibi ve ruh eşi" olduğuna dikkat çekerek devrin ileri gelenlerinin, seçkin kişilerin ve şairlerinin yer aldığı bir tezkire yazdığını belirtmektedir. konumu nedeniyle tanıştı. Ayrıca Ali Şîr Nevâî’nin edebi-eleştirel görüşlere dayalı, geleneği takip eden ve sanatsal yaratım düşüncesine dayalı çalışmaları tezkirelik yoluyla Osmanlı şairlerinin eserlerini etkilemiştir. 16. yüzyılda aralarında Fuzûlî'nin de bulunduğu pek çok kişi 50; Ahmed Paşa 34; Kemalpaşa-zâde 34; Lâmiî Çelebi 21; Necâtî 20; Cafer Çelebi 16; Sekreter 10; Muhibbi 8; Karamanlı Nizâmî 8; Önem 8; Ulvi 8; Avni 6; Bâkî 6; Yöntem 6; Hayal Gücü 5; Tip 4; Cem Sultan 4; Âşık Çelebi 4; Basîrî 4; Ş. Yuhanna 4; Adalet 3; Sehi 2; T. Yahya 2; Doğu Surûrî 2; Mesih 2; Adni 1; Fedâyi 1; Kemâl 1 yani toplam 42 nazire olduğu bilinmektedir. Dolayısıyla şairlerin eserlerinin poetolojik araştırması, Ali Şîr Nevâî açısından incelenmesi gereken önemli konulardan biri olup, şairlerin bakış açısı, üslûbu ve sanatsal ifadedeki yenilikçiliği açısından edebî etkilenme konularıdır.

Keywords

• tezkire
• şiir bilimi
• edebi eleştiri
• şair ve şiir
• sanatsal ifade

Supporting Institution

Semerkant Devlet Üniversitesi

Ethical Statement

Etik kurallara uyduğumu belirtmek isterim.

References

1. Abdullayev, V. Nava’i and Poets of Samarkand. Tashkent: Science, 1968.
2. Alisher Nava’i. Khayrat ul-abror. 20 volumes (V. 7). Tashkent: Science, 1991. 392 p. (In Uzb.)
3. Alisher Nava’i. Majālis Al-Nafāʾis. 20 volumes (V. 13). Tashkent: Science, 1997. 284 p. (In Uzb.)
4. Aydın, G. “Sâlim Tezkiresi Işığında Tezkire Terminolojisinde Orijinallik” (Originality in Tezkire Terminology in the Light of Salim’s Tezkire). Academic Journal of Language and Literature, 3/1 (April 2019): 31-46.
5. Barthold, V. Mir Ali Shir and Political Life. In IX volumes, Volume II. Moscow: Science, 1964. (In Russ.)
6. Bertels, E. History of Persian Literature. Moscow: Science, 1960. 554 p. (In Russ.)
7. Canım, R. “Bir Biyografi Ustası, Bir Klâsik Dönem Edebiyat Eleştirmeni Latîfî ve Şairler Tezkiresi” (A Master of Biography, A Classical Period Literary Critic Latifi and the Tezkire of Poets). Hikmet - Journal of Academic Literature, 5 (October 2016): 109-134.
8. Canım, R. Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (Tenkitli Metin). Ankara: T.C. Ministry of Culture and Tourism (e-book), 2018.

9. Davlatshah Samarkandi. Boston of Poets. Tashkent: Gafur Gulam Publishing House of Literature and Art, 1981. (In Uzb.)
10. Edirneli Sehi. Tezkire-i Sehi. Istanbul: Kitabhane-I Amed, 1548. 144 p. (In Turk.)
11. Fazliy Namangoniy. Majmuai Shoiron (Collection of Poems). Manuscript of the Academy of Sciences of Uzbekistan, inventory number 9139. (In Uzb.)
12. Gökyay, O. “Aşık Çelebi Tezkiresi”. Tarih Dergisi, 30 (June 2011): 39-48.
13. Gönül, A. Sehi Bey Tezkiresi: İnceleme, Tenkidli Metin, Dizin. Harvard University (Department of Near Eastern Languages and Civilizations), 1978. (In Turk.)
14. Hasankhoja Nisari. Muzakkiri Ahbor (Memoir of Friends). Tashkent: Publishing House of People’s Heritage named after Abdulla Qadiri, 1993. (In Uzb.)
15. Hayitmetov, A. Alisher Navoi’s Literary and Critical Views. Tashkent: Science, 1959. (In Uzb.) Hayitmetov, A. “Some Comments about ‘Majālisun nafais’”. Tashkent: Science, 1958. (In Uzb.) Kılıç, F. Meşâirü’ş-Şuara İnceleme-Tenkitli Metin. Unpublished Doctoral Dissertation. Ankara: Gazi Univ., 1994.
16. Konrad, N. West and East (Articles). Moscow: Main editorial office of Eastern literature, 1972. 496 p. (In Russ.)
17. Kuşoğlu, M. O. “Çağatayca ‘Mecma‘ü’l-Havâs Tezkiresinde Geçen ‘Keḏre’ Kelimesi Üzerine” (On the Word ‘Kedre’ in the Chagatay ‘Majma’un-Nafais’). HUMANITAS - International Journal of Social Sciences, 8/16 (October 2020): 290-298.
18. Lugal, N. Devletşah Tezkiresi. Istanbul: Kervan Yayınları, 1977. (In Turk.)
19. Mukhitdinova, N. “Development of Speech Recognition in Wireless Mobile Networks for An Intelligent Learning System in Language Education”. Journal of Wireless Mobile Networks, 2024. Pp. 298–310. (In Eng.)
20. Salaev, G. Explanatory Dictionary of Literary Terms. Tashkent: New century generation, 2010. 241 p. (In Uzb.)
21. Samarkandi, A. Matlai Sa`dayn and Complex Bahrain. 2 volumes. Tashkent: Uzbekistan, 2008. (In Uzb.)
22. Solmaz, S. Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâsı İnceleme-Metin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2005.
23. Sungurhan, A. “Kınalızâde Hasan Çelebi’ye Gelinceye Kadar Anadolu’da Şu’arâ Tezkireciliğinin Gelişimi ve Tezkiretü’ş-Şu’arâ’nın Tanıtılması”. Dede Korkut Journal of Turkic Language and Literature Researches, 3/6 (December 2013): 71-104.
24. Şahin, O. «Latîfî Tezkiresini Derkenardan Okumak: Tezkirenin Râşid Efendi Nüshasındaki Notlar Üzerine Bir İnceleme” (Reading Latifi’s Tezkire from the Margins: An Examination of the Notes in the Rashid Efendi Manuscript). Journal of Selçuk University Faculty of Letters, 44 (December 2020): 161-180.
25. Valikhojhaev, B. History of Uzbek Literary Studies (X-XIX Centuries). Tashkent: Uzbekistan, 1993. 30 p. (In Uzb.)
26. Wasifi, Z. Badoul Waqae (Rare Events). Tashkent: Gafur Gulam Publishing House of Literature and Art, 1979. (In Uzb.)
27. Yılmaz, E. “Alisher Navoiy Ijodidagi Metaforik Tafakkur”, Alisher Navoiy Ilmiy-Adabiy Merosining Umumbashariyat Ma’naviy va Ma’rifiy Taraqqiyotidagi O’rni (V. Xalqaro Ilmiy Konferans Materiallari). Navoiy: Murruvatli-Dil Press, 2025, 301-313.
28. Yılmaz, E. “Türkmen Türkçesindeki Deyimler Üzerine Tipolojik Tasnif Denemesi”. Türkolojinin Bilgi Hafızası Ferhat Tamir’e Armağan. Ed. F. Kirişçioğlu et al. Ankara: Akçağ Yay., 2025, 482-506.
29. Yiğiterol, Ö. F. “Tezkirelerde Tezkireciler: 16. Yüzyıl Örneği” (Biographers in Tezkires: The 16th Century Instance). Ordu University Journal of Social Science Researches, 12/2 (August 2022): 1175-1212.
30. Zhirmunsky, V. Theory of Literature, Poetics, Stylistics. Leningrad: Science, 1977. 408 p. (In Russ.)