ÖTÜKEN’DEN ANADOLU’YA TÜRK HÜKÜMDAR RÜYALARINDAKİ TAHT, ZAFER VE FETİH MUŞTUSU

Abstract

Türk rüyaları ve bu rüyalara dair tabirlerin yazıya geçirilen ilk örneğine Uygur Kağanlığı döneminde rastlanmaktadır. Dolayısıyla Uygur rüya türleri ve motifleri İslamiyet öncesi Türk kültürünün önemli taşıyıcıları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma Uygur Kağanı Bögü ve Anadolu Türk hükümdarlarının rüyalarından hareketle Türk hükümdarlarının rüyayı hâkimiyet alameti ve hükümdarlığının meşruiyet kaynağı olarak kullandıklarına işaret etmektedir. Türklerin İslam medeniyet dairesine girdikten sonra köklü değişimler yaşadığı fakat rüya hususunda aynı şiddette bir değişime maruz kalmadığını ortaya koymaktadır. Zira İslamiyet’teki rahmanî rüyaların Türklerdeki Gök Tanrı menşeili haberci rüyalarla aynı amaca hizmet ettikleri apaçık ortadadır. Uygur rüyalarında tespit edilen motiflerin Anadolu Türk hükümdarına mahsus rüyalarda karşılaşılması da oldukça heyecan vericidir. Esasında zaman değişmiş, coğrafya başkalaşmış ancak dünya düzeni hala güçlünün zayıf olana karşı üstünlüğünü dayatmaktadır. Bu bağlamda hükümdar rüyalarında görülen unsurlar hem İslamiyet öncesi hem de İslamiyet sonrasına ait Türkçe tabirnameler ışığında ele alınarak benzerlikler ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır. Buna göre Gök Tanrı’nın mesajını ileten yaşlı adam motifi İslami dönemde yine yaşlı adam olarak karşımıza çıkabildiği gibi aksakal, evliya, derviş gibi dini karakterlerle de zenginleştirilmiştir. Hz. Muhammed veya dört halife gibi İslam’ın önde gelen isimleriyle taçlanan rüyalar da geleceğe dair iyi gelişmelere müjde kabul edilmiştir. Yeşim taşı ise İslam öncesi döneme mahsus bir unsur olarak kalmıştır. Uygurlar nazarında fetih, zenginlik, ululuk, yücelik, devlet sahibi olmak gibi kavramlarla karşılık bulan yeşim taşı İslami dönemde yerini sadece fetihlerin müjdecisi olan anahtara bırakmıştır. Hayalet kız ya da Peri kızı, Akdağ ve vezir ise Anadolu’daki Türk hükümdarlarının rüyalarında yer bulmamıştır.

Keywords

• Türk Hükümdar Rüyaları
• Uygurlar
• Anadolu Selçukluları
• Osmanlılar

REFLECTIONS OF THE RULER’S DREAMS FROM BÖGÜ KHAGAN TO SULTAN BAYEZID II

Abstract

The first written examples of Turk dreams and their expressions are found during the Uyghur Khanate. Therefore, Uyghur dream types and signs appear as important carriers of pre-Islamic Turk culture. This study, based on the dreams of the Uyghur Khagan Bögü and Turk rulers of Anatolia, indicates that the dreams of Turk rulers used to as an omen of his sovereignty and a source of legitimacy for their rule. It shows that the Turks experienced radical changes after entering the Islamic civilization, but they did not experience the same drastic change in their dreams. For it is obvious that the divine dreams in Islam serve the same purpose as the messenger dreams originating from the Gök Tengri (Sky God) in the religion of ancient Turks. It is also very exciting that the symbols detected in Uyghur dreams are encountered in the dreams of Anatolian Turk rulers. In fact, times have changed, geography has changed, but the world order still imposes the superiority of the strong over the weak. In this context, the elements seen in the dreams of the rulers were examined in the light of Turkish tabirnames (interpretation of dreams) in the pre-Islamic and post-Islamic periods, and the similarities between the two groups’ dreams were tried to be highlighted. Accordingly, the motif of the oldster who conveys the message of the Gök Tengri can be encountered as an oldster in the Islamic period, and it is also enriched with clergies such as the Aksakal (white-bearded man), the saint, and the dervish. The crowned dreams with famous figures of Islam, such as the Prophet Muhammad or the four caliphs, have also been accepted as good news about the future. Jade, on the other hand, remained an element specific to the pre-Islamic period. Jade in the eyes of the Uyghurs corresponds to concepts such as conquest, wealthy, nobility, sublimity and state ownership, was replaced by the key was only the harbinger of conquests, in the Islamic period. Ghost girl or fairy girl, Akdag and the vizier did not find a place in the dreams of the Turk rulers in Anatolia.

Keywords

• The Dreams of Turk Rulers
• Uyghurs
• Anatolian Seljuks
• Ottomans.

References

1. ACER, Halil. Syek Hacı Mahmud Efendi Bölümü 06242-002 Numarada Kayıtlı Ahmed El-Bûnî Tâbir-i Rüya Tercümesi [(1b-38a) Transkripsiyon-İnceleme-Diliçi Çeviri]. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2022.
2. AÇIK, S. Sönmez. Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Bir Tabirname (İnceleme-Metin- Dizin). Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
3. Ahmed bin Mahmud, Selçukname. haz. E. Merçil. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2011.
4. AKALIN, Ş. Haluk. “Ebü’l-Hayr-ı Rûmî’nin Saltuk-nâme’si”. TDAY Belleten 40/1992 (1992), 37-59.
5. Alaaddin A. M. Cüveynî. Tarih-i Cihan Güşa. çev. Mürsel Öztürk. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1999.
6. ARAZ, Nezihe. Anadolu Evliyaları. İstanbul: Atlas Kitabevi, 1984.
7. Âşıkpaşaoğlu. Âşıkpaşaoğlu Tarihi. haz. Hüseyin Nihal Atsız. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1992.
8. BALABAN, Adem. Muhammed İbni Hasan İbni Aliyyi’l-Hüseyn’in Tabirnamesi (Metin, Sözlük, Dil İncelemesi). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2011.

9. BAŞTÜRK, Şükrü. Tüş Tabirnamesi (İnceleme-Metin-İndeks). Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
10. BÜTÜNER, Şahin. “Türk Destanlarının Somut/Somut Olmayan Kültürel Miras Aktarımı Açısından İncelenmesi: Kococaş Destanı Örneği”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 11/4 (2022), 1573-1583.
11. CLAUSON, Sir G. “Notes on the Irk Bitig”. Ural-Altaische Jahrbücher 33 (1961), 218- 225.
12. ÇAKAN, Vâris. Orta Asya Türk Tarihinin Kaynakları. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2022.
13. ÇANDARLIOĞLU, Gülçin. Sarı Uygurlar ve Kansu Bölgesi Kabileleri. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, 2024.
14. ÇANDARLIOĞLU, Gülçin. İslam Öncesi Türk Tarihi ve Kültürü. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, 2017.
15. ÇATAK, Adem. “Şihabüddin Ebû Hafs Ömer B. Muhammed Es-Sühreverdî İle Şihabüddin Yahya B. Habeş Es-Sühreverdî’nin Eserlerinin Karıştırılması Üzerine”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/2 (2012), 63-81.
16. ÇEBİ, İ. Sabri. Tercüme-i Kitâbü’t-Ta‘bîr. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2021.
17. ÇELEBİ, İlyas. “Rüya”. İslâm Ansiklopedisi. 35/306-309. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
18. ÇELEPİ, Mehmet S. “Dânişmend-nâme’de Rüyaların İşlevleri”. Turkish Studies 5/1 (Kış 2010), 263-280.
19. ÇELEPİ, Mehmet S. Türk Halk Kültüründe Rüya Birinci Cilt. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012.
20. ÇETİN, Halil. “Ağaç Motifli Osmanlı Saltanat Rüyasının Tabir İlmi Açısından Değerlendirilmesi”. Akademik Bakış 5/10 (2012), 25-38.
21. DEMİR, Erkan. Ahmed-i Dâî, Ta’bîr-Nâme, (100B-208B) Giriş-Çevri Yazılı Metin-İndeks- Tıpkıbasım. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2004.
22. DENİZ, Derya ve Sefer Solmaz. “Orhun (Ötüken) Uygur Kağanlığı’nın Yıkılışında Manihaizm’in Etkisi Meselesi”. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (SEMA) 9 (2024), 59-73.
23. DENY, Jean. “Sarı Saltuk ve Babadağı Kasabasındaki İsmi”. çev İzzet Çıvgın. Hafıza Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 2/2 (2020), 84-93.
24. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Kur’an-ı Kerim”. Erişim 2 Kasım 2025. https://kuran. diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-1/saff-suresi-61/ayet-13/kuran-yolu-meali-5 .
25. DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Kur’an-ı Kerim”. Erişim 2 Kasım 2025. https://kuran. diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-1/furkan-suresi-25/ayet-31/kuran-yolu-meali-5 .
26. Ebü’l-Hayr-i Rûmî. Saltuk-Nâme II. haz. Şükrü Haluk Akalın. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1988a.
27. Ebü’l-Hayr-i Rûmî. Saltuk-Nâme III. haz. Şükrü Haluk Akalın. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1988b.
28. Edirneli Oruç Beğ. Oruç Beğ Tarihi. haz. Hüseyin Nihal Atsız. İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser Yayınları, t.y.
29. el-BÎRÛNÎ, Ebu’r-Reyhân Muhammed b. Ahmed. Kıymetli Taşlar ve Metaller Kitabı (el-Cemâhir fî Ma’rifeti’l-Cevâhir). çev. Emine Sonnur Özcan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020.
30. EMECEN, Feridun. “İstanbul’un Fethi”. İslâm Ansiklopedisi. 23/212-220. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
31. EMECEN, Feridun. “Selim I”. İslâm Ansiklopedisi. 36/407-414. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
32. EMİNOĞLU, Hatice. Müşkil-güşâ (Ta’bir-nâme) (Dil Bilgisi-Metin-Dizin) Birinci Cilt. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2003.
33. ERCİLASUN, Ahmet B. “Atâ Melik Cüveynî Neler Gördü, Neler Duydu?” Türk Dili 69/822 (2020), 4-9.
34. ERDAL, Marcel. “Irk Bitig Üzerine Yeni Notlar”. TDAY Belleten 25 (1977), 87-119.
35. Evliyâ Çelebi, Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi: Konya - Kayseri - Antakya - Şam - Urfa - Maraş - Sivas - Gazze – Sofya – Edirne. 3. Cilt, 2. Kitap, haz. Seyit Ali Karaman – Yücel Dağlı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010.
36. Firdevsî, Şahnâme I. çev. Necati Lugal. İstanbul: Alfa Yayınları, 2022.
37. FİDAN, Ayşe. İslamiyet Öncesi Türk Destanları ve Kutsal Unsurlar. Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
38. GÖKYAY, Orhan Şaik – ÇOŞKUN, Vildan S. “Tâbirnâme”. İslâm Ansiklopedisi. 39/331- 333. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
39. GÖMEÇ, Saadettin Y. Türk Destanlarına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları, 2009.
40. GÖMEÇ, Saadettin Y. Uygur Türkleri Tarihi ve Kültürü. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.
41. GÖMEÇ, Saadettin Y. “Uygur Türklerinin Destanlarındaki Tarihi Gerçekler”. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 125/246 (2020), 11-26.
42. GULCALI, Zemire. “Budist Uygur Edebiyatında Rüya Motifleri”. Millî Folklor 17/132 (2021), 75-88.
43. GÜNER, Galip. “Andreas Tietze, Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı (Cilt 2, F-J, Wıen 2009)’na Katkılar”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 58/1 (2010), 199-211.
44. GÜVEN, Esra. “Rüyaların Dili: Psikolojide Rüya Çalışmaları”. Türk Psikoloji Yazıları 18/36 (2015), 15-25.
45. GÜVENÇ, A. Özgür. “Kırk Sayısının Halk Edebiyatı Ürünlerinde Kullanımı Üzerine Bir İnceleme”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 41 (2009), 85-97.
46. İbn Bibi (El-Hüseyin B. Muhammed B. Ali El-Caʻferi Er-Rugadi). El Evamirü’l-Alaʻiye Fi’l-Umuri’l-Alaʻiye (Selçuk Name) I. haz. Mürsel Öztürk. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1996.
47. İNALCIK, Halil. “Bayezid I”. İslâm Ansiklopedisi. 5/231-234. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
48. İZGİ, Özkan. Kutluk Bilge Kül Kağan Bögü Kağan ve Uygurlar. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1986.
49. KAFESOĞLU, İbrahim. Türk Millî Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2017.
50. KAHYA, Ömer. “Eski Mezopotamya’da Rüya Türleri, Terimleri ve Tanrıları”. Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Haberler 45 (2020), 33-39.
51. Kaşgarlı Mahmud. Dîvânu Lugât’it-Türk (Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020.
52. KAYA, Ceval. Uygurca Altun Yaruk (Giriş, Metin ve Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1994.
53. KIEL, Machiel. “Sarı Saltuk”. İslâm Ansiklopedisi. 36/147-150. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
54. KILIÇ, Ebru. “Uygur Türklerinin Destan ve Halk Hikâyelerinde Hızır Tipi”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 4 (2014), 45-55.
55. Kitâbü’l-Menâmât: Sultan III. Murad’ın Rüya Mektupları. Haz. Özgen Felek. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2014.
56. KOCA, Salim. “Selçuklu İktidarının Belirlenmesinde Rol Oynayan Güçler ve Alâeddin Keykubâd’ın Türkiye Selçuklu Tahtına Çıkışı”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi 25 (2009), 1-38.
57. KURT, Savaş ve Beyza Kurt. “Türk Devlet Kültüründe Rüya”. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/2 (2015), 239-246.
58. KUZUBAŞ, Muhammet. “İlkellere Ait Anlatılarda Rüya Motifi”. Turkish Studies 2/1 (Kış 2007), 305-316.
59. Mehmed Neşrî. Kitâb-ı Cihan-Nümâ Neşrî Tarihi I. Cilt. yay. Faik Reşit Unat ve Mehmed A. Köymen. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1995.
60. MERT, Enes Demir. “Yıldırım Bayezid Dönemi Fetihlerinin Osmanlı Merkezileşmesine Etkisi”. Uluslararası Yıldırım Bayezid Sempozyumu (27-29 Kasım 2015, Bursa, Bildiriler). haz. Hasan Basri Öcalan - Yusuf Ziya Karaaslan. 8/28/27-44. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2019.
61. MUSTAFAYEVA, Venera. “Kaşkay Türklerinde Tanrı, Göksel Varlıklar ve Gök/Mavi Renk İlişkisi Üzerine Bir İnceleme”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 15/38 (2022), 414-434.
62. OCAK, A. Yaşar. İslam Türk İnançlarında Hızır yahut Hızır İlyas Kültü. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1985.
63. ORKUN, H. Namık. Eski Türk Yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1994.
64. ÖGEL, Bahaeddin. Türk Mitolojisi I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014a.
65. ÖGEL, Bahaeddin. Türk Mitolojisi II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014b.
66. ÖGER, Adem. “Çağatayca Yazılmış Bir Rüya Tabiri Üzerine”. AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi 7/17 (Haziran 2019), 502-521.
67. ÖZBEK, Abdullah. Düş-Nâme (Giriş-İnceleme-Metin-Sözlük-Tıpkıbasım). İstanbul: Fatih Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
68. ÖZDAMAR, Özge. Doğu Türkçesi ile Yazılmış Bir Kitab-ı Ta’bir-name: Dil İncelemesi- Metin-Türkiye Türkçesine Aktarım-Dizin. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
69. ÖZYETGİN, A. Melek. “Uygurlar”. Ötüken’den Kırım’a Türk Dünyası Kültür Tarihi. haz. Ahmet Kanlıdere ve İlyas Kemaloğlu. ed. Göktürk Ömer Çakır. 81-104. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2020.
70. SARIKAYA, Erdem. “Eski Türk Edebiyatında İlk Edebî Rüya: Odgurmış’ın Rüyası”. Türkiyat Mecmuası 26/2 (2016), 345-370.
71. SEÇKİN, Kuban. “Irk Bitig: Toplumsal İyi ve Toplumsal Kötünün İnşasında İdeolojik Bir Fal Kitabı”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 4/4 (2015), 1433-1450.
72. ŞAHİN, H. İbrahim. “Seyyid Ali Sultan Velâyetnamesi’ndeki Olağanüstülüklerle İlgili Bazı Motifler Üzerine Bir Değerlendirme”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 53 (2010), 315-330.
73. ŞAHİN, Haşim. “Seyyid Ali Sultan”. İslâm Ansiklopedisi. 37/48-50. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
74. ŞEN, Serkan. “Eski Uygurca Bir Tabirnameye Göre Türklerin Erken Dönem Rüya Yorumlarındaki Değişim Üzerine Mukayeseli Tespitler”. Belleten 71 (Haziran 2021), 7-29.
75. ŞEN, Sevim. Anadolu Masallarında Kadının Yeri. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
76. ŞEŞEN, Ramazan. İslâm Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2001.
77. TABAK, Eda. Çağatayca Rüya Tabirnamesi (2b-54b: İnceleme-Metin-Aktarma-Dizin). Karabük: Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
78. TAŞAĞIL, Ahmet. Bozkırın Kağanlıkları: Hunlar, Tabgaçlar, Göktürkler, Uygurlar. İstanbul: Kronik Yayınları, 2022a.
79. TAŞAĞIL, Ahmet. Kök Tengri’nin Çocukları (Avrasya Bozkırlarında İslam Öncesi Türk Tarihi). İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2014.
80. TAŞAĞIL, Ahmet. Uygurlar 840’tan Önce. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2022b.
81. TEKİN, Talat. Irk Bitig Eski Uygurca Fal Kitabı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2023.
82. TURAN, Şerafettin. “Bayezid II”. İslâm Ansiklopedisi. 5/234-238. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
83. TUSONG, Shadahaiti. Çin’de Yeşim Taşı Kültürü ve Çince Deyimlerde Yeşim Taşı Kavramı. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
84. TÜRÜT, Aslıhan. Cevâmi’t-Tabirî Fi’r Rüyâ Tercümesi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
85. ULUDAĞ, Süleyman. “Tasavvuf”. İslâm Ansiklopedisi. 35/309-310. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
86. UZUN, M. Fatih. II. Murat Dönemine Ait Kâmilü’t-Tâbir Tercümesi’nin Dil İncelemesi, Tenkitli Metni ve Dizini Hazırlanarak Dil ve Edebiyat Eğitimi Yönünden İncelenmesi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
87. YALÇINKAYA, Fatoş. “Uygur Masallarındaki Seçilmişler ve Rüyaları”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 14/35 (2021), 895-908.
88. YALÇINKAYA, Fatoş. Uygur Sihir Masallarının Tip ve Motif Yapısı Bakımından İncelenmesi. İzmir: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
89. YAZICI, Muhammed. “Osmanlı Dünyasında Rüya Görmek Üzerine”. Asia Minor Studies 4/7 (2016), 120-148.
90. Yazıcızâde Ali. Tevârîh-i Âl-i Selçuk. haz. Abdullah Bakır. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2017.
91. YILDIRIM, Rıza. Rumeli’nin Fethinde ve Türkleşmesinde Öncülük Etmiş Bir Gâzi Derviş Seyyid Ali Sultan (Kızıldeli) ve Velâyetnâmesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2007.
92. YILDIRMIŞ, Fatma. “İslamî Destanların Rüya Motifi Bağlamında Geçiş Dönemleri”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9/46 (Ekim 2016), 157-167.
93. YILMAZ, Burcu. Mahmud Hasaniy Tarafından Özbek Türkçesine Tercüme Edilen Hüsayn İbn-i İbrâhim Muhammad at-Taflisiy’nin Kâmilü’t-Ta’bir/Mükammal Tuş Ta’birnamasi (7- 61. Sayfalar Arası) (Transkripsiyon-İnceleme-Aktarı-Dizin). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
94. YILMAZ, H. Kâmil. “Sühreverdî, Şehâbeddin”. İslâm Ansiklopedisi. 38/40-42. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
95. YOSKA, Erhan. “Uygur Devleti’nin Yenisey Kırgızları İle İlişkileri”. Tarih Okulu Dergisi 31 (2017), 1-17.
96. Yusuf Has Hacib. Kutadgu Bilig. çev. Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021.
97. YUVACI, Gülşah. Eski Uygurca Maitrisimit’te İyiliği ve Kötülüğü Temsil Eden Kavramlar. İstanbul: İstanbul Beykent Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
98. YÜKSEL, Hasan Avni. Türk-İslâm Tasavvuf Geleneğinde Rüya. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1996.