Güfte Şairi ve Bestekar Dûrbînîzâde Hâfız Mustafa’nın Güfte Mecmuası ve Eserleri

Güfte mecmuaları, sözlü musikinin yazılı kaynakları arasında yer alır ve eski güftelerin günümüze ulaşmasında önemli rol oynar. Şiir ve musiki arasındaki ayrılmaz ilişkiyi gösteren bu mecmualar; güftelerdeki makam, usûl, güftekar ve bestekar kayıtları gibi detaylarla hem musiki hem de edebiyat tarihi açısından değerli kaynaklardır. Günümüzde incelenmeyi bekleyen birçok güfte mecmuası bulunmaktadır. Bunlardan biri de, çalışmamıza konu olan, 1802’de Dûrbînîzâde Hâfız Mustafa’nın derlediği Güfte Mecmuası’dır. Bu mecmua, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Kütüphanesi Şevket Rado Yazmaları koleksiyonunda, SR 078 numarasıyla “Şarkı Mecmuası” adıyla yer almaktadır. Mecmuayı derleyen Dûrbînîzâde hakkında çok az bilgi vardır. Osmanlı döneminde Enderun’da eğitim alarak 1802 yılında Harameyn Evkâf Muhasebesi’nde başkatiplik yaptığı bilinmektedir. Mıskal ya da musikar adı verilen üflemeli bir çalgı çalan Dûrbînîzâde, II. Mahmud’un musahiplerindendir. Sarayda düzenlenen musiki fasıllarına katılması ve padişaha yakın biri olması, hazırladığı güfte mecmuasının değerini artırmaktadır. Özellikle 18. yüzyılın müzik repertuarını içeren mecmua, yazıldığı dönemden önceki pek çok musiki eserini de içermektedir. Bu mecmuadan, Dûrbînîzâde’nin sadece derleyici değil; aynı zamanda bestekar ve söz yazarı olarak da Osmanlı musiki ve edebiyat tarihinde önemli bir yere sahip olduğu anlaşılmaktadır. Mecmuada, onun başka şairlerin şiirlerine yaptığı bestelerin yanı sıra, “Mıskalî” veya “Mûsikârî” mahlaslarıyla yazdığı kendi güfteleri de yer almaktadır. Bu çalışmada, güfte mecmuaları literatüründe önemli bir yere sahip olan Dûrbînîzâde Hâfız Mustafa’nın Güfte Mecmuası kısaca tanıtılmış ve ardından bestekarı olduğu düşünülen şiirler ile kendi yazdığı güftelere yer verilmiştir. Çalışma kapsamında, 1052 bestelenmiş şiir içeren Dûrbînîzâde Mecmuası incelenmiş, bu eserlerden 24’ünün bestesinin Dûrbînîzâde’ye ait olduğu belirlenmiştir. Bu 24 eserin 6’sında ise Dûrbînîzâde hem bestekar hem de güfte yazarıdır.