“The Unexplained Secret-Unshowable Magical Object“ Motif in Shor Folktales and its Psychological and Ritualistic Meanings

Year 2025, Issue: 54 , 799 - 821 , 29.11.2025

Fatma Zehra Uğurcan , Aynur Koçak

https://izlik.org/JA55LX37FZ

Abstract

Supporting Institution

Bu çalışma Yıldız Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimince SDK-2019-3578 Proje Kodu ile desteklenmiştir. İlgili proje, 2023 yılında sonuçlandırılmış olup bu makale projenin sonuç çıktılarından biri üzerine hazırlanmıştır.

Şor Masallarında “Açıklanamayan Sır-Gösterilemeyen Sihirli Nesne” Motifinin Psikolojik ve Ritüelistik Anlamları

https://izlik.org/JA55LX37FZ

Abstract

“Açıklanamayan sır veya gösterilemeyen sihirli nesne”, halk masallarında sık karşılaşılan bir motiftir. Masallarda kahramanın, doğaüstü yollarla, psişik süreçlerden geçerek bazı bilgilere, güçlere ulaştığı görülür. Bu elde ediş mutlak bir mutluluğu beraberinde getirmez çünkü kahraman bilgiye/sırra sahip olmaya devam edebilmek için önemli bir kurala uymalıdır. Bu kural, sırrı kimseyle paylaşmamasını, elde ettiği nesneyi kimseye göstermemesini gerekli kılar. Sırrı elde etmeye çalışan birçok kişi bulunduğu için bu kural kahraman için büyük bir sınamadır. Masallarda genellikle uygun davranılmadığı için sihirli güç veya nesne kaybedilir. Bazı masallarda ise kahraman ve yanındaki kişilerin üstün itaatkarlığı sonucu sihirli güç veya nesne sonsuza kadar kahramanda kalır ve ona olağanüstü bir yaşam bahşeder. Masallarda çeşitli biçimlerde yer alan ama işlevleri genellikle aynı olan bu motifin çeşitli anlam katmanları bulunmaktadır. Motifin yüzeysel anlamı, geleneksel toplumlarda bilgiye dair etik bir sınırın varlığına işaret ederken, derin yapıda bireyselleşme, dönüşüm ve kutsalla temas gibi süreçlerle ilişkili olduğu görülür. Çalışmada Şor Türklerine ait masallar başta olmak birçok masal örneği üzerinden motifin anlam katmanları analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, sihirli gücün paylaşılmaması gerekliliğinin analitik psikoloji bakış açısından ve ritüelistik yönden anlam taşıdığını ortaya koymaktadır.

Keywords

Masal , Açıklanamayan sır motifi , Sihirli nesne , Şor Türkleri , Analitik psikoloji , Ritüel.

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Supporting Institution

Bu çalışma Yıldız Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimince SDK-2019-3578 Proje Kodu ile desteklenmiştir. . İlgili proje, 2023 yılında sonuçlandırılmış olup bu makale projenin sonuç çıktılarından biri üzerine hazırlanmıştır.

References

• ÇUDOYAKOV, A.İ., Şorskiy Skazki Legendı, Kemerova, 2010.
• FOL’KLOR ŞORTSEV. Şorskiy Fol’lora Narodov Sibiri i Dal’nego Vostoka. (2010). (S. P. Pojnoba, E. N. Kuz’mina, Ed.) Novosibirsk.
• JUNG, C. G., Seçme Yazılar. (Ed. Anthony Storr). Çev. Levent Özşar, Alfa Yayınevi, İstanbul 2018.
• KOÇAK, Aynur, KARA TEKGÜL, Işılay. “Bilgeliğin Tacını Takan Alp Salur Kazan”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 13 (31), 2020, 960-976.
• PROPP, Vladimir, Masalın Biçimbilimi, (Çev., M. Rifat & S. Rifat). İş Bankası Yayınları, İstanbul 2018.
• MARDRUS, Joseph Charles, Binbir Gece Masalları 9.-16. Kitaplar, II. Cilt, (Çev. Âlim Şerif Onaran), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2014.
• MASLOW, Abraham Harold, Dinler Değerler Doruk Deneyimler, (çev.: Koray Sönmez). Kuraldışı Yayınları, İstanbul 1996.
• THOMPSON, Stith, Motif-Index of Folk-Literatur, Indiana University Press, Bloomington 2000.
• TEZEL, Naki. Türk Masalları I, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1997.
• TORBOKOV, Stepan, Şoriya Visyudu So Mnoy, Oao, Novosibirsk 2006.
• TURNER, Victor. Ritüeller Yapı ve Anti-Yapı (çev.: Nur Küçük.) İthaki Yayınları, İstanbul 2018.
• VAN GENNEP, Arnold, Geçiş Ritleri, Nora Kitap, İstanbul 2022.
• VON FRANZ, Maria.Loise, “Bireyleşme Süreci”, İnsan ve Sembolleri içinde, C. G. Jung (Haz.), Çev. Ali Nahit Babaoğlu. Okyanus, İstanbul 2000, 158-229.
• VON FRANZ, Maria Loise,. Masalları Yorumlamak. Çev. Canberk Şeref, Pinhan Yayıncılık, İstanbul 2021.