ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDEKİ SINIRLAMA İŞLEVİNDEKİ “-(y)XncA dek/degin/kadar” ARA FORMUNUN DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDAKİ GÖRÜNÜMÜ VE “-(y)XncA” ZARF-FİİLİNİN KULLANIM ÇEŞİTLİLİĞİ
Abstract
Zarf-fiillerin Türkçenin ilk yazılı eserlerinden itibaren ne denli değişik işlevlerde kullanıldığını takip edebilmekteyiz. Eski Türkçe döneminden günümüz Türk lehçelerine kadar, zarf-fiil ekleri fiillerin cümle içinde zarf olarak kullanılmasını sağlayarak, fiillere birtakım işlevler kazandırmıştır. Bazı durumlarda da zarf-fiiller asıl işlevini/işlevlerini kaybetmiş veya başka bir yapıya aktarmıştır. Eski Türkçe döneminden beri takip edebildiğimiz {-(G)XncA} zarf-fiil ekinin genellikle iki anlamda ve işlevde kullanıldığı görülmektedir: Bunlardan ilki (-dığı zaman, -dığında) anlamında zamandaşlık işlevi; ikincisi (-ıncaya kadar, -ana kadar) anlamında sınırlılık işlevidir. Özellikle Türkiye Türkçesinde {-(y)XncA} zarf-fiilinin sınırlama işlevi, tek başına {-(y)XncA} eki ile karşılanamadığı için, bu anlam “Fiil+ {-(y)XncA}+(y)A ve çekim edatı” şeklinde formüle edebileceğimiz bir yapıyla ifade edilir. Eski Anadolu Türkçesinde ise sınırlama işlevini oluşturan {-(y)XncA}‘nın dört farklı formunu görmekteyiz: 1. “-(y)XncA” 2. “-(y)XncA ve çekim edatı” 3. “-(y)XncA(y)A ve çekim edatı” 4. “Tâ/çak... -(y)XncA”. Günümüzde ise Eski Anadolu Türkçesindeki bu dört farklı formun Doğu Trakya Ağızlarında işlek bir biçimde kullanıldığı görülmektedir. Çalışmamızda bu konu üzerinde durulacaktır. Anahtar Kelimeler: Doğu Trakya, İşlev, Zarf-Fiil, Ağız, Eski Anadolu Türkçesi
Zarf-fiillerin Türkçenin ilk
yazılı eserlerinden itibaren ne denli değişik işlevlerde kullanıldığını takip
edebilmekteyiz. Eski Türkçe döneminden günümüz Türk lehçelerine kadar,
zarf-fiil ekleri fiillerin cümle içinde zarf olarak kullanılmasını sağlayarak,
fiillere birtakım işlevler kazandırmıştır. Bazı durumlarda da zarf-fiiller asıl
işlevini/işlevlerini kaybetmiş veya başka bir yapıya aktarmıştır.
Eski Türkçe döneminden beri takip edebildiğimiz {-(G)XncA} zarf-fiil ekinin genellikle iki anlamda ve işlevde kullanıldığı görülmektedir: Bunlardan ilki (-dığı zaman, -dığında) anlamında zamandaşlık işlevi; ikincisi (-ıncaya kadar, -ana kadar) anlamında sınırlılık işlevidir. Özellikle Türkiye Türkçesinde {-(y)XncA} zarf-fiilinin sınırlama işlevi, tek başına {-(y)XncA} eki ile karşılanamadığı için, bu anlam “Fiil+ {-(y)XncA}+(y)A ve çekim edatı” şeklinde formüle edebileceğimiz bir yapıyla ifade edilir. Eski Anadolu Türkçesinde ise sınırlama işlevini oluşturan {-(y)XncA}‘nın dört farklı formunu görmekteyiz: 1. “-(y)XncA” 2. “-(y)XncA ve çekim edatı” 3. “-(y)XncA(y)A ve çekim edatı” 4. “Tâ/çak... -(y)XncA”. Günümüzde ise Eski Anadolu Türkçesindeki bu dört farklı formun Doğu Trakya Ağızlarında işlek bir biçimde kullanıldığı görülmektedir. Çalışmamızda bu konu üzerinde durulacaktır.
Keywords
References
- Ata, Aysu 2004, Karahanlı Türkçesi: Türkçe İlk Kur’an Tercümesi, Ankara: TDK Yayınları.
- Bodroligeti, András J. E. 2001, A Grammar of Chagatay, Muenchen: Lincom Europa.
- Canpolat, Mustafa 1995, Mecmū‘atü’n-Neẓā’ir -‘Ömer Bin Meṣ‘ūd, Ankara: TDK Yayınları.
- Çağatay, Saadet 2008, “Eski Osmanlıca’da Fiil Müştakları I-II-III”, Prof. Dr. Saadet Çağatay’ın Yayınlanmış Tüm Makaleleri C:1, Hzl. Aysu Ata, İstanbul Ayaz Tahir Türkistan İdil- Ural Vakfı, s. 322-383.
- Demir, Necati 2004, Dânişmend-nâme, Ankara: Akçağ Yayınları.
- Demiray, Gizem 2008, Kırklareli Pınarhisar Merkez İlçesi ve Köyleri Ağız İncelemesi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.
- Deny, Jean 1941, Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), Çev. Ali Ulvi Elöve, İstanbul: Maarif Matbaası.
- Dilçin, Cem 1991, Mes‘ūd Bin Aḥmed-Süheyl ü Nev-Bahâr, Ankara: TDK Yayınları.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
June 27, 2016
Submission Date
May 12, 2016
Acceptance Date
June 15, 2016
Published in Issue
Year 2016 Volume: 1 Number: 7