Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Sporda Güdülenme Düzeyleri ve Başarı Hedefleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Spor Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin sporda güdülenme düzeyleri ile başarı hedef yönelimleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Yozgat Bozok Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören ve kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 299 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Veri toplama araçları olarak Sporda Güdülenme Ölçeği ve Sporda Başarı Amacı Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada, öğrencilerin demografik özellikleri (cinsiyet, yaş, bölüm, sınıf, lisanslı spor yapma durumu ve günlük sporda geçirilen süre) göz önünde bulundurularak analizler yapılmıştır. Bu analizler sonucunda, güdülenme ve başarı hedefleri açısından demografik değişkenlere bağlı olarak anlamlı farklılıklar genel olarak görülmemiştir (p > 0.05). Ancak, erkek öğrencilerin güdülenmeme düzeylerinin kadınlara göre anlamlı şekilde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, günlük antrenman süresi arttıkça içsel ve dışsal güdülenme ile başarı amaçları olan ustalık ve ego yönelimlerinde anlamlı artışlar saptanmıştır. Korelasyon analizleri, içsel ve dışsal güdülenmenin hem ustalık hem de ego yönelimleriyle yüksek ve pozitif ilişkiler taşıdığını ortaya koymuştur. Ayrıca, güdülenme ölçeğinin toplam puanı ile başarı amacı ölçeğinin toplam puanı arasında da güçlü bir ilişki bulunmuştur. Sonuç olarak, demografik faktörlerin sporda motivasyon ve başarı hedefleri üzerindeki etkisinin sınırlı olduğu, ancak antrenman süresi ve güdülenme düzeyinin bu hedeflerle güçlü bir bağlantı içinde olduğu görülmüştür. Bu bulgular, sporcu eğitiminde bireysel motivasyon stratejilerinin önemini ve düzenli antrenmanın başarının desteklenmesinde kritik rol oynadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Güdülenme
• Başarı
• Spor
• Üniversite
• Öğrenci

An Examination of the Relationship Between Sports Motivation Levels and Achievement Goals of Faculty of Sport Sciences Students

Öz

The purpose of this study was to examine the relationship between sports motivation levels and achievement goal orientations among students in the Faculty of Sport Sciences. The research was conducted during the 2024-2025 academic year with a sample of 299 students enrolled at Yozgat Bozok University’s Faculty of Sport Sciences, selected through convenience sampling. Data were collected using the Sport Motivation Scale and the Achievement Goal Questionnaire for Sport. Analyses were performed considering demographic variables including gender, age, department, academic year, licensed sports participation, and daily time spent on sports. The results indicated that, overall, there were no significant differences in motivation and achievement goals across demographic groups (p > .05). However, male students exhibited significantly higher levels of amotivation compared to females. Furthermore, a positive and significant increase was observed in intrinsic and extrinsic motivation as well as mastery and ego orientations with increasing daily training duration. Correlational analyses revealed strong and positive associations between both intrinsic and extrinsic motivation and the mastery and ego goal orientations. Additionally, a robust correlation was found between total motivation scores and total achievement goal scores. In conclusion, demographic factors appeared to have a limited impact on motivation and achievement goals in sport; conversely, training duration and motivation levels demonstrated strong links with these achievement goals. These findings underscore the importance of individualized motivational strategies in athlete development and highlight the critical role of consistent training in enhancing performance outcomes.

Anahtar Kelimeler

• Motivation
• Achievement
• Sports
• University
• Student

Kaynakça

1. Adie, J. W., Duda, J. L., & Ntoumanis, N. (2012). Perceived coach-autonomy support, basic need satisfaction and the well- and ill-being of elite youth soccer players: A longitudinal investigation. Psychology of Sport and Exercise, 13(1), 51-59.
2. Ak, S. (2020). Başarı hedefleri üzerine bir inceleme: Basketbol oyuncularının kendine güvenini, psikolojik temel gereksinimlerini ve iyi oluşunu nasıl etkiler (Doktora tezi). Ege Üniversitesi.
3. Akman, K., & Can, H. C. (2019). Oryantiring sporu yapan lise öğrencilerinin sporda güdülenme düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 6(3), 12–21.
4. Altıntaş, A., Bayar Koruç, P., & Akalan, C. (2012). Sporcuların hedef yönelimleri, algılanan güdüsel iklimleri ve algılanan fiziksel yeterliklerinin cinsiyete ve deneyim düzeyine göre karşılaştırılması. Türkiye Klinikleri Journal of Sports Sciences, 4(1), 1–10.
5. Ames, C. (1992). Classrooms: Goals, structures, and student motivation. Journal of Educational Psychology, 84(3), 261–271. https://doi.org/10.1037/0022-0663.84.3.261
6. Amorose, A. J. (2007). Coaching effectiveness: Exploring the relationship between coaching behavior and self-determined motivation. In M. S. Hagger ve N. L. D. Chatzisarantis (Eds.), Intrinsic motivation and self-determination in exercise and sport (209–227). Human Kinetics.
7. Baron-Thiene, A., & Alfermann, D. (2015). Personal characteristics as predictors for dual career dropout versus continuation: A prospective study of adolescent athletes from German elite sport schools. Psychology of Sport and Exercise, 21, 42-49. DOI: 10.1016/j.psychsport.2015.04.006
8. Baydoğan, E., & Göktaş, Z. (2024). Atletizm ve judo sporcularında spora katılım güdüleri ve sporda başarı hedefleri üzerine araştırma. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(2), 198–219.

9. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (36. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
10. Canpolat, A. M., & Çetinkalp, Z. K. (2011). İlköğretim II. kademe öğrenci-sporcuların başarı algısı ve öz-yeterlik düzeyleri arasındaki ilişki. Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 13(1), 14–19.
11. Cengiz, M. S. (2017). Aikido antrenörleri ile diğer savaş sanatları antrenörlerinin duygusal zeka, sürekli öfke ve sporda güdülenme açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
12. Ceylan, E. (2024). 18–24 yaş arası oryantiring sporcularının başarı algısı ve özgüven düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
13. Cumming, S. P., Smith, R. E., Smoll, F. L., Standage, M. & Grossbard, J. R. (2008). Development and validation of the achievement goal scale for youth sports. Psychology of Sport and Exercise, 9(5), 686-703.
14. Danışman, İ. H. (2011). Bireysel ve takım sporları yapan öğrencilerin güdüsel yönelimlerinin kaygı düzeylerine etkilerinin araştırılması (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
15. De Pero, R., Amici, S., Benvenuti, C., Minganti, C., Capranica, L., & Pesce, C. (2009). Motivation for sport participation in older Italian athletes: The role of age, gender and competition level. Sport Sciences for Health, 5, 61–69.
16. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. New York: Plenum Press.
17. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268. DOI: 10.1207/S15327965PLI1104_01
18. Demir, Ş. (2020). Elit düzey boksörlerin sporda güdülenme, saldırganlık ve öfke düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi.
19. Demiral, Ş., Taşkın, C., & Dindar, M. (2021). Üniversite öğrencilerinin spora katılım düzeylerinin incelenmesi: COVID-19 salgın krizi süreci. In G. Akgören ve P. Göker (Eds.), 7. UBCAK pp. 22–24).
20. Demirkesen, M. (2023). 15–19 yaş arası amatör futbolcuların sporda güdülenme düzeylerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gedik Üniversitesi.
21. Duda, J. L. (2013). The conceptual and empirical foundations of Empowering Coaching™: Setting the stage for the PAPA project. International Journal of Sport and Exercise Psychology, 11(4), 311-318. DOI: 10.1080/1612197X.2013.839414
22. Duda, J. L., & Nicholls, J. G. (1992). Dimensions of achievement motivation in schoolwork and sport. Journal of Educational Psychology, 84(3), 290–299. https://doi.org/10.1037/0022-0663.84.3.290
23. Ekinci, H., & Koç, Y. (2020). Ortaokul öğrencilerinde sportmenlik davranışlarının yordayıcısı olarak başarı algısı. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(4), 154–165.
24. Erşen, K. (2019). Egzersizde hedef yönelimi, davranışsal düzenlemeler ve psikolojik ihtiyaçların ilişkisinin araştırılması (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi.
25. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). Sage.
26. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference 18.0 update (10th ed.). Boston, MA: Pearson.
27. Gillet, N., Berjot, S., Vallerand, R. J., Amoura, S., & Rosnet, E. (2012). Examining the motivation-performance relationship in competitive sport: A Cluster-Analytic Approach. International Journal of Sport Psychology, 42(2), 79-102.
28. Gül, E. (2023). Kadın sporcuların güdülenme ve mental iyi oluş düzeyleri ile sportif yeterlik ilişkisi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi.
29. Güler, M., & Bulut, M. (2022). Fitness antrenörlerinin görev ve ego yönelimi durumları. Journal of Global Sport and Education Research, 5(2), 109–117.
30. Gümüşay, M. (2022). Kick boks sporcuları ile rekreatif olarak kick boks sporu yapan bireylerin sporda güdülenme ve egzersiz bağımlılık düzeylerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi.
31. Haerens, L., Aelterman, N., Vansteenkiste, M., Soenens, B., & Van Petegem, S. (2015). Do perceived autonomy-supportive and controlling teaching relate to physical education students' motivational experiences through unique pathways? Distinguishing between the bright and dark side of motivation. Psychology of Sport and Exercise, 16(3), 26-36. DOI: 10.1016/j.psychsport.2018.08.005
32. Hagger, M. S., & Chatzisarantis, N. L. (2016). The trans-contextual model of autonomous motivation in education: Conceptual and empirical issues and meta-analysis. Review of Educational Research, 86(2), 360-407. DOI: 10.3102/0034654315585005
33. Harwood, C. G., Keegan, R. J., Smith, J. M. J., & Raine, A. S. (2015). A systematic review of the intrapersonal correlates of motivational climate perceptions in sport and physical activity. Psychology of Sport and Exercise, 18, 9-25. DOI: 10.1016/j.psychsport.2014.11.005
34. Ilıkkan, D. (2021). Eskrim sporu yapan lise ve üniversite öğrencilerinin sosyal yapı özelliklerinin kolektif yeterlik ve hedef yönelimine etkisi (Yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi.
35. Joesaar, H., Hein, V., & Hagger, M. S. (2020). Peer influence on young athletes’ need satisfaction, intrinsic motivation, and persistence in sport: A 12-month prospective study. Psychology of Sport and Exercise, 12(5), 500-508.
36. Karafil, A. Y., Ulaş, M. & Akgül, M. H. (2021). Sporda Başarı Amacı Ölçeği: Alt Yapı sporcularına (9-18 Yaş) yönelik geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(1), 46-58.
37. Kazak, Z. (2004). Sporda Güdülenme Ölçeği'nin Türk Sporcuları İçin Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 15(4), 191-206
38. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. London: Guilford publications. Kolayiş, H., Sarı, İ., & Köle, Ö. (2015). Takım sporlarıyla uğraşan kadın sporcuların imgeleme, güdülenme ve kaygı puanları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(2), 129–136.
39. Li, C., Wang, C. K. J., & Pyun, D. Y. (2017). Impacts of talent development environments on athlete burnout: A self-determination perspective. Journal of Sports Sciences, 35(18), 1838-1845. DOI: 10.1080/02640414.2016.1240370
40. Lochbaum, M., Çetinkalp, Z., Graham, K-A., Wright, T. & Zazo, R. 2016. Task and ego goal orientations in competitive sport: a quantitative review of the literature from 1989 to 2016. Kinesiology. 48(1), 3-29. https://doi.org/10.26582/k.48.1.14
41. Mageau, G. A., & Vallerand, R. J. (2003). The coach–athlete relationship: A motivational model. Journal of Sports Sciences, 21(11), 883-904.
42. Nicholls, J. G. (1989). The competitive ethos and democratic education. Harvard University Press.
43. Özen, A. (2019). Y ve Z kuşağındaki taekwondo sporcularının çok boyutlu mükemmelliyetçilik düzeylerinin sporda güdülenme ve başarı motivasyonu ile ilişkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi.
44. Özsarı, A., & Çetin, M. Ç. (2019). Amatör futbolcuların görev ve ego yönelimlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 99–109.
45. Pehlivan, M., Tiryaki, K., Kurtipek, S., & Sönmezoğlu, U. (2017). Üniversiteler arası güreş müsabakalarına katılan sporcuların sporda güdülenme düzeylerinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(4), 71–78.
46. Pelletier, L. G., Fortier, M. S., Vallerand, R J. vd. (1995). Toward a New Measure of Intrinsic Motivation, Extrinsic Motivation, and Amotivation in Sports: The Sport Motivation Scale (SMS). Journal of Sport and Exercise Psychology, 17(1), 35-53.
47. Roberts, G. C., Treasure, D. C., & Conroy, D. E. (2012). Understanding the dynamics of motivation in sport and physical activity: An achievement goal interpretation. In G. Tenenbaum ve R. C. Eklund (Eds.), Handbook of Sport Psychology (3th ed). Wiley. ISBN: 9780471738114
48. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Publications. doi.org/10.1521/978.14625/28806
49. Standage, M., & Ryan, R. M. (2020). Self‐determination theory in sport and exercise. In G. Tenenbaum, R. C. Eklund, ve N. Boiangin (Eds.), Handbook of sport psychology: Social perspectives, cognition, and applications (4th ed., pp. 37–56). John Wiley ve Sons, Inc.. https://doi.org/10.1002/9781119568124.ch3
50. Şanlı, S. (2014). Polis akademisi öğrencilerinin genel öz yeterlik inançları ve sporda güdülenme kaynaklarının incelenmesi. Spor Bilimleri Dergisi, 25(4), 172–183.
51. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson
52. Taherdoost, H. (2016). Sampling methods in research methodology; How to choose a sampling technique for research. SSRN Electronic Journal, 5(2), 18-27. https://doi.org/10.2139/ssrn.3205035
53. Tokdemir, E. (2024). Savunma ve dövüş sporu yapan bireylerin sporcu tatmini ve başarı algısı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi.
54. Torun, F. (2020). Elit judo sporcularının başarı algısı ve spora katılım güdülerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi.
55. Toy, A. B. (2015). Serbest ve grekoromen stil güreşçilerin hedef yönelimi ve yaşam doyumu ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Hitit Üniversitesi.
56. Vallerand, R. J. (1997). Toward a hierarchical model of intrinsic and extrinsic motivation. In M. P. Zanna (Ed.), Advances in experimental social Psychology. Academic Press, 29,271–360.. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60019-2
57. Vansteenkiste, M., Ryan, R. M., & Soenens, B. (2020). Basic psychological need theory: Advancements, critical themes, and future directions. Motivation and Emotion, 44(1), 1-31. doı: 10.1007/s11031-019-09818-1