Research Article

Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa'da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri

Volume: 2 Number: 2 October 30, 2020
EN TR

Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa'da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri

Abstract

Makalede, postyapısalcı imgebilim izinde, 18. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Türkçesi ile yazılmış Molla Mustafa Başeski’nin Mecmûa’sında hetero algıların dünya görüşü açısından temelleri ele alınmaktadır. Son kültürel araştırma yöntemlerini uygulayarak ve ötekinin imajının her zaman kültürel olarak koşullandırıldığı varsayımından yola çıkarak, bu inceleme diğer din mensuplarına (Bosnalı Katolikler, Ortodoks ve Yahudiler), Osmanlı İmparatorluğu'nun askerî ve siyasi düşmanlarına (Avusturyalılar, Ruslar, Karadağlılar) ve Bosnalı olmayanlara (Türkler ve Araplar) odaklanmaktadır. Araştırmanın amacı, yazısı gizli olduğu için iktidara karşı boyun eğmeye mecbur olmayan güvenli bir şahit ve tahlilcinin dünya görüşünü kullanarak geç Osmanlı dönemdeki Bosna çokkültürlülük modelinin tabiatını aydınlatmaktır. Mecmûa yazarının diğer din mensuplarının imajını oluşturma şekli, her zaman komşu olmalarına, yaşam alanlarının paylaşıldığı veya İmparatorluğun diğer tarafındaki kâfir olmalarına bağlıdır. Başeski'nin "iç ötekilerin" tanımlamaları, karakterizasyonu ve yorumları asla söz konusu kişinin öncelikle din kimliğine yönelmez; ister olumlu ister olumsuz olsun, bu karakterizasyonlar her zaman ad hominem yönelimli, somut insanlara bağlıdır ve gösterilen özellikler, imagolojik anlamda, din üstü, genel ve evrenseldir. Böyle bir algı, muhtemelen kronikçinin İslam'ın orijinal ilkelerinin kozmopolit yorumlanması ve tasavvufa duyduğu sempatisi ile ilişkilidir. Bu nedenle, Mecmûa’daki Saraybosna'nın imagolojik ufku, laik-tanımlayıcı düzeyde değil, deneyimsel, somut ve metafizik olguları bağdaştıran etik düzeyde işlev görür. “Dış ötekiler” söz konusu olduğunda, bilgi eksikliği ve gerçek tehdide karşı duygusal tutum, Başeski’de de bu algı çizgisinde mitolojik önyargılar ve klişe yargıların hâkim olmasını sağlamıştır.

Keywords

Molla Mustafa Başeski, Mecmûa, Postyapısalcı İmgebilim, Hetero Algılar

References

  1. Ahmed, A. (2019). Putovanje u Evropu. Sarajevo: El-Kalem.
  2. Arkoun, M. (1996). Ljudska prava u kontekstu islamsko-zapadne debate. In E. Karic (Ed.), Ljudska prava i islam (p. 159-170). Sarajevo: Fond otovreno drustvo.
  3. Baseskija, M. M. (1997). Ljetopis. Sarajevo: Sarajevo Publishing.
  4. Dzaja, S. M. (1992). Konfesionalnost i nacionalnost Bosne i Hercegovine. Sarajevo: Svjetlost.
  5. Durakovic, E. P. (2004). Kur’an-ı Kerim. Sarajevo: Svjetlost.
  6. Filan, K. (2014). Sarajevo u Baseskijino doba: Jezik kao stvarnost. Sarajevo: Connectum.
  7. Gvozden, V. (2005). Knjizevna imagologija u perspektivi. Ostrvo(4), 3-21.
  8. Karahasan, D. (2004). Knjiga vrtova. Sarajevo: Connectum.
  9. Karic, E. (1982a). Humanisticki nazori Mula Mustafe Baseskije. Glasnik Vrhovnog islamskog starjesinstva u SFRJ, 3, 329-335.
  10. Karic, E. (1982b). Ljetopisac Mula Mustafa Baseskija. Glasnik Vrhovnog islamskog starjesinstva u SFRJ, 2, 195-206.
APA
Spahic, V., & Marinkovic, M. (2020). Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri. Universal Journal of History and Culture, 2(2), 153-168. https://izlik.org/JA55JH53PT
AMA
1.Spahic V, Marinkovic M. Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri. Universal Journal of History and Culture. 2020;2(2):153-168. https://izlik.org/JA55JH53PT
Chicago
Spahic, Vedad, and Mirjana Marinkovic. 2020. “Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri”. Universal Journal of History and Culture 2 (2): 153-68. https://izlik.org/JA55JH53PT.
EndNote
Spahic V, Marinkovic M (October 1, 2020) Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri. Universal Journal of History and Culture 2 2 153–168.
IEEE
[1]V. Spahic and M. Marinkovic, “Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri”, Universal Journal of History and Culture, vol. 2, no. 2, pp. 153–168, Oct. 2020, [Online]. Available: https://izlik.org/JA55JH53PT
ISNAD
Spahic, Vedad - Marinkovic, Mirjana. “Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri”. Universal Journal of History and Culture 2/2 (October 1, 2020): 153-168. https://izlik.org/JA55JH53PT.
JAMA
1.Spahic V, Marinkovic M. Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri. Universal Journal of History and Culture. 2020;2:153–168.
MLA
Spahic, Vedad, and Mirjana Marinkovic. “Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri”. Universal Journal of History and Culture, vol. 2, no. 2, Oct. 2020, pp. 153-68, https://izlik.org/JA55JH53PT.
Vancouver
1.Vedad Spahic, Mirjana Marinkovic. Molla Mustafa Başeski Tarafından Kaleme Alınan Mecmûa’da Öteki Hakkında Algıların Dünya Görüşü Açısından Temelleri. Universal Journal of History and Culture [Internet]. 2020 Oct. 1;2(2):153-68. Available from: https://izlik.org/JA55JH53PT