Din Öğretiminde Kültürel Çeşitliliğin Sunumu: Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersi Örneği

Kültürel çeşitliliğin din öğretimindeki yerini incelemeyi amaçlayan bu araştırmanın konusu, kültürel çeşitlilikle ilgili konuların, öğrenci yapısı bakımından çeşitlilik arz eden bir sınıfta, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi özelinde nasıl sunulduğunu incelemektir. Araştırmada, nitel araştırma desenlerinden “durum çalışması” deseni kullanılmıştır. Araştırmaya ilişkin veriler görüşme ve katılımlı gözlem tekniklerinden yararlanılarak elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Adana ilinin Çukurova, Seyhan, Yüreğir ve Sarıçam merkez ilçelerinde bulunan toplam 15 ortaöğretim (Anadolu lisesi, Fen lisesi ve Mesleki ve Teknik Anadolu lisesi) kurumunda görev yapan 32 DKAB öğretmeni ve bu okullarda öğrenim gören 25 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler 2022-2023 eğitim öğretim yılında toplanmıştır. Çalışma grubuyla görüşme yapılmış ve bu görüşmelerde araştırma için özel olarak geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışma grubu oluşturulurken farklı kültürel çevrelere mensup öğrencilerin yer aldığı sınıflara ulaşılmaya gayret edilmiştir. Ayrıca DKAB dersinde, özellikle kültürel çeşitlilikle ilgili konuların işlendiği dönemde (yıllık plana göre) sınıf içi gözlemler yapılmıştır. Elde edilen veriler araştırmanın problemi çerçevesinde, belli tema ve kategorilere göre analiz edilmiş, ilgili bilimsel literatür ışığında tartışılmıştır. Araştırma sonucunda, çalışma grubunun yer aldığı farklı kültürlere mensup öğrencilerin yoğun olduğu sınıflarda, farklı din, dünya görüşü ve İslam içi yorumlar işlenirken nesnel ve öznel dil olarak kavramsallaştırılabilecek iki temel sunum biçiminin öne çıktığı anlaşılmıştır. Katılımcı görüşlerinde ve sınıf içi gözlemlerde kültürel farklılıkların genel olarak gözetildiği, özellikle tarafsızlık, kapsayıcılık, nesnellik vb. nitelikleri belirgin bir sunum dilinin öne çıkarıldığı, kimi özel durumlarda ise daha duygusal ve korumacı refleksleri olan öznel bir dile başvurulduğu anlaşılmıştır. Buradan hareketle din öğretiminde kültürel farklılıklara daha duyarlı, çok dilli-kültürlü yaklaşımların işe koşulmasının anlamlı olacağı söylenebilir.

This study examines how cultural diversity is presented in the classroom in the context of the secondary education Religious Culture and Ethics (DKAB) course. The study employs the “case study” design from qualitative research designs. Data for the study were collected using interview and participant observation techniques. The study group consisted of 32 DKAB teachers working in a total of 15 secondary education institutions (Anatolian high schools, science high schools, and vocational and technical Anatolian high schools) located in the central districts of Çukurova, Seyhan, Yüreğir, and Sarıçam in the province of Adana, and 25 students attending these schools. The data were collected during the 2022-2023 academic year. The study group was interviewed and a semi-structured interview form specially developed for the research was used in these interviews. When forming the study group, efforts were made to reach classes with students from different cultural backgrounds. In addition, participatory observations were conducted during the period when topics related to cultural diversity were covered in the DKAB course (according to the annual plan). The data obtained were analysed according to specific themes and categories within the framework of the research problem and discussed in light of the relevant scientific literature. Based on the data obtained from the interview and observation findings, it was understood that two basic presentation styles that could be conceptualized as objective and subjective language emerged in classes with a high concentration of students from different cultures in the study group when discussing different religions, worldviews, and interpretations within Islam. Both in the participants' views and in classroom observations, it was seen that cultural differences were generally considered, and in this sense, a scientific presentation with distinct qualities such as impartiality and objectivity was emphasized, while in some specific cases, a theological language with more emotional and protective reflexes was used. From this point of view, it can be said that it would be meaningful to employ multilingual-cultural approaches that are more sensitive to cultural differences in religious education.