Eğitimin Temelleri Açısından Lisansüstü Tezler: Eğitimin Felsefî, Sosyal ve Tarihî Temelleri Bilim Dalına Yönelik Bir Değerlendirme

Year 2025, Volume: 11 Issue: 2, 64 - 81, 28.08.2025

Hamza Yakar

https://doi.org/10.29065/usakead.1734305

Abstract

Eğitimin Felsefî, Sosyal ve Tarihî Temelleri (EFSTT) Anabilim Dalı, Türkiye’de eğitim bilimlerinin bir akademik disiplin olarak gelişiminde önemli bir yere sahiptir. EFSTT kapsamındaki zorunlu ve seçmeli dersler, öğretmen yetiştirme lisans programlarında önemli bir yer tutmakta ve öğretmen adaylarının eğitim olgusuna yönelik çok boyutlu bakış açısı geliştirmelerine katkı sunmaktadır. Bu araştırma, Türkiye’de EFSTT Bilim Dalı kapsamında hazırlanan lisansüstü tezleri, eğitimin temelleri bağlamında incelemek ve bu tezleri öğretmen yetiştirme lisans programı ders içerikleriyle ilişkilendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemine dayanmaktadır. Çalışmanın veri kaynakları EFSTT Bilim Dalı’nda hazırlanmış lisansüstü tezler ve öğretmen yetiştirme lisans programıdır. Araştırmada, EFSTT Bilim Dalı’nda yapılan lisansüstü tezlerin eğitimin temelleri bağlamındaki eğilimleri ile öğretmen yetiştirme lisans programı ders içerikleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla MAXQDA 2020 programı kullanılarak sistematik bir kodlama süreci yürütülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre, EFSTT Bilim Dalı’nda yapılan lisansüstü tezler ile öğretmen yetiştirme lisans programı ders içeriklerinin eğitimin temelleri açısından benzer temaları içerdiği görülmekle birlikte, bu örtüşmenin sınırlı düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

Keywords

Eğitimin Temelleri , Lisansüstü Tez , Öğretmen Yetiştirme Lisans Programı , Lisans Programı , İçerik Analizi

Postgraduate Theses in terms of Foundations of Education: An Evaluation of Philosophical, Social and Historical Foundations of Education

Abstract

The Department of Philosophical, Social, and Historical Foundations of Education (pronounced EFSTT) holds a significant position in the development of educational sciences as an academic discipline in Türkiye. The compulsory and elective courses offered within EFSTT occupy an important place in teacher education undergraduate programs, contributing to the development of prospective teachers’ multidimensional perspectives on education. This study aims to examine graduate theses prepared within the EFSTT discipline in Türkiye in the context of the foundations of education and to relate them to the course contents of teacher education undergraduate programs. The study is based on the qualitative research design of document analysis. The data sources of the study are postgraduate theses prepared in the Department of EFSTT and teacher training undergraduate programme. In order to identify the relationship between the thematic tendencies of the graduate theses in the EFSTT discipline and the course contents of the teacher education undergraduate programs, a systematic coding process was conducted using the MAXQDA 2020 software. The research findings reveal that although the graduate theses in the EFSTT discipline and the course contents of the teacher education undergraduate programs share similar themes concerning the foundations of education, this overlap remains limited.

Keywords

Foundations of Education , Graduate Thesis , Content Analysis , Teacher Training , Undergraduate Program

References

• Aslan, A. K. (2001). Eğitimin toplumsal temelleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(5), 16-30.
• Biesta, G. J. (2015). Beyond learning: Democratic education for a human future. Routledge.
• Bircan, H. H. (2018). Eğitim ve felsefe-eğitimin doğal/insanî, toplumsal ve felsefî temeli. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 157-172.
• Boote, D. N., & Beile, P. (2005). Scholars Before Researchers: On the Centrality of the Dissertation Literature Review in Research Preparation. Educational Researcher, 34(6), 3-15.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Carr, W. (2003). Philosophy and education. Journal of Philosophy of Education, 37(1), 1-14.
• Cooper, H. (2010). Research synthesis and meta-analysis: A step-by-step approach (4th ed.). Sage.
• Copleston, F. (1993). A history of philosophy (Vols. 1-9). Image Books.
• Creswell, J. W. (2013). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
• Cücük, E., & Doğan, A. (2018). Türkiye’de “Eğitim Tarihi” alanında hazırlanmış doktora tezlerinin incelenmesi. Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(20), 139-176.
• Doğan, İ. (2004). Toplum ve eğitim sorunları üzerine felsefî ve sosyolojik tahliller. Ankara: Pegem Akademi.
• Erdem, A. R. (2013). Eğitim bilimine giriş mi? Eğitimi biliminin temelleri mi?. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(33), 219. https://doi.org/10.9779/PUJE605.
• Ergün, M. (2008). Cumhuriyet Dönemi eğitim tarihi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6(12), 321-348.
• Fakioğlu-Bağcı, H. (2023). Türk Eğitim Felsefesi literatürü üzerine bibliyografik bir inceleme. Alanyazın, 4(2), 105-158. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1345069
• Falkingham, L. & Reeves, R. (1998). Context analysis a technique for analysing research in a field, applied to literature on the management of R&D at the section level. Scientometrics, 42, 97-120.
• Gutek, G. L. (2011). Historical and philosophical foundations of education: A biographical introduction (5th ed.). Pearson.
• Hart, C. (1998). Doing a literature review: Releasing the social science research imagination. Sage.
• Kenny, A. (2012). A new history of western philosophy. Oxford University Press.
• Lincoln, Y, S., & Guba, E, G. (1985). Naturalistic Inquiry. Sage.
• Noddings, N. (2007). Philosophy of education. (2nd ed.). Westview Press.
• Ozmon, H., & Craver, S. M. (2008). Philosophical foundations of education (8th ed.). Pearson Merrill Prentice Hall.
• Petticrew, M., & Roberts, H. (2006). Systematic reviews in the social sciences: A practical guide. Blackwell Publishing.
• Russell, B. (2004). A history of western philosophy. Routledge.
• T.C. Resmî Gazete. (1967, Kasım 22). Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Lisans Öğretim ve İmtihan Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Sayı: 12757). https://www.resmigazete.gov.tr/
• Uygun, S. (2012). Eğitim tarihi alanında yapılmış lisansüstü tezlerin analizi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(33), 263-282.
• Ünder, H., & Aslan, C. (2020). Eğitimin felsefi, sosyal ve tarihi temelleri çalıştayı. Ankara Üniversitesi Yayınları, No: 691.
• Webster, J., & Watson, R. T. (2002). Analyzing the Past to Prepare for the Future: Writing a Literature Review. MIS Quarterly, 26(2), xiii–xxiii.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Anakara: Seçkin Yayıncılık.
• Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı [YÖK]. (2018). Yeni öğretmen yetiştirme lisans programları.https://eski.yok.gov.tr/kurumsal/idari-birimler/egitim-ogretim-dairesi/yeni-ogretmen-yetistirme-lisans-programlari
• Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı [YÖK]. (2007, Temmuz 11). Yükseköğretim Genel Kurul Kararı. https://www.yok.gov.tr