Urban tribalization and the touristic, communicational, and subjective ecosystem in the context of the Parintins Folkloric Festival

Abstract

Bu çalışma, Parintins Halk Festivali’ni öznel iletişimsel-turistik ekosistemler çerçevesinde kentsel tribalizasyonun bir göstergesi olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaca ulaşmak için çalışma şu hedefleri izlemektedir: Parintins Halk Festivali’nin ne olduğunu açıklamak; festival bağlamında kentsel tribalizasyon kavramını ortaya koymak; ve bu tribalizasyondan kaynaklanan Parintins’e yönelik turistik hareketliliği incelemek. Parintins Halk Festivali, Brezilya’nın kuzeyindeki en büyük halk gösterilerinden biridir; ülkenin dört bir yanından insanları çeker ve iki rakip öküz grubuna (bois) yönelik güçlü bir kimlik ve aidiyet duygusuyla karakterizedir. Metin, Baptista’nın (2021) Turismo-Trama (Turizm-Ağ) ve Ters Yüz Turizm yaklaşımlarıyla Maffesoli’nin (2000) geliştirdiği tribalizasyon kavramını bir araya getirir. Bu makale, Baptista’nın (2020, 2023) önerdiği iki metodolojik stratejinin — Bilgi Haritalaması ve Rizomatik Matrisler — birleşiminden doğmuştur. Çalışma, öznel hareketliliği ve mekâna dayalı turizmin güçlendirilmesini inceleyen turizm araştırmaları için özgün bir kuramsal-kavramsal çerçeve sunmaktadır. Bu doğrultuda, tribalizasyon; Ters Yüz Turizm ve Turismo-Trama’nın epistemolojik ve teorik önerilerini daha derinlemesine anlamayı sağlayan özgün bir turistik-iletişimsel-öznel ekosistem oluşturur.

Keywords

• Turizm
• Ekosistem
• Tribalizasyon
• Parintins Halk Festivali

Urban tribalization and the touristic, communicational, and subjective ecosystem in the context of the Parintins Folkloric Festival

Abstract

The present study aims to analyze the Parintins Folkloric Festival as an indicator of urban tribalization within the framework of subjective communicational-touristic ecosystems. To achieve this goal, the study seeks to: explain what the Parintins Folkloric Festival is; demonstrate the concept of urban tribalization in relation to the festival; and examine the touristic mobilization toward Parintins that emerges from this tribalization. The Parintins Folkloric Festival is one of the largest popular manifestations in northern Brazil, attracting people from across the country and marked by strong identification and belonging to the two competing oxen groups (bois). The text combines the theoretical approach related to Tourism-Trama and the Reverse Side of Tourism proposed by Baptista (2021), in dialogue with the concept of tribalization developed by Maffesoli (2000). This article results from the combination of two methodological strategies proposed by Baptista (2020, 2023): the Cartography of Knowledge and Rhizomatic Matrices. It offers an original theoretical-conceptual framework as a differential approach for tourism studies related to the mobilization of subjects and the enhancement of place-based tourism. In this way, tribalization constitutes a unique touristic-communicational-subjective ecosystem, which allows for a deeper understanding of the epistemological and theoretical propositions of Reverse Tourism and Tourism-Trama.

Keywords

• Tourism
• Ecosystem
• Tribalization
• Parintins Folkloric Festival

References

1. Amazonastur. (2023, 8 Ağustos). Recode: Turistas geraram mais de R$ 146 milhões de receita durante Festival de Parintins. https://www.amazonastur.am.gov.br/recorde-turistas-geraram-mais-de-r-146-milhoes-de-receita-durante-festival-de-parintins/
2. Amazonastur. (2024, 17 Temmuz). Festival de Parintins 2024 injetou mais de R$ 180 milhões na economia no município. https://www.amazonastur.am.gov.br/festival-de-parintins-2024-injetou-mais-de-r-180-milhoes-na-economia-no-municipio/
3. Amazonastur. (t.y.). Indicadores de Turismo. Erişim tarihi: 6 Aralık 2025, https://www.amazonastur.am.gov.br/indicadores-de-turismo/
4. Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. University of Minnesota Press.
5. Baptista, M. L. (2021). O avesso do turismo como proposição de sinalizadores para o futuro: Reflexões ecossistêmicas sobre entrelaçamentos e processualidades do avesso das desterritorializações turísticas em seus saberes e fazeres. Cenário: Revista Interdisciplinar em Turismo e Território, 9(3), 258–271. https://doi.org/10.26512/revistacenario.v9i3.34894
6. Baptista, M. L. C., & Eme, J. B. (2023). Estratégias de ‘sobre-vivência’ metodológica na viagem investigativa para a ciência no mundo novo: Dimensão trama, cartografia dos saberes e matrizes rizomáticas. Revista Ibero-Americana de Estudos em Educação, 18*(00), e023001. https://doi.org/10.21723/riaee.v18i00.17308
7. Bauman, Z. (2001). Community: Seeking safety in an insecure world. Polity Press. Brasilturis. (2022, 21 Eylül). Amazonastur: Recorde no festival de Parintins 2022 e grandes expectativas. https://brasilturis.com.br/2022/09/21/amazonastur-recorde-no-festival-de-parintins-2022-e-grandes-expectativas/
8. Cavalcanti, M. L. V. C. (2013). Carnaval, ritual e sociedade. Civilização Brasileira.

9. Comaroff, J., & Comaroff, J. L. (2009). Ethnicity, Inc. University of Chicago Press.
10. Crema, R. (1989). Introdução à visão holística: Breve relato de viagem do velho ao novo paradigma. Summus.
11. DaMatta, R. (1991). Carnavais, malandros e heróis: Para uma sociologia do dilema brasileiro (4ª ed.). Rocco.
12. Ferro, S., & Watts, M. W. (2012). Traditionalism and modernity: Choreography and gender portrayal in the Brazilian popular dance Bumba-meu-boi. Congress on Research in Dance Conference Proceedings, 2012, 51–62. https://doi.org/10.1017/cor.2012.6
13. Freud, S. (1990). Totem e tabu. In Edição standard brasileira das obras psicológicas completas de Sigmund Freud (J. Salomão, Trans.; Vol. 13, pp. 13–164). Imago. (Orijinal çalışma 1913–1914'te yayımlandı).
14. Getz, D. (2012). Event studies: Theory, research and policy for planned events (2. baskı). Routledge. Lévi-Strauss, C. (1986). O totemismo hoje (M. B. da N. Silva, Trans.). Edições 70. (Orijinal çalışma 1962'de yayımlandı).
15. Maffesoli, M. (2000). O tempo das tribos: O declínio do individualismo nas sociedades de massa (3ª ed.). Forense Universitária.
16. Martins, C. C. S. (2021). Bumba meu boi do Maranhão: Folklore, tradition and identity. Herança, 4(2), 111–127. https://doi.org/10.52152/heranca.v4i2.352
17. Mathews, G. (2011). Ghetto at the center of the world: Chungking Mansions, Hong Kong. University of Chicago Press.
18. Mauss, M. (2002). Sociologia e antropologia (P. Neves, Trans.). Cosac Naify.
19. Richards, G. (2018). Cultural tourism: A review of recent research and trends. Journal of Hospitality and Tourism Management, 36, 12–21. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2018.03.005
20. Silva, Z. L. da. (2022). The representations, the meanings, and the “beat” of Bumba-Meu-Boi festivities, from Maranhão, and Boi-Bumbá festivities, from Middle Amazonas State and Parintins. Advances in Social Sciences Research Journal, 9(7), 706–732. https://doi.org/10.14738/assrj.97.12697
21. Urry, J. (2007). Mobilities. Polity Press.
22. Woodward, K. (Ed.). (2000). Identity and difference. Sage Publications.