KUTADGU BİLİG VE DİVÂN-I HİKMET’TE ÖLÜM ALGISI
Öz
Türklerin İslamiyet’i kabul ettiği dönemlerde bu zamana tanıklık eden pek çok düşünürlerimiz var olmuştur. Bunlardan birisi 11. yy’da Kutadgu Bilig eserini yazan hem İslam öncesi Türk düşüncesi hem de İslam sonrası Türk düşüncesini eserinde işleyen, tasvir eden düşünürümüz Yusuf Has Hacib (1017-1077)’tir. Diğer önemli düşünürümüz ise 12. yy’da Divan-ı Hikmet adlı eseri kaleme alan Türklerin İslamiyet’i benimsemelerinde tasavvuf anlayışının yer edinmesinde büyük rolü olan mutasavvıf Ahmet Yesevi (1093-1167)’dir. Her iki düşünür zamansal olarak yakın bir döneme tekabül etmiş olup tefekkür dünyaları insanın erdemli bir şekilde hayatını idame ettirmesi gerektiği ve yaşamın anlam kazanmasının ölüm bilinciyle zuhur ettiğini ifade etmişlerdir. Ölüme yapılan vurgu nihayetinde ahiret hayatına olan hazırlığı vurgulamaktadır. Bu çalışmada Kutadgu Bilig ve Divan-ı Hikmet eserlerinde yer verilen insanın bu dünyada iyi ameller işlemesi gerektiği, nefsin kötü hallerden sakındırılması, bedenin dünya albenilerine esir olmaması, ruhun yetkinleştirilmesi için insanın ölüm bilinciyle nasıl eylemesi gerektiği hususlarına değinilecektir.
Anahtar Kelimeler
Kutadgu Bilig , Divan-ı Hikmet , Türk-İslam Düşüncesi , Ölüm
Kaynakça
- Ahmet Yesevi, Dîvân-ı Hikmet, (çev. Hayati Bice), Ankara, Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları, 2016.
- Demirci, Mehmet. “Ahmet Yesevi’nin Tasavvufi Anlayışı”, Divân-ı Hikmet Sohbetleri, (ed. Zülfikar Güngör), Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2018. s. 105-121.
- Demirci, Mehmet. “Mutasavvıflara Göre Ölüm”, İslami Araştırmalar, 1987. s. 89-104.
- Eraslan, Kemal, “Ahmed-i Yesevi”, Erdem Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 21, 1995. s. 799-819.
- Eraslan, Kemal, Divan-ı Hikmet Seçmeler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1991.
- Fındıkoğlu, Ziyaettin Fahri, “XI'inci Asırda Bir Türk Mütefekkiri ve Ahlaki Düşünceleri”, Cumhuriyet Halk Partisi Yayını, İstanbul, 1938.
- Gazâlî, Hakikat Bilgisine Yükseliş, (çev. Serkan Özburun), İnsan Yayınları, İstanbul, 2007.
- Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Din, (çev. Ahmet Serdaroğlu), Ankara, t.y, Cilt. 3.
- Gazâlî, Ölüm ve Ötesi, İstanbul, Sağlam Yayınevi, İstanbul, 1999.
- Gölpınarlı, Abdülbâki, 100 Soruda Tasavvuf, Gerçek Yayınevi, İstanbul, 1985.