Vergi Yükünün Haksız Aktarılması: İşyeri Kiralarının Vergilendirilmesi Sorunu

Abstract

Gayrimenkul sermaye iradı elde eden işyeri sahiplerinden alınacak gelir vergisi stopaj usulü ile alınmaktadır. İşyerlerinin stopaj yolu ile vergilendirilmesinde devletin vergi kaybına uğradığı görülmektedir. İşletmeler kar elde etmeyi ve bunları devamlılık arz edecek şekilde gerçekleştirmeyi hedeflemektedir. İşletmelerin uzun süreli kiralama ihtiyaçları işyeri kiralayan mülk sahiplerinin kira anlaşmalarına daha avantajlı konumda olmalarını sağlamaktadır. Uygulamada işyeri bina sahiplerinin kiralamadan doğan vergi yükünü kiracıya yansıtmak istemeleri kiracıların kiralama maliyetlerini daha da arttırmaktadır. Bu nedenle kiracılar daha az vergi ödemek için kira sözleşmelerinde emsal kira bedeli üzerinden düşük tutarlarda kiralar göstermektedirler. Emsal kira bedellerinin hesaplandığı temel değer olan emlak vergisi değerlerinin piyasa değerlerini yansıtmaması kira sözleşmelerinde belirtilen kira bedellerinin çok düşük gerçekleşmesine neden olmaktadır. Bu nedenle düşük gösterilen kira bedelleri üzerinden devlet vergi kaybına uğrarken işyerini kiralayan kiracılar da mükellefi olmadıkları bir vergiyi yüklenmek durumunda kalmaktadırlar. Vergi yükünün asıl yüklenicisi olan iş yeri sahiplerine yüklenmesi gereken vergi yükü, haksız bir şekilde işyerini kiralayan kişilere yansıtılmaktadır. Yapılacak yasal değişiklikleri ile işyeri kiralamalarından doğan vergi yükünün işyeri kiralayanlara yansıtılamayacağı yasal güvence altına alınmalıdır.

Keywords

• Emsal kira bedeli
• stopaj
• işyeri kiralama
• gelir vergisi

Unfair Transfer of Tax Burden: The Problem of Taxation of Workplace Rents

Abstract

Income tax to be collected from business owners who obtain real estate capital income is collected by withholding method. It is seen that the state incurs tax losses in the taxation of workplaces through withholding. Businesses aim to make profits and to realize them in a sustainable way. The long-term rental needs of businesses enable the owners of the workplaces to be in a more advantageous position in terms of rental agreements. In practice, the fact that business building owners want to reflect the tax burden arising from renting to the tenant increases the rental costs of the tenants. For this reason, tenants show low rents over the precedent rental price in their lease agreements in order to pay less tax. The fact that the real estate tax values, which are the basic values for which the imputed rental values are calculated, do not reflect the market values, causes the rental prices specified in the rental agreements to be very low. For this reason, while the state loses tax on the rental prices shown as low, the tenants who rent the workplace are also obliged to bear a tax that they are not liable for. The tax burden that should be imposed on the owners of the workplaces, which are the real contractors of the tax burden, is reflected to the people who rent the workplace with an unfair reflection. With the legal amendments to be made, it should be legally guaranteed that the tax burden arising from workplace rentals will not be reflected to the workplace renters.

Keywords

• Imputed rental value
• withholding tax
• workplace leasing
• income tax

References

1. Akalın, G. (2000). Kamu ekonomisi. Akçağ Yayınları.
2. Akıncı, Ş. (2008). İşyeri kiralarında kiracının korunması açısından borçlar kanunu tasarısının bazı hükümlerinin değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 57(3), 33-50.
3. Albayrak Zincirlioğlu, C. (2018). İş hukukunda işyeri ve işletme kavramlarının önemi. İş Hukuku Dergisi, 9(34), 425-450.
4. Çakar, E. (2013). Vergiye karşı direnme şekilleri ve vergi inzivası. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(2), 1293-1314.
5. Demir, İ. C. (2013). Türkiye’de vergi yükü. Dora Yayıncılık.
6. Demirli, Y. (2015). Türk Vergi Sisteminde ücret tabanlı istihdam teşvikleri: Gelir Vergisi stopajı teşviki/desteği ve ücret istisnası. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 11(25), 141-162. https://doi.org/10.17130/ijmeb.2015.11.25.933
7. Edizdoğan, N., & Çelikkaya, A. (2022). Vergilerin ekonomik analizi. Ekin Yayınevi.
8. Gerçek, A. (2005). Türk vergi hukukunda vergi sorumlusu, sorumluluk halleri ve türlerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 54(3), 157-193.

9. Güler, H., Toparlak, E., & Kaba, H. (2018). Türkiye’de mali kural olarak vergi gelir güvenliğinin sağlanmasında vergi politikası tasarımı. Politik Ekonomik Kuram, 2(1), 142-164.
10. Işık, A., & Çelik, M. (2013). Gayrimenkul sermaye iradı beyannamesinin verildiği haller ve uygulama örnekleri. IAAOJ Social Science, 1(2), 3-10.
11. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
12. Köstekçi, A., & Sandalcı, U. (2020). Vergi denetiminin vergi tahsilatına etkisi: Türkiye için bir zaman serisi analizi. Turkish Studies, 15(8), 3609.
13. Narçin, A. (2020). Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunu etkileyen faktörler ve vergiye gönüllü uyumu sağlamaya yönelik çalışmalar [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. Saraç, T. B. (2015). Vergi yükü ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Maliye Dergisi, 169, 21-35.
15. Sarısoy, İ. (2018). Farklı bir özelleştirme önerisi: Gayrimenkul sermaye iradı vergileme sürecinin özelleştirilmesi. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 40(1), 69-100.
16. Saygın, Ö. (2019). Emlak vergisi değerine bağlı vergi kayıpları. Ekin Yayınevi.
17. Şenyüz, D. (1995) Vergilendirmede yükümlü psikolojisi. Bursa
18. Taşkın, Y. (2010). Vergi psikolojisi ve vergiye karşı mükellef tepkileri. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 54, 67-90.
19. TDK (2025). https://sozluk.gov.tr/