Adana Şakirpaşa Havalimanı’ndan Çukurova Uluslararası Havalimanı’na Geçiş Sonrası Bölgesel Hava Trafiğindeki Değişimler: Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Adana Şakirpaşa Havalimanı’ndan Çukurova Uluslararası Havalimanı’na gerçekleştirilen operasyonel geçiş sonrasında bölgesel hava trafiğinde gözlenen değişimleri uçuş yoğunluğu, destinasyon çeşitliliği ve uçak tipi dağılımı açısından karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırma, nedensellik iddiası taşımayan betimleyici ve karşılaştırmalı tek durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Veriler, EUROCONTROL uçuş kayıtları ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün resmî istatistiklerinden derlenmiştir. Adana Şakirpaşa Havalimanı için 1 Ocak–31 Aralık 2023 dönemi, Çukurova Uluslararası Havalimanı için ise düzenli ticari operasyonların başladığı 11 Ağustos–31 Aralık 2024 dönemi esas alınmıştır. Gözlem sürelerinin farklı olması nedeniyle ham uçuş toplamları doğrudan büyüme göstergesi olarak yorumlanmamış; günlük ortalama uçuş sayısı, farklı destinasyon sayısı ve uçak tipi payları temel karşılaştırma ölçütleri olarak kullanılmıştır. Bulgular, Çukurova Uluslararası Havalimanı’nın ilk faaliyet döneminde günlük ortalama uçuş yoğunluğunun daha yüksek, destinasyon ağının daha geniş ve Airbus A321 operasyonlarının payının daha fazla olduğunu göstermektedir. Bu örüntüler, ilave havalimanı kapasitesinin havayolu ağ planlaması, frekans tercihleri ve filo tahsisiyle birlikte bölgesel bağlantısallıkta yapısal değişimlerle ilişkilendirilebileceğine işaret etmektedir. Bununla birlikte, farklı gözlem pencereleri, mevsimsellik, talep artışı ve havayolu stratejileri kontrol edilmediğinden sonuçlar nedensel bir etki olarak değerlendirilmemelidir. Çalışma, tam operasyonel havalimanı transferinin erken dönem sonuçlarını kapasite–bağlantısallık çerçevesinde belgeleyerek havalimanı planlaması ve uzun dönemli izleme çalışmaları için ampirik bir başlangıç noktası sunmaktadır. Ayrıca çalışma, yalnızca trafik hacmine odaklanan değerlendirmelerin ötesine geçerek rota sürekliliği, uluslararası bağlantı, uçak kapasitesi, mevsimsel istikrar ve erişilebilirlik göstergelerinin birlikte izlenmesi gerektiğini vurgulamakta; bu yönüyle politika geliştirme süreçlerine katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Havalimanı geçişi
• bölgesel hava ulaşımı
• havalimanı kapasitesi
• hava ağı bağlantısallığı
• trafik yeniden dağılımı

THE IMPACT OF THE TRANSITION FROM ADANA ŞAKİRPAŞA AIRPORT TO ÇUKUROVA INTERNATIONAL AIRPORT ON REGIONAL AIR TRAFFIC: A COMPARATIVE ANALYSIS

Öz

This study comparatively examines changes observed in regional air traffic following the operational transition from Adana Şakirpaşa Airport to Çukurova International Airport in terms of flight intensity, destination diversity, and aircraft type distribution. The research was designed as a descriptive comparative single-case study without a causal claim. Data were compiled from EUROCONTROL flight records and official statistics from the General Directorate of State Airports Authority (DHMİ). The observation period covers 1 January–31 December 2023 for Adana Şakirpaşa Airport and 11 August–31 December 2024 for Çukurova International Airport, beginning with commercial operations. Because the observation windows differ in length, raw flight totals were not interpreted as direct growth measures; instead, mean daily flight movements, distinct destinations, and aircraft-type shares were used as the comparative indicators. The findings show that Çukurova International Airport recorded higher daily flight intensity, a broader destination network, and a larger share of Airbus A321 operations during its operating period. These patterns suggest that additional airport capacity, together with airline network planning, frequency decisions, and fleet allocation, may be associated with structural changes in regional connectivity. However, unequal observation windows, seasonality, demand growth, and airline strategies are not controlled; therefore, the results should not be interpreted as causal effects. By documenting the early outcomes of a complete operational airport transfer within a capacity–connectivity framework, the study provides an empirical baseline for airport planning, performance monitoring and longer-term evaluation.

Anahtar Kelimeler

• Airport transition
• regional air transport
• airport capacity
• air network connectivity
• traffic redistribution

Kaynakça

1. Ashford, N., Mumayiz, S., & Wright, P. (2011). Airport engineering: Planning, design, and development of 21st century airports (4th ed.). Wiley.
2. Burghouwt, G. (2007). Airline network development in Europe and its implications for airport planning. Ashgate.
3. Cheung, T. K. Y., Wong, C. W. H., & Lei, Z. (2022). Assessment of hub airports’ connectivity and self-connection potentials. Transport Policy, 127, 250–259. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2022.09.003
4. Chwiłkowska-Kubala, A. (2021). What are the sources of regional airport economic effectiveness? The dynamic capabilities perspective with evidence from Poland. Journal of Air Transport Management, 92, 102024. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2021.102024
5. de Neufville, R., & Odoni, A. (2013). Airport systems: Planning, design, and management (2nd ed.). McGraw-Hill. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü [DHMİ]. (2024a). Çukurova Uluslararası Havalimanı: Genel bilgiler. https://www.dhmi.gov.tr/Sayfalar/Havalimani/Cukurova/GenelBilgiler.aspx
6. EUROCONTROL. (n.d.). Demand data repository (DDR). https://www.eurocontrol.int/ddr
7. Graham, A. (2018). Managing airports: An international perspective (5th ed.). Routledge.
8. Güner, S., Antunes, J. J. M., Seçkin Codal, K., & Wanke, P. (2024). Network centrality driven airport efficiency: A weight-restricted network DEA. Journal of Air Transport Management, 116, 102551. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2024.102551

9. Güner, S., & Seçkin Codal, K. (2024). Airport productivity and network centrality in the pandemic outbreak: Lessons from the Turkish airports. Journal of Air Transport Management, 115, 102552. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2024.102552
10. Halpern, N., & Graham, A. (2013). Airport marketing. Routledge.
11. International Civil Aviation Organization. (2023). Annual report 2023. ICAO.
12. International Transport Forum. (2014). Expanding airport capacity: Competition and connectivity: The case of Gatwick and Heathrow (International Transport Forum Policy Papers No. 44). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/a2ff134d-en
13. Iyer, K. C., & Thomas, N. (2021). An econometric analysis of domestic air traffic demand in regional airports: Evidence from India. Journal of Air Transport Management, 93, 102046. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2021.102046
14. Kaya, G., Aydın, U., Karadayı, M. A., Ülengin, F., Ülengin, B., & İçken, A. (2022). Integrated methodology for evaluating the efficiency of airports: A case study in Turkey. Transport Policy, 127, 31–47. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2022.08.010
15. Li, S., Xu, G., & Zhou, Y. (2023). How air transport networks respond to long-lasting disruptive events like COVID-19: The first step toward long-term resilience. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 177, 103836. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103836
16. Lin, P.-C. (2023). The propagation of European airports’ on-time performance and on-time flights via air connectivity prior to the COVID-19 pandemic. Journal of Air Transport Management, 109, 102382. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2023.102382
17. Morton, C., & Mattioli, G. (2023). Competition in multi-airport regions: Measuring airport catchments through spatial interaction models. Journal of Air Transport Management, 112, 102457. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2023.102457
18. O’Connor, K., & Fuellhart, K. (2012). Cities and air services: The influence of the airline industry. Journal of Transport Geography, 22, 46–52. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2011.10.007
19. Pels, E., Nijkamp, P., & Rietveld, P. (2003). Access to and competition between airports. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 37(1), 71–83. https://doi.org/10.1016/S0965-8564(02)00007-6
20. Redondi, R., Birolini, S., Morlotti, C., & Paleari, S. (2021). Connectivity measures and passengers’ behavior: Comparing conventional connectivity models to predict itinerary market shares. Journal of Air Transport Management, 90, 101958. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2020.101958
21. Thomas, N., & Jha, K. N. (2024). Econometric evidence on the profits and revenues of Indian regional airports. Journal of Air Transport Management, 115, 102533. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2023.102533
22. Wang, X., Peng, J., Tang, J., Lu, Q., & Li, X. (2022). Investigating the impact of adding new airline routes on air transportation resilience in China. Transport Policy, 125, 79–95. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2022.05.013
23. Wong, C. W. H., Cheung, T. K. Y., & Zhang, A. (2023). A connectivity-based methodology for new air route identification. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 173, 103715. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103715