MUHASEBE BİLİMİ PERSPEKTİFİNDEN ZEKAT: GÜNÜMÜZDEKİ UYGULAMA MODELLERİ VE STRATEJİLERİ: TÜRKİYE MODELİ ÖRNEĞİ

Year 2025, Volume: 9 Issue: 1-2, 66 - 75, 27.12.2025

Mehmet Ös

https://doi.org/10.30711/utead.1794690

Abstract

Dünya üzerinde var olan birçok din içerisinde üç büyük dinden biri olan İslam Dini için zekât önemli bir paya sahiptir. Farklı uygulamalar ve oranlar olmakla birlikte genel olarak zekât, nakdi olarak ödendiğinde en az 1/40 (%2,5) oranında zekât matrahı üzerinden hesaplanmaktadır. İslam Hukuk’una göre kabul edilen bir gider, Türk Vergi Sistemi’ne göre kabul edilmemektedir. Böylelikle vergi matrahı ile zekât matrahı arasında farklılıklar oluşmaktadır. Bu çalışmanın amacı İslam Mali Sisteminde yer edinen zekât uygulamasını vergilemede ve sosyal adaleti sağlamada günümüz TVS içerisinde uygulanabilir olup/olmadığını tartışmaktır. Çalışmada şirketlerin tüzel kişiliklerinde zekât vermesi ile ilgili öneriler sunulmuştur. Bu şekilde vergi mükellefleri içerisinde çifte vergilendirme ve vergi kayıplarını önleyebilmek vergide adalet ile verginin tabana yayılması adına zekât fonunun kurulması için öneriler sunulmuştur. Bu çalışmada belge ve doküman analizi yönteminden faydalanılmıştır. Yapılan analizlere yönelik gerekli sınıflandırma ve düzenlemeler yapılmıştır. Bu çalışma kapsamında elde edilen sonuçlar ileride yapılması planlanan bilimsel çalışmalara örnek teşkil edeceği tahmin edilmektedir.

Keywords

: Finansal Muhasebe , Muhasebe Teorisi , Uluslararası Muhasebe , Kar Amacı Gütmeyen Kurumlar Muhasebesi.

ZAKAT FROM AN ACCOUNTİNG SCİENCE PERSPECTİVE: CURRENT IMPLEMENTATİON MODELS AND STRATEGİC APPROACHES: A CASE STUDY OF THE TÜRKİYE MODEL

Abstract

Among the many religions in the world, Islam recognized as one of the three major faiths—places great importance on zakat (almsgiving). Despite differences in its application and rates, zakat is generally calculated at a minimum of 1/40 (2.5%) of the zakat base when paid in monetary form. However, expenses recognized under Islamic law are not necessarily accepted under the Turkish Tax System (TTS), leading to discrepancies between the tax base and the zakat base.The aim of this study is to discuss the feasibility of implementing zakat, an integral component of the Islamic financial system, within the framework of the contemporary Turkish Tax System, particularly in the context of taxation and the promotion of social justice. The study proposes recommendations regarding the payment of zakat by legal entities, such as corporations. Furthermore, suggestions are made for the establishment of a zakat fund to enhance tax justice, broaden the tax base, and prevent double taxation and tax loss among taxpayers.The document and content analysis method was employed in the study. Relevant classifications and adjustments were made based on the findings of these analyses. The results obtained are expected to serve as a reference point for future scientific research on this subject.

Keywords

Financial Accounting , Accounting Theory , International Accounting , Non-Profit Accounting

References

• Ansari, O. M., & Tabraze, H. (2018). IFRS and the Shari'ah Based Reporting A Conceptual Study. Kingdom of Bahrain: AAOIFI.
• Ashfaq, M., Abdelwahab, H. R., Aziz, S., & Sharif, S. (2022). Wealth Creation and Management in Islam. In Wealth Management and Investment in İslamic Settings: Opportunities and Challenges (pp. 73-89). Singapore: Springer Nature Singapore.
• Aleraig, M. A., & Asutay, M. (2023). The Impact of İslamic Worldview on Shaping the Accounting System: An İslamic Moral Economy and Historical Exploration in Rationalizing İslamic Accounting. In K. Hussainey and H. Al Lawati (Eds.) İslamic Accounting and Finance: A Handbook (pp. 43-97). UK: World Scientific.
• Asutay, M., & Yilmaz, I. (2021). Constituting an İslamic social welfare function: an exploration through İslamic moral economy. International Journal of İslamic and Middle Eastern Finance and Management, 14(3), 524-540.
• Aydın, M., & Odabaş, H. (2018). Zekâtın devlet eliyle yönetilmesi ve Malezya zekât sistemi örneği. Dini Araştırmalar, 21(54), 145-174.
• Aytekin, S., & Vanlı, V. Geçmiş Yıllara ilişkin zararların mahsubunda mali İdare ile danıştay arasında ortaya çıkan görüş farklılığı. Vergi raporu (209), 68-75.
• Badem, M. (2017). Modern Vergi Ve Klasik Zekât Anlayışı Üzerine Tahliller. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(11), 75-91.
• Balcı, B. R. (2012). Yeni Muhasebe Düzeninde Mali Kâr Hesaplamalari. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(1), 159-179.
• Bilen, C. İ. (2012). Vergi Uygulamasında Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler ve Mali Karın Tespiti. Vergi Dünyası Dergisi, 376, 12-29.
• Dalgın, N. (2004). Zekât hükümleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16(16), 43-72.
• Demir, Ö., Acar, M., & Toprak, M. (2004). Anatolian tigers or İslamic capital: Prospects and challenges. Middle Eastern Studies, 40(6), 166-188.
• Demir, Ş. (2007). Kur’an’da zekât kavramının etimolojik ve semantik analizi, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (28), 9-30.
• Diyanet İşleri Yüksek Kurulu. Erişim 12 Eylül 2023. https://kurul.diyanet.gov.tr/
• Ebu, S. A. b. Saîd b. Habib et-Tenûhî. (1323). el-Müdevvenetü’l-kübra. Kahire: Matbaatü’s-Saade,.
• Faiz, M. (1991). Prospects of Poverty Eradication through the Existing Zakat System in Pakistan. Pakistan Development Review, 30(4), 1119-1129.
• Geçer, A. E. (2016). Türk Ticaret Kanunu Ve Vergi Usul Kanunu Çerçevesinde Ticari Kâr Mali Kâr Ayrımı. KhukA, 2016(1-2), 115-128.
• Güman, O. (2018). Zekât Nisabına Dair Çağdaş Yaklaşımlar. International Journal of İslamic Economics and Finance Studies, 4(3), 62-73.
• Hamat, Z. (2009, July). Business zakat accounting and taxation in Malaysia. In Conference on İslamic perspectives on management and finance (Vol. 322). Ar-Rayyan, Katar: Hamad Bin Khalifa University. Jedidia, K. B., & GuerbouJ, K. (2020). Effects of zakat on the economic growth in selected İslamic countries: empirical evidence. International Journal of Development Issues, 20(1), 126-142.
• Karakurt, A. (2010). Küresel kriz ortamında yatırım teşvikleri, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 65(02), 143-163.
• Kılınç, Y. (2021). Murabaha İşlemlerinin Faizsiz Finans Muhasebe Standartlarına Göre Muhasebeleştirilmesinin TMS/TFRS’ler Açısından Karşılaştırmalı İncelemesi. Alanya Akademik Bakış, 5(3), 1213-1229.
• Kuran Yolu. Erişim 10 Ekim 2023. https://kuran.diyanet.gov.tr
• Maçin, H. (2014). Zekât Nisablarının Vergi Matrahları Açısından Değerlendirilmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 17-44.
• Mevsıli, el-İhtiyar, I, 332-333; İbn Abidin, Reddu’l-muhtar, III, 178, Erişim 19 Temmuz 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr
• Olgun, Ö. F., & Kumaş, A. (2024). Modern Dönemde Devlet Eliyle Gerçekleştirilen Zekât Yönetimine Fıkhî Bir Bakış: Malezya Örneği. Diyanet İlmi Dergi, 60(1), 167-202.
• Özdemir, A. (2013). Zekât ve vergi̇ mükellefi̇yeti̇nde firsat eşi̇tli̇ği̇ ve adaleti̇n sağlanmasi. EKEV Akademi Dergisi, (56), 1-10.
• Pratiwi, I. S., & Siswantoro, D. (2020). The feasibility of claiming zakat as a tax deduction to enhance tax compliance in Indonesia. In B. Y. Gitaharie, A. W. Lubis, M. K. Dewi (Eds.) Contemporary Issues in Finance, Accounting, and Consumers' Behavior: Lessons from Indonesia (pp. 247-253). Hauppauge, New York: Nova Science Publishers.
• Rosele, M. I., Muneem, A., Seman, A. B. C., Abdullah, L. H., Rahman, N. N. A., Sukor, M. E. A., & Ali, A. K. (2023). Imposing zakat on cryptocurrency (Bitcoin): a Shariah appraisal. Global Business and Economics Review, 28(1), 91-111.
• Siswantoro, D., Nurzaman, M. S., Nurhayati, S., Munandar, A., İsmail, A. G., & Mohamad, N. (2022). Factors determining zakat rebate preferences in Malaysia: zakat as tax deduction. Academic Journal of Interdisciplinary Studies, 11, 115-128.
• Souhir, N., & Amal, A.(2023) Review on the Conceptual and Empirical Studies on Zakat, Transformations in Banking, Finance and Regulation. In K. Hussainey & H. Al Lawati (ed.), İslamic Accounting and Finance (ss. 129-149). UK: World Scientific Publishing.
• Şen, Ö., & Demirli, Y. (2018). Ücretlerin kaynakta vergilendirilmesi: Farklı vergi sistemi uygulayan OECD ülkelerine ilişkin bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 9(22), 138-160.
• Temür, Y. (2017). Negative Income tax in the context of welfare state and zakat (the religious levy) in the İslamic economy. Balkan Journal of Social Sciences, 6(12), 1-11.
• Velayutham, S. (2014). “Conventional” accounting vs “İslamic” accounting: the debate revisited. Journal of İslamic Accounting and Business Research, 5(2), 126-141.
• Yalçın, Z. (2020). Ticari Kârdan Mali Kâra Geçiş Ve Kârın Dağıtımının Muhasebeleştirilmesi: Bir Uygulama Örneği. İzmir YMMO Dergisi, 2(2), 27-45.
• Yatmaz, A. (2015). Bir Zekât Mükellefi Olarak Faizsiz Finansal Kuruluşlar ve Zekât Fonu (Hesabı) Uygulaması ve Zekât Muhasebesi. International Journal of İslamic Economics and Finance Studies 1(2) , 113-139.
• Yeşilyurt, Ö. Ü. Ş., & Tekdoğan, Ö. F. (2022). Zekât ve Sosyal Harcamalar: Türk Vergi Sisteminden Yansımalar. Vergi Sorunları Dergisi, 45(401), 129-143.
• Yılmaz, İ. (2019). Fakirlikle Mücadelede Zekât ve Negatif Gelir Vergisinin Rolü. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(11), 961-990.
• Zulkiple, F. (2020). Malezya, Selangor eyaletinde zekât toplama ve dağıtım yöntemi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya: Sakarya Üniversitesi.
• Mutlu, M. F. (2019). İslam Hukukunda Vergi-Zekât İlişkisi (Master's thesis, Necmettin Erbakan University (Turkey)).