Kurgu ve Gerçeklik Arasında: İbrahim Nasrallah’ın Zilâlu’l-Mefâtîh Romanında Filistin Tarihinin İzleri

Abstract

Roman kişiyi merkeze alarak onun psikolojik, toplumsal, kültürel, siyasi, sosyal yönünü yansıtan bir edebi türdür. Roman, yapısı, unsurları, teknikleri ile diğer edebi türlerden ayrılır. Romanı özgün kılan en önemli unsur içerisinde hayatın devamlılığını sağlayan kişi, zaman, mekân ve olay örgüsünün romanın temel yapısını oluşturmasıdır. Kişiler, zaman ve mekân romanın yazılış amacı üzerine bina edildiği yapılardır. Yazar, romanın bu unsurları aracılığı ile kendi düşünce dünyasını okuyucu ile buluşturur. Gerçekle kurgunun iç içe geçtiği roman türünde yazar, eserini kendi sosyal şartları, eğilimleri doğrultusunda şekillendirir. Filistin’in önde gelen yazarlarından İbrahim Nasrallah, eserlerinde kendi düşünce dünyasını yansıtmayı amaç edinen, Filistin sorunu üzerine gerçek yaşamdan esinlenerek eserler kaleme alan Filistin’in yetiştirdiği usta kalemlerden biridir. Eserlerinde Filistin halkının veya kendisinin tarihî süreç içerisinde yaşadığı sorunları, acıları, sıkıntıları konu edinen Nasrallah, adeta eserleri ile Filistin halkının savunucusu olmuştur. Bu çalışmada Nasrallah’ın el-Melhâtu’l-Filistîniyye roman serisi içerisinde yer alan Sülâsiyyetu’l- Ecrâs adlı ayrı bir başlık altında yayımlanan üç romanından biri olan Zilâlu’l-Mefâtîh başlıklı romanı tarihî roman türü açısından incelenecektir. Nasrallah’ın Zilâlu’l-Mefâtîh adlı romanı, Filistin tarihinde yaşanan acıları, dramları, halkın Siyonist baskısına karşı direnişini ve sürgün hayatındaki kimlik arayışını merkezine alan önemli bir eserdir. Bu makale, zikrettiğimiz romanı tarihî roman türü bağlamında ayrıntıları ile inceleyerek, Nasrallah’ın tarihî olayları kurgusal bir anlatı ile nasıl harmanlandığını ve bu yolla Filistin halkının kolektif hafızasını nasıl canlı tuttuğunu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Makalede ilk olarak tarihin, romanın ve tarihi romanın Nasrallah’ın bakış açısına göre ne ifade ettiği üzerinde durulacaktır. Nasrallah, tarihin kuru bilgisini romanın karakterleri üzerinden canlı bir şekilde hayatın içerisinden yaşanan hayat hikayeleri ile birleştirerek aktarır. Bu açıdan bakıldığında, Filistin tarihi açısından kırılma noktaları kabul edilen 1948 Nakba’sı, 1967 Arap-İsrail Savaşı ve 1987 Birinci İntifada’nın kronolojik olarak ele alındığı önemli zaman dilimlerinin Zilâlu’l-Mefâtîh romanında zaman içerisinde değişime uğrayan toplum ve mekân yapısı tarihî olaylarla birlikte açıklanmaya çalışılacaktır

Keywords

• Arap Dili ve Edebiyatı
• Filistin Edebiyatı
• Tarihî Roman
• İbrahim Nasrallah
• Ẓilâlu’l-Mefâtîh.

Between Fiction and Reality: Reflections of Palestinian History in Ibrahim Nasrallah’s Zilālu’l-Mafātīh Novel

Abstract

The novel is a literary genre that centers on the individual, reflecting their psychological, social, cultural, political, and societal dimensions. With its unique structure, elements, and techniques, the novel stands apart from other literary forms. What makes the novel particularly distinctive is its core structure, which comprises the continuity of life through characters, time, space, and plot. These elements are constructed around the purpose of the narrative and serve as the medium through which the author conveys their intellectual world to the reader. In novels where fiction and reality are intertwined, the author shapes the narrative in line with their social circumstances and personal inclinations. One of the leading voices in Palestinian literature, Ibrahim Nasrallah, is a masterful writer who draws inspiration from real life to express his ideas, particularly on the Palestinian issue. His works often focus on the struggles, suffering, and trauma experienced by the Palestinian people, presenting him as a literary advocate for their cause. This study examines Ẓilālu’l-Mafātīh (Shadows of the Keys), one of the three novels published under the subheading Thulāthiyyat al-Ajrās (The Trilogy of the Bells) within Nasrallah’s larger series al-Malhama al-Filistīniyya (The Palestinian Comedy), through the lens of the historical novel genre. Ẓilālu’l-Mafātīh is a significant work that explores the tragedies and dramas embedded in Palestinian history, the resistance against Zionist oppression, and the search for identity amid exile. This article aims to analyze how Nasrallah blends historical events with fictional narrative, thereby keeping the collective memory of the Palestinian people alive. The study first discusses how history, the novel, and the historical novel are conceptualized from Nasrallah’s perspective. Rather than presenting dry historical facts, Nasrallah brings history to life by embodying it in characters and their lived experiences. In this context, the article focuses on pivotal moments in Palestinian history—such as the 1948 Nakba, the 1967 Arab-Israeli War, and the 1987 First Intifada—and explores how Ẓilālu’l-Mafātīh illustrates the transformation of Palestinian society and space over time in relation to these historical events.

Keywords

• Palestinian Literature
• Palestinian History
• Historical Novel
• Ibrahim Nasrallah
• Zilâlu’l-Mafâtîh.

References

1. Argunşah, H. (2016). Tarih ve Roman. Kesit Yayınları.