Konforun Estetiği ve Mücadelenin Etiği: Esir Şehrin İnsanlarında İki Zıt Değer Dizgesi Olarak Nermin ve Nedime

Abstract

Bu çalışma, Kemal Tahir’in Esir Şehrin İnsanları romanındaki değer üretim süreçlerini ve ideolojik yapıyı, Vincent Jouve’un değerler göstergebilimi aracılığıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın kavramsal çerçevesi, Jouve’un “değer etkisi” terimi ile Philippe Hamon’un ideoloji bileşenleri olarak sunduğu bakış, dil, iş ve etik çözümlemeleri üzerine temellendirilmiştir. Metnin aksiyolojik iskeletini oluşturan temel dinamik, Nermin ve Nedime karakterleri arasındaki derin karşıtlık üzerinden şekillenir. İnceleme sonucunda, Osmanlı bürokrasisine dayanan, statükoyu ve bireysel konforu önceleyen Nermin’in pasif bir "karşı-model" işlevi üstlendiği saptanmıştır. Nermin’in sözbilimsel düzeyde kopuk ve tepkisel bir parataktik yapı kurduğu, pragmatik düzeyde ise mağduriyet üreten pathos ağırlıklı bir ikna stratejisi izlediği görülmüştür. Buna karşılık Nedime, Millî Mücadele ruhunu, toplumsal sorumluluk bilincini ve eylemi temsil eden duruşuyla "olumlu bir model" olarak öne çıkar. Nedime’nin söylemini neden-sonuç bağlarına dayalı hipotaktik bir düzende yapılandırdığı, logos ile pathos dengesini gözeterek mücadeleci bir ethos inşa ettiği belirlenmiştir. Aracı kipliklerin metin içindeki işleyişi, aynı olgunun iki zıt ideal tarafından yepyeni anlamlar kazandığını, birinin kaçınmayı diğerinin ise yükümlülüğü kabul ettiğini göstermektedir. Romanın ideolojik omurgası, Nermin’in temsil ettiği eski düzenin güvenli limanı ile Nedime’nin işaret ettiği yeni ufkun zorlu mücadelesi arasındaki bu gerilimden beslenir. Kurulan bu aksiyolojik yapı, başkarakter Kâmil Bey’in hangi sistem içinde özneleşeceğini ve kendi ahlaki duruşunu nasıl yönlendireceğini sağlayan temel belirleyicidir.

Keywords

• Esir Şehrin İnsanları
• Vincent Jouve
• Philippe Hamon
• değerler göstergebilimi
• Nermin ve Nedime
• ideolojik çatışma

The Aesthetics of Comfort and the Ethics of Struggle: Nermin and Nedime as Two Contrasting Value Systems in Esir Şehrin İnsanları

Abstract

This study aims to examine the processes of value production and the ideological structure in Kemal Tahir’s novel Esir Şehrin İnsanları (People of the Captive City) through Vincent Jouve’s semiotics of values. The conceptual framework of the research is grounded in Jouve’s term "effect of value" and the analyses of way of looking, language, technical competence, and ethics presented by Philippe Hamon as components of ideology. The fundamental dynamic forming the axiological skeleton of the text is shaped through the deep contrast between the characters Nermin and Nedime. As a result of the analysis, it has been determined that Nermin—who relies on the Ottoman bureaucracy and prioritizes status quo and individual comfort—functions as a passive "counter-model." It is observed that Nermin establishes a disconnected and reactive paratactic structure at the rhetorical level, while following a pathos-heavy persuasion strategy that produces victimhood at the pragmatic level. In contrast, Nedime stands out as a "positive model" with her stance representing the spirit of the National Struggle, social responsibility, and action. It has been identified that Nedime structures her discourse in a hypotactic order based on cause-effect relationships and constructs a combative ethos by maintaining a balance between logos and pathos. The functioning of modalities within the text clearly demonstrates how the same phenomenon acquires entirely new meanings by two opposing ideals—one legitimizing avoidance and the other obligation. The ideological backbone of the novel feeds on this tension between the "safe harbor" of the old order represented by Nermin and the "arduous struggle" of the new horizon pointed out by Nedime. This established axiological structure is the primary determinant that enables the protagonist, Kâmil Bey, to decide within which system he will become a subject and how he will direct his own moral stance.

Keywords

• Esir Şehrin İnsanları
• Vincent Jouve
• Philippe Hamon
• semiology of values
• Nermin and Nedime
• ideological conflict

References

1. Akbal, Emel. (2012). Kemal Tahir’in Romanlarında Kadın ve Eğitim. Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
2. Aktulum, Kubilay. (2022). Yazınsal Metinlerde Değer Çözümlemesine Giriş. İstanbul: Çizgi Kitabevi.
3. Altes, Liesbeth Korthals. (2014). Ethos and Narrative Interpretation: The Negotiation of Values in Fiction. Lincoln and London: University of Nebraska Press.
4. Dalar, Tuba. (2015). Kemal Tahir’in Romanlarında Yapı ve İzlek. Doktora Tezi. Ardahan: Ardahan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Fedai, Özlem. (2010). “Kemal Tahir’in Romanlarında Kadınlar”. Kemal Tahir 100 Yaşında. Ed. Ertan Eğribel, M. Fatih Andı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
6. Greimas, Algirdas Julien. (1987) On Meaning: Selected Writings in Semiotic Theory. Çev. Paul J. Perron & Frank H. Collins. Minneapolis: University of Minnesota Press.
7. Hamon, Philippe. (1983). “Text and Ideology: For a Poetics of the Norm”. Style, 17(2): 95-119.
8. Jouve, Vincent. (2001). Poetique des Valeurs. Paris: Presses Universitaires de France. Karabulut, Mustafa (2009). “’Esir Şehrin İnsanları’ Romanı Üzerine Bir İnceleme”. Erdem, 54: 127-136.

9. Kemal, Tahir. (2022). Esir Şehrin İnsanları. İstanbul: Ketebe.
10. Özer, Hanife (2017). “Esir Şehir Üçlemesinde Temsil Aracı Olarak Kadın”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(3):1536-1555.
11. Herman, Luc ve Vervaeck, Bart (2014). “Ideology and Narrative Fiction.” Handbook of narratology Ed: P. Hühn, J. Meister, J. Pier, & W. Schmid, 253-269.