Ruhsal Bozukluğu Olan Bireylerde İyileşme ve İyileşme Modelleri
Öz
Ruhsal bozukluğu olan bireylerde yeti yitimlerinin önlenmesi için son
zamanlarda sıkça gündeme gelen kavram iyileşme (recovery) kavramıdır. Ruhsal bozukluğun yol açtığı birtakım sınırlılıklara rağmen
“kişilerin tutumlarını, değerlerini, duygularını, hedeflerini, becerilerini ve/veya rollerini değiştirmeye yönelik kişisel, benzersiz bir süreç”
olarak tanımlanan bu kavram günümüzde, ‘klinik iyileşme’ ve ‘kişisel
iyileşme’ özelliklerine yönelik ayrı ayrı vurgular yapıldığı dikkat çekmektedir. Klinik iyileşmenin, tıbbi modelin bir ürünü olarak ortaya
çıkan ve sıkça ruh sağlığı alanında çalışanların kullandığı bir kavram
olduğu; kişisel iyileşmenin ise bireyin gelişim ve değişimini ifade eden
daha öznel bir kavram olduğu görülmektedir. İyileşmenin sağlanması
ve sürekliliğinin gerçekleştirilmesi için hastalığın medikal alandan bütünsel alana doğru holistik bir yaklaşımını hedefleyen ‘iyileşme yönelimli uygulamalara’ önem verilmektedir. Ruhsal bozuklular bireylerin
zihinsel, bedensel ve mesleki işlevselliğini azaltsa da günümüzde iyileşme modellerini kullanarak, ruhsal bozukluğa sahip bireylerin kendi
kendilerine iyileşme potansiyelerini ortaya çıkarmak ve iyileşmesini
sağlamak mümkündür. Hastaların iyileşme süreçlerinde aktif rol oynayan ve bakımın planlanmasından sorumlu kişi olarak Ruh Sağlığı
ve Psikiyatri hemşireleri, mevcut iyileşme modelleri aracılığıyla; hastaların güçlü yönlerini fark etmelerine ve bu yönlerini geliştirmelerine,
iyileşme sürecinde karşısına çıkabilecek olan sorunları tanımalarına ve
bu sorunlarla nasıl baş edebileceğine yönelik bağımsız kararlar verebilmesine, hastaneye yatış tekrarlarının azaltılmasına, hastanede yatış
süresinin kısaltılmasına, kişinin toplumla yeniden bağlantı kurmasını
sağlayarak eski konum ve statüsüne sahip olmasına yardımcı olmalıdır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. American Psychiatric Association. What is mental illness. [cited 2021 Jen 8] Available from: https://www.psychiatry.org/patients-families/what-is-mental-illness
- 2. World Health Organization. Mental disorders. [cited 2021 Jen 8] Available from: https://www.who.int/newsroom/factsheets/detail/mentaldisorders#:~:text=Mental%20disorders%20include%3A%20depression%2C%20bipolar,mental%20disorders%20such%20as%20depression.
- 3. Liberman RP. Yetiyitiminden iyileşmeye. Psikiyatrik İyileştirim El Kitabı. American Psychiatric Publishing, Inc. Washington DC. (Çev. Ed Yıldız M). Türkiye Sosyal Psikiyatri Derneği, Ankara, 2011. 278-310.
- 4. Çam MO, Durmuş HA. Ruhsal hastalığı olan bireyler ve psikiyatri hemşireleri açısından iyileşme. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi.2016;32(2):97-106.
- 5. Doğan R, Mercan N, Yüksel Ç. Ruhsal hastalıklarda iyileşme: kavram analizi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.2020;11(4):1-1.
- 6. Slade M, Amering M, Farkas M, Hamilton B, O’Hagan M, Panther G, et al. Uses and abuses of recovery: implementing recovery‐oriented practices in mental health systems. World Psychiatry2014;13(1):12-20.
- 7. Yıldız M. Koruyucu psikiyatri açısından psikiyatrik iyileştirim. Turkiye Klinikleri Journal of Psychiatry Special Topics.2011;4(4):82.
- 8. Bodine MN. Validation of the mental health recovery measure as a clinical assessment (Doctoral thesis). Ohio, The University of Toledo. 2013
- 9. Klockmo C. The role of personligt ombud in supporting the recovery process for people with psychiatric disabilities (Doctoral thesis). Sundsvall, Sweden, Mid Sweden University. 2013
- 10. Erikson MS. An Integrative review of what contributes to personal recovery in psychiatric disabilities. Issues Ment Health Nurs.2013;34:185-191.