Apikal Periodontitisin Sistemik Hastalıklarla Olan İlişkisinin Güncel Kanıtlar Işığında Değerlendirilmesi
Öz
Özet
Apikal periodontitis, diş pulpasının enfeksiyonu sonucu gelişen ve periapikal kemikte yıkım ve rezorpsiyon ile ilerleyen yaygın bir oral inflamatuvar hastalıktır. Her ne kadar öncelikle lokalize bir enfeksiyon olarak kabul edilse de, periapikal dokularda bulunan mikroorganizmalar, bunların toksik yan ürünleri ve lezyon bölgesinde üretilen inflamatuvar mediyatörler sistemik dolaşıma katılabilmektedir. Bu faktörler konak bağışıklık yanıtını modüle edebilir ve çeşitli sistemik hastalıkların patogenezine katkıda bulunabilir. Bu nedenle, apikal periodontitis yalnızca lokalize bir diş hastalığı olarak değerlendirilmemeli, aynı zamanda potansiyel sistemik etkileri olan bir durum olarak ele alınmalıdır.
Buna karşılık, kronik sistemik hastalıklarda gözlenen hiper-inflamatuvar durum, apikal periodontitisin ilerleyişini ve tedavi sonuçlarını etkileyebilmektedir. Ancak, apikal periodontitis ile sistemik hastalıklar arasındaki ilişkinin doğası ve bu ilişkinin altında yatan biyolojik mekanizmalar henüz tam olarak aydınlatılamamıştır.
Apikal periodontitis, sistemik inflamasyon ve kronik hastalıklar arasındaki etkileşimin kapsamlı bir şekilde anlaşılması, hem diş hekimliği hem de tıp pratiğinde risk faktörlerinin daha etkin yönetilmesine ve daha iyi prognostik sonuçlara katkı sağlayabilir. Bu doğrultuda, bu derlemenin amacı, güncel kanıtlar ışığında apikal periodontitis ile sistemik hastalıklar arasındaki olası ilişkileri ve bu ilişkiye aracılık eden mekanizmaları değerlendirmektir.
Anahtar Kelimeler
Apikal Periodontitis, Sistemik İnflamasyon, İmmün Yanıt, Psikiyatrik Bozukluklar, Endodontik Tıp
Destekleyen Kurum
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Endodonti Anabilim Dalı, Kahramanmaraş, Türkiye.
Etik Beyan
Bu çalışma bir derleme niteliğinde olup, insan veya hayvanlar üzerinde herhangi bir deneysel araştırma içermediğinden etik kurul onayı gerektirmemektedir.
Teşekkür
Bu çalışma sürecinde bilimsel katkıları ve destekleri için dahiliye asistanı eşim Duygu Taş’a teşekkür ederim.
Kaynakça
- 1. Wen YH, Lin YX, Zhou L, Lin C, Zhang L. The immune landscape in apical periodontitis: from mechanism to therapy. Int Endod J. 2024;57(11):1526-1545.
- 2. Cintra LTA, Gomes MS, da Silva CC, Faria FD, Benetti F, Cosme-Silva L, et al. Evolution of endodontic medicine: a critical narrative review of the interrelationship between endodontics and systemic pathological conditions. Odontology. 2021;109(4):741-769.
- 3. Ye L, Cao L, Song W, Yang C, Tang Q, Yuan Z. Interaction between apical periodontitis and systemic disease. Int J Mol Med. 2023;52(1):60. doi:10.3892/ijmm.2023.5263.
- 4. Çil A, Sağsen B, Aslan T, Üstün Y. Endodontik acil durumlar ve tedavi yaklaşımları: bir derleme. Selcuk Dent J. 2022;9(2):609- 616.
- 5. Gomes MS, Blattner TC, Sant'Ana Filho M, Grecca FS, Hugo FN, Fouad AF, et al. Can apical periodontitis modify systemic levels of inflammatory markers? A systematic review and metaanalysis. J Endod. 2013;39(10):1205-1217.
- 6. Poornima L, Ravishankar P, Abbott PV, Subbiya A, PradeepKumar AR. Impact of root canal treatment on highsensitivity C-reactive protein levels in systemically healthy adults with apical periodontitis: a preliminary prospective, longitudinal interventional study. Int Endod J. 2021;54(4):501- 508.
- 7. Chen Y, Liu S, Leng SX. Chronic low-grade inflammatory phenotype (CLIP) and senescent immune dysregulation. Clin Ther. 2019;41(3):400-409.
- 8. American Diabetes Association. Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care. 2013;36 Suppl 1:S67-S74.
- 9. Cho NH, Shaw JE, Karuranga S, Huang Y, da Rocha Fernandes JD, Ohlrogge AW, et al. IDF Diabetes Atlas: global estimates of diabetes prevalence for 2017 and projections for 2045. Diabetes Res Clin Pract. 2018;138:271-281.
- 10. Rohani B. Oral manifestations in patients with diabetes mellitus. World J Diabetes. 2019;10(9):485-489.