İslâm Aile Hukuku’nda Boşanmanın Mali Sonucu Olarak Mehir

Abstract

İslâm Aile Hukukunda evlilik akdi ile doğan ve emredici bir yükümlülük olarak düzenlenen mehir, bireyden topluma, evlilikten aile düzenine kadar çeşitli alanlarda önemli hikmet ve maslahatlar ihtiva etmektedir. Toplumda kadın ve erkeğin de güvenli, huzurlu ve sağlık içinde yaşamasının sağlanması bakımından kamu düzenini sağlama vasfı da olan mehrin Müslüman bireyler tarafından doğru algılanıp olması gerektiği gibi uygulanması önem arz etmektedir. Mehrin, özellikle Türkiye’de anlaşıldığı şekliyle kimi zaman sembolik ve kimi zaman da özüne aykırı şekilde uygulanır olmaktan çıkıp fonksiyonel bir uygulama olarak modern hayata ve hukuk sistemlerine entegre edilmesi gerekmektedir. Zira bugün hâlâ modern hukuk sistemlerine tâbi bireyler için dahi uyuşmazlık konusu olmakta ve kanunlarında mehre ilişkin düzenleme yer almayan hukuk sistemlerinde dahi yargı önüne gelmektedir. Modern hukuk sistemlerinde halen karşılığının olmaması, kapsam ve sınırlarının çizilmemiş olması ve boşanmanın fer’isi olarak kanunlarda düzenlenmiş maddi ve manevi talepler arasında sayılmaması nedeniyle kadınlar için bu hakkın yasal yollarla tazmin edilebileceği hususunda önemli bir bilgi eksikliği, güçlü bir tereddüt ve uygulama sorunları vardır. Bu nedenle mehrin Kur’ân, Sünnet ve klasik fıkıh doktrinindeki yerinin doğru şekilde tespit edilerek modern hukuk sistemlerindeki niteliğinin belirlenmesi ve kapsamının çizilmesi önemlidir. Böylece mehrin gelenekten kaynaklı nişan-düğün adetlerinden biri olarak görülmesi gibi mehre ilişkin yanlış algı ve uygulamaların önüne geçilecek, günümüz Müslümanlarının hukuki ilişkilerinde iki farklı norm sisteminin benimsemesiyle ortaya çıkan çifte meşruiyet tartışmalarına katkıda bulunulacak ve mehir kurumunun ruhuna uygun bir uygulama düzlemi sağlanabilecektir. Mehrin modern hukuk sistemlerinde boşanmanın bir mali sonucu olarak uygulanması güncel uyuşmazlıkların giderilmesinde önemli bir adım olacaktır.

Keywords

• İslam Hukuku
• Aile
• Evlilik
• Boşanma
• Mehir

Mahr as a Financial Consequence of Divorce in Islamic Family Law

Abstract

In Islamic family law, mahr, which arises from the marriage contract and is regulated as a mandatory obligation, contains important wisdom and benefits in various areas, from the individual to society, from marriage to family structure. It is crucial that Muslim individuals correctly understand and apply the mahr, which also serves to maintain public order by ensuring the safe, peaceful, and healthy lives of both men and women in society. Mahr, particularly as it is sometimes understood in Turkiye as a symbolic act rather than its essence, needs to be integrated into modern life and legal systems as a functional practice. Indeed, even today, it remains a subject of dispute for individuals subject to modern legal systems and is litigated before the courts, even in legal systems that do not have provisions regarding mahr in their laws. Due to the lack of a corresponding provision in modern legal systems, the undefined scope and boundaries, and its exclusion from legally regulated material and moral claims as ancillary to divorce, there is significant uncertainty, hesitation, and application problems regarding the legal means of obtaining compensation for women. Therefore, it is important to correctly determine the place of mahr in the Quran, Sunnah, and classical Islamic jurisprudence, and to define its nature and scope within modern legal systems. This will prevent misconceptions and incorrect practices regarding the mahr, such as viewing it as merely a traditional engagement or wedding custom. It will also contribute to resolving the debate over double legitimacy arising from the adoption of two different normative systems in the legal relationships of contemporary Muslims, and to ensuring an application framework consistent with the spirit of the mahr institution. The application of mahr as a financial consequence of divorce in modern legal systems would be an important step in resolving current disputes.

Keywords

• Islamic Law
• Divorce
• Family
• Marriage
• Mahr

References

1. Acar, İ. (2011). Mehrin İslâm Hukuku açısından değerlendirilmesi. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 17, 367–388.
2. Aksoy, M. M. (2022). Mezhepler arası mukayeseli olarak İslâm hukukunda mehir. Mizanü'l-Hak: İslâmi İlimler Dergisi, 15, 411-437.
3. Akyılmaz, G. (2017). Osmanlı Devleti’nde kadınların mülkiyet hakları ve karşılaştıkları hukuki sorunlar. Kadın ve Hukuk, 325.
4. Akyüz, J. (2005). Evlenme sözleşmesinin önemli bir ögesi olan “Mehir” hakkında bazı düşünceler. Tarih Araştırmaları Dergisi, 24(37), 213-230.
5. Algül, A., & Şahin, M. (2020). Türk Medeni Kanunu’yla mukayeseli olarak İslâm Aile Hukukunda boşanmanın eşler yönünden sonuçları. Atlas Journal, 6(25), 25-47.
6. Algül, A. & Habergetiren, Ö. (2025). Mehrin hikmetleri ve maslahatları. BALAGH - Journal of Islamic and Humanities Studies, 5(2), 16-40.
7. Arbek, Ö. (2005). Boşanmanın mali sonuçları. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 54(1), 115-163.
8. Aydın, H. (2023). İngiltere’de İslâmî yargı kurumları (Şeriat konseyleri ve İslam tahkim mahkemeleri özelinde karşılaştırmalı bir analiz). Darulhadis İslami Araştırmalar Dergisi, 5, 144–160.

9. Aydın, M. A. (2001). Türk Hukuk Tarihi (4. Baskı). Beta Yayınları.
10. Aydın, M. A. (2003) Mehir. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (389-391). TDV Yayınları. Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed b. Mahmûd. (1970). el-İnâye şerhü’l-Hidâye (10 Cilt). Matbaatü Mustafa el-Bâbî. (Orijinal eserin yazılış tarihi m. 1384)
11. Bilgin, B. (1997). İslâm'da ve Türkiye'de kadınlar. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 36(1), 29-43. Bilmen, Ö, N. (1985). Hukuk-ı İslâmiyye ve Istılahat-ı Fıkhiıyye Kamusu (8. Cilt). Bilmen Yayıncılık. Böke, E. G. (2021). İslâm aile hukuku açısından mehir. SSD Journal. 246-281.
12. Budak, H., & Arslantaş, S. N. (2022). Kadınların İslâm Aile Hukukunda Mehir Hakkına Bakış Açıları ve Tecrübeleri Üzerine Bir Değerlendirme. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 36-68.
13. Canbulat N (2017) Boşanmış kadınlarla yürütülen duygu odaklı grupla psikolojik danışmanın etkililiğinin incelenmesi (Yayımlanmamış Doktora tezi). Ege Üniversitesi.
14. Cin, H. & Akgündüz, A. (1996). Türk Hukuk Tarihi. Osmanlı Araştırmaları Vakfı.
15. Cin, H. (1972). İslâm Hukukunda Mehr. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(1), 199–254. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000996
16. Cin, H. (1974). İslam ve Osmanlı hukukunda evlenme. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları. Çakırca, S. İ. (2014). Mehir Sözleşmesinin Hukuki Niteliği. Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(121), 89-116.
17. Dilbirliği, M. (2017). Alman mahkeme kararlarındaki Mehir’in değerlendirilmesi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 31, 567-590.
18. Doktor, H. Ç. (2023). Kur’an’da boşanmanın hukukî sonuçları. Kafkas University, Faculty of Divinity Review, 10(19).
19. Dokuz, C. (2022). Kur’an ekseninde boşanma ahlâkı. Diyanet Vakfı Yayınları.
20. Döndüren, H. (2020). Ahkâmu’l-Kur’ân Kur’ân-ı Kerim ve fıkhî tefsiri. Erkam Yayınları.
21. Duman, V. S. (2023). Nikâh akdinin kuruluşu ve Türk Medeni Kanunu’na göre sonuçlanan boşanmaların İslâm Hukuku açısından değerlendirilmesi. Turkey Journal of Theological Studies, 7(2).
22. Dumlupinar, M. (2025). Evzâî ve mehir konusundaki fıkhî görüşleri. Diyanet İlmi Dergi, 61(1), 129-156.
23. Dut, M. Z., & Alkış, A. (2025). İslâm Hukuku ve Türk Hukuk sisteminde karşılaştırmalı zina fiili. Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS), 9(56), 619-626.
24. Ebû Zehra, M. (t.y.). el-Ahvâlü’ş-Şahsiyye. Dâru’l-Fikri’l-Arabî.
25. el-Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed. (2005). Te’vîlâtu’l-Kur’ân (Cilt 3, s. 214). Mizan Yayınevi. Erdoğan, M. (2022). Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. Ensar Neşriyat.
26. Eren, F. (2019). Borçlar hukuku genel hükümler (24. Baskı), Yetkin Yayınları.
27. Erol, A. Gökalp, F. (2022). İslâm aile hukukunda kadının evliliğini sona erdirme hakkı. Kalemname, 7(13), 11-32. Er-Râzî, Z. E. A. M. B. E. B. B. A. (1999). Muhtâru’s-sihâh (5. basım). el-Mektebetü’l-Asriyye. (Orijinal çalışma 13. yüzyılda yayınlanmıştır)
28. Ferruh, Ö. (1994). İslâm aile hukuku (Y. Z. Kavakçı, Çev.). Sebil Yayınları.
29. Gezer, A. (2017). Hz. Peygamber Dönemi mehir uygulaması ile günümüz mehir uygulamasının karşılaştırılması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(6), 55-72.
30. Güleç, H. (1997). Mehir. İ. K. Dönmez (Ed.), İslâm’da inanç ibadet ve günlük yaşayış ansiklopedisi (Cilt 3). İFAV Yayınları.
31. Hatemi, H. (2012). İslam hukuk dersleri. Yetkin Yayınları. https://www.refworld.org/legal/decreees/natlegbod/1961/en/73966 E.T. 29.11.2025
32. Imber, C. (1997). Women, marriage and property: Mahr in the Behcetü’l-Fetava of Yenişehirli Abdullah. In M. C. Zilfi (Ed.), Women in the Ottoman Empire: Middle Eastern women in the early modern era (s. 81-104). Brill. İbn Âbidîn, M. E. B. Ö. B. A. (1966). Reddü’l-muhtâr ’ala Dürri’l-muhtâr şerhü tenvîri’l-ebsâr (2. basım, 6 c.). Matbaatü Mustafa el-Bâbî. (Orijinal çalışma 19. yüzyılda yayınlanmıştır)
33. İbn Kudâme, M. A. (1998). el-Muğni (A. b. A. Türki & A. M. Huluv, Thk.; Ciltler 1–15). Dâru Âlemi’l-Kütüb. İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdülvâhid. (2003). Fethu’l-kadîr lil-âcizi’l-fakîr, I-VI, (tlk. ve thr. Şeyh Abdürrezzak Gâlib el-Mekkî), Beyrut.
34. Kahraman, A. (2022). İslâm Hukukuna göre boşanma prosedürü ve ahlakı. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, (40), 27-74.
35. Karaman, H., Çağrıcı, M., Dönmez, İ.K. ve Gümüş, S. (2012). Kur’an yolu Türkçe meâl ve tefsir (Cilt IV). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
36. Kahveci, N. (2017). İslâm Aile Hukuku (2. Basım). Hikmetevi Yayınları.
37. Karataş, N. (2023). Klasik fıkhi hükümlerin kanunlaşmadaki izdüşümleri: Mehir örneği bağlamında bir inceleme. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi Ö1 (İslâmi İlimler Özel Sayısı), 489-516.
38. Kılınç, A. N., & Kılınç, A. (2019). Mehirin Türk pozitif hukuku açısından yeniden değerlendirilmesi gerekliliği. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 103-118.
39. Kur’an-ı Kerim. (2025). Diyanet İşleri Başkanlığı https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf/kuran-meal-2/bakara-suresi-2/ayet-1/diyanet-isleri-baskanligi-meali-1
40. Köse, S. (2004). Nikâhın mahiyeti ve dinî nikâh meselesi. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18, 157-183. Mardin, Ç. (2020). Atipik Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk. İçinde H. S. Pürselim Arning & S. Özel (Haz.), Evlilik sözleşmesine uygulanacak hukuk. On İki Levha Yayıncılık.
41. Mâverdî, Ebû’l-Hasan Ali b. Muhammed. (1999). el-Hâvi’l-kebîr fî fıkhi mezhebi’l-İmami’ş-Şafiî (19 Cilt). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye. (Orijinal eserin yazılış tarihi m. 1058)
42. Nomer, E. (2017). Devletler hususi hukuku (22. Basım). Beta Yayıncılık
43. Okur Gümrükçüoğlu, S. (2013). İslâm aile hukukunda kadının mehir hakkına toplumun bakış açısı üzerine bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(4), 223-256.
44. Öksüzler Cabılar B, Yılmaz AE. (2022). Boşanma ve boşanma sonrası uyum: Tanımlar, modeller ve uyumun değerlendirilmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(1), 1-11. https://10.18863/pgy.910766
45. Özdemir, H. (2023). Hukuk-i Aile Kararnamesi’nde Nişanlanma ve Evlenme. KAİDE Dergisi (ASBÜ Uluslararası Aile Araştırmaları Dergisi), 1(1), 61-80. https://izlik.org/JA69KH64TX
46. Özdemir, R. (2022). İslâm hukukuna göre kadının malî hakları. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 29, 92-119.
47. Özgür, M. (2025). Mehirin yoksulluk nafakasına alternatif olabilmesinin imkânı üzerine. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 45, 57-83.
48. Öztan, B. (1998). Resmi nikahtan sonra yapılan mehir anlaşması geçerli midir? (Mehir). Y. Karayalçın (Ed.), Prof. Dr. Ali Bozer’e armağan içinde (s. 389-397). BTHAE Yayınları
49. Pakistan: VIII of 1961, Muslim Family Laws Ordinance. (1961, 2 Mart). Refworld. https://www.refworld.org/legal/decreees/natlegbod/1961/73966 E.T.: 29/11/2025
50. Pürselim Arning, H. (2016). Türk ve Alman milletlerarası özel hukuklarında mehir kavramının vasıflandırılması. Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, 33(2), 137-151.
51. Sâbık, S. (2009). Fıkhü’s-sünne (M. Yılmaz, Çev.). Pınar Yayınları.
52. Sağlam, H. (2016). İslâm Hukukunda mehir evlilik sigortası mıdır? Universal Journal of Theology, 1(1), 1-19.
53. Schlawski, M. (1993). Die Mahr im Internationalen Privatrecht [The mahr in private international law]. Peter Lang.
54. Spencer, K. (2011). Mahr as contract: Internal pluralism and external perspectives. Oñati Socio-Legal Series, 1(2). https://doi.org/10.35295/osls.iisl/0000-0000-0000-0667
55. Şener, A. (1983). İslâm’da Mezhepler ve Hukuk Ekolleri. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26(1-4), 371-406.
56. Şenol, Y. (2019) Nikâhın doğal bir sonucu: Mehir. Kitap ve Hikmet Dergisi. 7(26), 32-35.
57. Taş, S. (2022). İslâm Aile Hukukunda Evliliğin Sona Ermesinin Malî Sonuçları (Master's thesis, Necmettin Erbakan University (Turkey)).
58. Temel, A. (2020). Güncel uygulamalarıyla islam aile hukuku. (1. baskı). Kayıhan Yayınları. The Moroccan Family Code (Moudawana). (2004). Law No. 70.03 https://learningpartnership.org/sites/default/files/resources/pdfs/Morocco%20Family%20Code%20%28Moudawan%29%202004%20English.pdf
59. Tunaya, T. (1980). Siyasal kurumlar ve anayasa hukuku (4. baskı). Fakülteler Matbaası.
60. Türkiye Büyük Millet Meclisi [TBMM]. (1926). Türkiye Büyük Millet Meclisi zabıt ceridesi (Cilt 2). TBMM Matbaası. Türkmen, A. (2020). Yargıtay’ın bağışlama yaklaşımı çerçevesinde mehir ve mehrin geri alınması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 22(2), 541-76. https://doi.org/10.33717/deuhfd.791399
61. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu [YHGK]. (2019). Esas No: 2017/451, Karar No: 2019/355 (Tarih: 26.03.2019). UYAP Mevzuat Bilgi Sistemi.
62. Yaman, A. (2016). İslâm aile hukuku. Marmara Üniversitesi İlahiyat Vakfı Yayınları.
63. Yılmaz, İ. (2017). İslâm aile hukukunda boşanmaları önleyici bir tedbir olarak tahkîm müessesesine hukuki işlerlik kazandırılması. Electronic Turkish Studies, 12(10).
64. Yılmaz, İ. (2024). İslâm aile hukukunda kamu otoritesinin koyduğu şekil şartının (kanuni şart) nikâh akdinin sıhhat şartı olarak kabul edilmesi. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 44, 585-622. https://doi.org/10.59777/ihad.1540559
65. Yılmaz, İ. (2025). İslâm aile hukuku çifte meşruiyet bağlamında güncel bazı fıkhi/hukuki problemler ve çözüm önerileri. Ensar Neşriyat.
66. Zuhaylî, V. M. (1985). el-Fıkhu’l-İslâmî ve edilletüh (Ciltler 1–10). Dâru’l-Fikr.